فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

سیگار و عوارض ناشی از آن

سیگار و عوارض ناشی از آن


شاید از هرکه بپرسیم عوارض دخانیات چیست، به فکر بیماری‌های قلبی، ریو‌ی و سرطان‌زایی آن بیفتد ولی باید یادآوری کرد که ضررهای سیگار، متعدد و بی‌شمار است. هم‌چنین عوارض اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی و شغلی سیگار، خود را در پشت عوارض جسمی پنهان کرده و روز به‌روز شواهد مربوط به عمق خطرها و عوارض ناشی از آن ، بیش‌تر نمایان می‌شود. شاید بزرگ‌ترین مشکل عوارض سیگار، دیررس بودن علائم آن است. این‌که علائم، سریع و ناگهانی بروز نمی‌کند، موجب ادامه‌ی مصرف و نیز عدم ‌اعتقاد به مسبب بودن سیگار می‌گردد. یادتان باشد که سموم ناشی از سیگار، همانند دود آن به هوا نمی‌روند‌ بلکه به درون بدن رسوخ کرده و در تک‌تک بافت‌ها و سلول‌های بدن، رسوب می‌کنند و بیماری‌ها و علائم ناشی از آن نیز 10 تا 20سال بعد آشکار می‌شوند. بیش از 4000 ماده شیمیایی در دود تنباکو شناسایی شده است. مواد شیمیایی دیگری نیز به تنباکو اضافه می شود که باعث سریعتر سوختن ، طعم دار شدن و اعتیاد آور کردن آن می شود. بیش از 40 ماده شیمیایی سیگار باعث سرطان می شود و دست کم 28 ماده شیمیایی تنباکوی جویدنی باعث سرطان می شود. اینها مواد شیمیایی شناخته شده در سیگار هستند که به طور عادی یافت می شوند:

 آمونیاک ، مواد شوینده خانگی ، قیر ، جاده ها ، مونوکسید کربن ، دود اگزوز اتومبیل ها ، اسیتون ، از بین برنده برق ناخن (لاک) ، متانول ، سوخت موشک ها ، فرمالدئید ، مایع مومیای کردن ، ددت ، حشره کش ها ، بوتان ، مایع فندک های سیگار ،

آرسنیک ، سم ، نیکوتین ، ذرات فعال که برای کشتن سوسک های ریز و حشره ساس کشف شده است.

 علاوه بر ذرات بالا، تنباکوی جویدنی باعث سایش شیشه و   فایبر گلاس می شود. که این مورد می تواند باعث پاره شده لثه های فرد مصرف کننده شود که سیگاری ها مقادیر بالاتری از این مواد شیمیای را جذب می کنند.

اثر کوتاه مدت استعمال دخانیات

تنفس بد ، بدخلقی ، بوی بد لباس ، سرگیجه ، تغییر رنگ بدن ،
بالا رفتن ضربان قلب ، سرفه های خشک ، بالا رفتن فشار خون و
سوختگی بر اثر آتش سیگار 

 

 

اثرات بلند مدت استعمال دخانیات

به تعداد مصرف سیگار روزنه، سن شروع و مدت زمان استعمال دخانیات ، نوع سیگار، میزان مصرف وهمچنین مقدار کشیدن دود به داخل ریه بستگی دارد .

بیماری های قلبی: حمله قلبی، تنگی عروق کرونر ، فشار خون بالا، سکته قلبی

سرطان: ریه ، حنجره ، کلیه ، مثانه ،‌ گلو ، ‌لوزالمعده ، ‌دهان ، کبد و لب

بیماری های ریوی: برونشیت مزمن، آمفیزم ، آسم،انسداد مزمن مجاری تنفسی،کاهش عملکرد ریه

نقص تولد : سقط جنین، تولد زودرس، کم وزن بودن هنگام تولد، مرگ زودرس نوزاد،

گوش : عفونت گوش میانی، کاهش شنوایی

پاها و انگشتان : بیماری برگر ، قانقاریا

استخوان : پوکی استخوان

مغز و اثرات مغزی : سکته مغزی

معده : زخم معده ، ضعیف شدن معده

مشکلات دیگر: جرم ثابت دندان و زرد و فاسد شدن دندان ها، ضعف سیستم ایمنی،‌ از دست دادن یا ضعف حس چشایی ، چین وچروک زودرس پوستی، ، ضعف جنسی، کاهش با روری ، کاهش تعداد اسپرم، عدم باروری ( نا توانی جنسی) بی نظمی قاعدگی، یا‍ئسگی زودرس .

