فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

سرطان ریه

سرطان ریه


به طور کلی ریه در بدن اعمال مختلفی دارد، ولی مهم‌ترین وظیفه آن انجام عمل تنفس می‌باشد.

یکی از خطرناکترین سرطانها ، سرطان ریه بوده که شایعترین علت مرگ و میر ناشی از سرطان در مردان و زنان می باشد. سالیانه تعداد زیادی از مردم به این بیماری مبتلا می شوند . ۳۳ درصد از کـل دلایــل مـرگ و مـیـر مـردها از سـرطـان، سـرطـان ریــه می باشد.

شایع‌ترین و مهم‌ترین ریسک فاکتور و عامل ایجادکننده ی سرطان ریه مصرف دخانیات از جمله سیگار می‌باشد، علاوه بر این که خود سیگار علت قوی برای ابتلا به سرطان ریه است، مقدار سیگار کشیدن هم مهم می‌باشد و هر چه تعداد و مدت زمان سیگار کشیدن بیش‌تر باشد، امکان ابتلا بیشتر می‌شود.

عامل بعدی ژنتیک می‌باشد. امکان مبتلا شدن اقوام درجه ی یک افراد مبتلا به سرطان ریه، نسبت به دیگران 2 تا 3 برابر افزایش می‌یابد و اگر خود فرد(منظور اقوام) نیز سیگاری باشد امکان ابتلا بیش‌تر می‌شود .

عامل بعدی شغل فرد می‌باشد. افرادی که در محل کار‌ خود به نوعی با موادی مثل بخارات آلومینیوم در تماس هستند یا فردی که با پنبه‌نسوز سر و کار دارد یا فردی که با اشعه یونیزاسیون مثل اشعه رادون سر و کار دارد و... این‌ها همه عوامل مستعد کننده برای ایجاد سرطان ریه هستند.

تغذیه در بهبود سرطان ریه نقش دارد. تغذیه مناسب حاصل از رژیم های گیاهی و سبزیجات، مخصوصاً آن‌هایی که دارای ویتامین C  و E  باشند اثر محافظتی در مقابل سرطان ریه دارند.

سیگار و سرطان ریه  

سرطان ریه با مصرف سیگار ارتباط مستقیم دارد . تقریبا 85% موارد بیماری بعلت مصرف و استعمال دخانیات می باشد . چنانکه  یک فرد سیگاری هر چه زودتر سیگار را ترک کند ، احتمال ابتلا به سرطان را بیشتر کاهش خواهد داد . استنشاق دود سیگار دیگران نیز می تواند در فرد غیر سیگاری ایجاد سرطان کند. سرطان ریه به مقدار زیادی قابل پیشگیری است که راه آن هم عدم مصرف دخانیات می باشد .

سیگار و سایر سرطانها

استعمال دخانیات نه تنها باعث افزایش احتمال ابتلا به سرطان ریه می شود بلکه موجب ایجاد سایر سرطانها مثل : سرطان زبان ، حنجره ، مری ، مثانه ، کلیه ، لوزالمعده و همچنین  بیماریهای قلبی عروقی و بیماریهای مزمن ریوی  نیز می شود .

چگونه سیگار باعث سرطان ریه می شود ؟

مجاری هوایی که هوای استنشاق شده را به ریه ها میرسانند ، توسط یک لایه از سلولها که بر روی آنها غشایی از مواد مخاطی قرار دارند ، محافظت می شود حرکات منظم مژکهای شبیه مو ، بر روی این سلولها زمینه حرکت مخاط از ریه به سمت بالا را فراهم می آورد. به این طریق ذرات استنشاق شده ای که به مخاط چسبیده اند خارج می شوند.

حرکت مژکها با استنشاق دود سیگار به سرعت کاهش یافته و در نهایت موجب از بین رفتن این مژکها و ضخیم شدن لایه پوشاننده می گردد . دراین صورت دیگر ریه نمی تواند خود را پاک نگه دارد .