مرگ‌و‌میر ناشی از سیگار

همه‌ی ما می‌دانیم که مصرف دخانیات، به قلب و ریه و دیگر اعضای درونی بدن صدمه می‌زند. ‌

- دخانیات، چهارمین عامل بیماری‌زا و مرگ‌آور در جهان است و پیش‌بینی می‌شود که مصرف دخانیات، یک‌میلیارد نفر را در قرن 21 خواهد کشت.

- نیمی از مصرف‌کنندگان سیگار و محصولات دخانیات، به‌تدریج در اثر ابتلا به بیماری‌های ناشی از مصرف دخانیات می‌میرند و نیم دیگر از این افراد، در سنین میانسالی با ازدست دادن 20 تا 25سال عمر مفید خود، خواهند مرد.

- 85درصد مبتلایان به سرطان ریه و بیماری‌های دیگر‌ که سیگار یک عامل جدی ابتلا به آ‌ن‌هاست، در 5 سال اول ، جان خود را از دست می‌دهند.

- سیگار باعث 5/12درصد از مرگ‌و‌میرها و 30درصد مرگ‌های ناشی از سرطان است. برطبق تحقیق‌ها، 5/12درصد از افراد 15ساله در کشورهای درحال توسعه، در اثر مصرف دخانیات، در دوران میانسالی جان خود را ازدست می‌دهند و حدود 12درصد هم در سنین کهنسالی می‌میرند که این در برابر آمار 2درصد مرگ‌و‌میر حوادث جاده‌ای و خشونت، بسیار وحشتناک و دردآور است.

- سالیانه 30هزار مرگ، ناشی از استعمال دخانیات در کشورهای حاشیه‌ی خلیج فارس گزارش می‌شود.

تعداد سیگار بیش‌تر، مرگ ‌و‌ میر بیش‌تر

به‌عبارت دیگر، هرچه سن شروع سیگار‌کشیدن، پایین‌تر باشد و تعداد سیگار‌‌های مصرفی و عمق استنشاق آن بیش‌تر باشد، درصد مرگ‌و‌میر بالاتر می‌رود. دانستن بعضی عوارض سیگار، سیگاری‌ها را حتی بیش‌تر از مرگ می‌ترساند.

عوارض ریوی سیگار

در گذشته اگر فردی سرفه‌های مزمن داشت، اولین تشخیصی که به ذهن هر کسی می‌رسید، «سل» بود اما امروزه مهم‌ترین علت سرفه‌های مزمن و طولانی، مصرف سیگار و دیگر دخانیات است ( بجز منطقه سیستان ) . البته همه می‌دانند که سیگار باعث سرفه می‌شود‌ ولی شاید خیلی‌ها ندانند که سیگار در درازمدت باعث تخریب ریه می‌گردد. این تخریب به‌حدی پیشرفت می‌کند که فرد برای ادامه‌ی زندگی خود، نیازمند پیوند ریه می‌شود و بدون کپسول اکسیژن نمی‌تواند زنده بماند و حتی از کوچک‌ترین فعالیت‌های روزمره نیز عاجز می‌گردد.

- دود سیگار در درازمدت با فلج کردن مژک‌های سلول‌های جدار مجاری تنفسی، باعث افزایش استعداد فرد به بروز عفونت‌های ریوی می‌گردد. افرادی که سیگار می‌کشند، زودتر به آنفولانزا دچار می‌شوند و بیماری‌های آنان نیز دیرتر خوب می‌شود.

- 90درصد سرطان‌های ریه و 70درصد بیماری‌های ریوی، به مصرف دخانیات مربوط می‌شود.  