بنابراین مواد سرطانزای موجود در دود سیگار بر روی مخاط لایه پوشاننده به مدت طولانی تری باقی مانده و زمان کافی برای نفوذ به داخل سلولها را خواهند داشت . این مواد بتدریج ماهیت سلولها را تغییر داده و تبدیل به سلولهای سرطانی می شوند.

دود سیگار حاوی مواد شیمیایی سرطانزا نیز می باشد .از اینرو وقتی مواد سرطانزای استنشاقی همراه با دود سیگار وارد ریه      می شوند بعلت فقدان خاصیت پاکسازی طبیعی می توانند اثر سرطانزای سیگار را تشدید کنند ، فاکتورهای متعددی چون مدت سیگار کشیدن بر روی احتمال بروز سرطان ریه تاثیر می گذارند مثلا در افرادیکه سالیان متمادی سیگار مصرف کرده اند (بیشتر از بیست سال ) خطر ابتلا به سرطان ریه بیشتر است .

همچنین شانس ابتلا به سرطان ریه در کسانی که بطور متوسط بیش از بیست سیگار در روز می کشند ، 30-15 برابر افراد غیر سیگاری در معرض افزایش خطر ابتلا به سرطان ریه قرار دارند.

احتمال بروز سرطان ریه در کارگرانی که با آزبست سر وکار دارند وسیگار می کشند ، 50برابر افراد عادی جامعه می باشند.

تماس طولانی با دود سیگار افراد دیگر در محیط کار نیز احتمال سرطان را افزایش می دهد. کودکانی که والدین سیگاری دارند نیز بیشتر در معرض خطر عفونتهای تنفسی هستند . مطالعات نشان داده است مادرانی که در طول دوران بارداری در معرض دود سیگار دیگران قرار دارند ، فرزندان کم وزن تری به دنیا           می آورند .

عوامل شغلی

عوامل معینی در خانه و یا محل کار مثل استفاده از پنبه های نسوز و یا تشعشعات رادیواکتیویته می توانند عوامل ایجاد سرطان ریه در فرد باشند. در حقیقت اگر در معرض این عوامل قرار گیرید ریسک ابتلا به بیماری در حدود ۲ تا ۳ درصد افزایش پیدا        می کند. این رقم زمانیکه که شما خودتان هم سیگاری باشید بالاتر خواهد رفت.

رادون نوعی گاز می باشد که از طریق شکست اورانیوم آزاد    می شود. معمولا در خاک، سنگ های زیر زمینی، چاه ها و مصالح ساختمانی یافت می شود. دومین عامل ابتلا به سرطان ریه بعد از سیگار چنین عواملی هستند که در حدود ۵ تا ۱۵ درصد از کل سرطان های ریه از این طریق ایجاد می شوند.

وراثت از دیگر عوامل بروز سرطان ریه عوامل وراثتی هستند. یک فرد غیر سیگاری اگر یک فامیل ( که سیگاری بوده) داشته باشد که دارای سرطان بوده، ۲ تا ۴ مرتبه بیش از سایرین احتمال ابتلا به سرطان را دارد..

انواع مختلف سرطان ریه

1- سلول های غیر میکروسکوپیک سرطان زا، که از رایج ترین نوع آن می باشند و ۷۵ تا ۸۰ درصد از کل موارد سرطان را تشکیل می دهند. شامل ورم های سرطانی، کارسینومای سرطانی کوچک و بزرگ می باشد.

2- سلول های میکروسکوپیک که خود شامل ۳ زیر گروه هستند و از طریق انواع متفاوت سلول ها رشد کرده و به طرق مختلف نیز در سراسر نقاط بدن منتشر می شوند. سلول های کوچک کارسینوما، سلول های بزرگ و در آخر نیز ترکیبی از این دو زیر گروه های این بیماری را تشکیل می دهند که آنها نیز بر اساس سلول های موجود در تومور و تشخیص پزشک بر طبق آنچه که در زیر میکروسکوپ مشاهده می کند نامگذاری می شوند.

علائم سرطان ریه

 این بیماری نشانه های متفاوت زیادی دارد که از شایع ترین علائم آن سرفه های بی پایان است. این اتفاق زمانی روی می دهد که تومور به اندازه کافی بزرگ شده و مسیر ورودی جریان هوا به درون شش ها را مسدود می کند. نشانه های دیگر سرطان ریه عبارتند از:

تنگی نفس ، درد های دائمی قفسه سینه ، بالا آوردن خون به همراه سرفه ها ، خس خس سینه ، گرفتگی تارهای صوتی ، تورم صورت و گردن ، کاهش وزن ، خستگی و کم اشتهایی

هنگامیکه سرطان به اندازه کافی رشد کرده و به سایر نقاط بدن نیز کشیده شود علائم زیر بروز می کنند

سردردهای شدید ، احساس درد ، شکستگی استخوان ها ، ضعف و خونریزی و لخته شدن خون

روش‌های تشخیصی سرطان ریه

وقتی سرطان ریه تشخیص داده می‌شود که از نظر رشد به مرحله‌ای رسیده که در عکس سی تی اسکن می‌تواند خود را نشان دهد. روش‌های تشخیصی دیگر مثل بررسی خلط از نظر سلول‌های سرطانی، عکس سینه، سی‌ تی اسکن و در صورت نیاز برونکوسکوپی و گرفتن نمونه از برونکوسکوپ از دیگر روش‌های تشخیص سرطان ریه می‌باشد.

روش‌های درمان

با توجه به این که سرطان ریه از نظر بافت‌شناسی انواع مختلفی دارد، درمان نیز براساس نوع سرطان متفاوت است و متاسفانه درمان قطعی وجود ندارد.

درمان‌های کمکی که در کنار درمان اصلی انجام می‌گیرند، عبارتند از: شیمی درمانی و رادیوتراپی و هم‌چنین لیزرتراپی. یک سری درمان‌های حمایتی مثل تامین اکسیژن برای بیمار و درمان عفونت‌های عارض شده نیز همراه درمان اصلی انجام می‌شود.

بهر صورت اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود امکان درمان تا حد زیادی بالا می‌رود، ولی هرچه‌قدر از مدت زمان ابتلا به بیماری بیشتر می‌گذرد امکان درمان تا حد زیادی پایین می‌آید و حتی در مراحلی از بیماری عملاً درمان قطعی وجود ندارد.

امکان ابتلا به سرطان ریه در فردی که سیگار می‌کشد نسبت به کسی که سیگار نمی‌کشد، 700 بار بیشتر می‌شود.

سخن آخر

اگرچه سرطان ریه می تواند در سالم ترین افراد هم بروز کند روش های معینی وجود دارند که می توانند ریسک ابتلا به این بیماری را کاهش دهند. اولین راه قطعی در پیشگیری متوقف کردن استعمال دخانیات می باشد. روش صحیح زندگی کردن را برگزینید و ورزش و نرمش را هیچگاه فراموش نکنید.

کسانی که با فرد سیگاری زندگی می‌کنند و خودشان سیگار نمی‌کشند توجه داشته باشند قطعاً باید از تماس با افراد سیگاری خودداری کنند. 90 درصد افرادی که به سرطان ریه مبتلا می‌شوند سیگاری هستند، پس توصیه می‌شود که سیگار نکشند. در مورد ترک کردن سیگار باید این شعار مدنظر باشد که امروز نسبت به دیروز دیر است و فردا نسبت به امروز دیر می‌باشد.

تهیه و تنظیم : خلیل شهریاری کارشناس سرطان

منبع : انتشارات مرکز مدیریت بیماریها و دانشگاه تهران سایت تبیان

[ ۱۳۸٧/۱۱/۱٦ ] [ ٩:٥٤ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]