سرطان ریه و سیگار

احتمال بروز سرطان ریه در سیگاری‌ها، به‌شدت بالاست‌ به‌طوری که در افرادی که تا 14 نخ سیگار در روز می‌کشند، احتمال بروز سرطان ریه، تا 8 برابر بیش‌تر می‌شود. اگر این تعداد به 25 نخ برسد، احتمال بروز سرطان ریه تا 20برابر افزایش می‌یابد. خطر مرگ ناشی از سرطان ریه، با افزایش تعداد نخ مصرفی سیگار، افزایش می‌یابد. احتمال سرطان ریه در زنان سیگاری، 20 برابر و در مردان، 10 برابر افراد غیرسیگاری است. این خطر بیش از آن‌که به تعداد نخ سیگار مصرفی وابسته باشد ، به مدت مصرف دخانیات مرتبط است. از هر 1000 نفری که به علت سرطان ریه فوت می‌کنند ، 900 نفرشان سیگاری هستند.

 بیماری‌های انسدادی و مزمن ریه

علت اصلی بیماری‌های انسدادی و مزمن ریه، سیگار است، البته عامل‌هایی چون ژنتیک و شغل می‌تواند درجه‌هایی از این بیماری‌ها را ایجاد کند ولی عامل اصلی، سیگار می‌باشد. حتی آلودگی نیز تنها می‌تواند تشدیدکننده‌ی بیماری باشد و عامل بیماری نیست. این بیماری تا حد زیادی غیرقابل بازگشت است و شامل انواع مختلفی می‌باشد که عمده‌ترین آن، «برونشیت مزمن» و «آمفیزم» است. البته این دو شکل با درجه‌های متفاوت در هر بیمار وجود دارند و یکی بر دیگری غلبه دارد.

تمام انواع دخانیات مانند سیگار، پیپ، قلیان و سیگار برگ می‌توانند در ایجاد این بیماری مؤثر باشند و تعداد سیگار مصرفی و مدت مصرف، در شدت بیماری تأثیر دارد. تنها درمان اصلی این بیماری، قطع مصرف سیگار است. اگرچه در مواردی، این بیماری غیرقابل بازگشت است ولی اگر سیگار زیر سن 50سالگی قطع شود، مسیر پیش‌رونده‌ی عوارض، کاهش می‌یابد‌ چراکه در این سنین، ریه هنوز قدرت و توان بازسازی خود را به‌طور کامل ازدست نداده است. نکته‌ی قابل توجه این است که این بیماری می‌تواند در افرادی که در معرض دود سیگار دیگران هستند نیز‌ ایجاد شود.

 عوارض قلبی و عروقی

امروزه از هر سه‌مورد مرگ‌و‌میر در جهان، یک‌مورد به‌علت عارضه‌ی قلبی است. سیگار، اصلی‌ترین عامل ایجادکننده‌ی این بیماری است. خطر حمله‌ی قلبی در افراد سیگاریِ زیر 40سال، 5‌برابر‌ افراد غیرسیگاری است. این واقعیت از آن‌جا مورد اهمیت قرار‌می‌گیرد که افراد جوان سیگاری، هرگز خود را در این سنین، مستحق بیماری قلبی و مرگ ناگهانی نمی‌دانند. بنابراین، ترک را به میان‌سالی و پیری که سن شیوع این بیماری‌هاست، موکول می‌کنند ولی متأسفانه به‌تکرار مواردی از مرگ ناگهانی، ایست قلبی در خواب و بیداری در افراد جوان سیگاری، بدون هیچ بیماری یا مشکل زمینه‌ای، دیده شده است.

سیگار با تنگ کردن رگ‌های داخلی بدن، سبب می‌شود قلب بیش‌تر تلاش کند تا بتواند با فشار بیش‌تری، خون را در رگ‌های تنگ به جریان اندازد که باعث فشار دوچندان به قلب و عوارض حاصل از آن می‌گردد. سرطان قلب و عروق، از سرطان‌های رایج در افراد سیگاری می‌باشد.

تهیه وتنظیم : مهدی کیخا صابرکارشناس بهداشت محیط مرکز بهداشت زابل

[ ۱۳۸۸/۱/۱٥ ] [ ۱٢:۳٠ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]