فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

ویتامینهای ضروری

ویتامین A :   

ویتامین A به شکل رتینول و کاروتن یافت می شود. ویتامین A در شکل خالص خود یک ماده زرد کم رنگ محلول در چربی است و یک الکل غیر اشباع می باشد. ویتامین A در شیر، گوشت ، ماهی و... یافت می شود. بیشترین مقدار ویتامین A در جگر


 وجود دارد. گیاهان حاوی ویتامین A نیستند بلکه حاوی پیش سازهای آن  ( کاروتنوئیدها ) که بعد از جذب به وسیله حیوان دریافت کننده به ویتامین A تبدیل         می شوند می باشند.

کاروتنوئید :

پیگمانهای زرد و نارنجی میوه و سبزی ها هستند.

نکته : تخریب سریع ویتامین A با قرار گرفتن در معرض  درجه حرارتهای بالا رخ می دهد.

اعمال ویتامین A :

1: برای ساختار و رشد همه سلول ها ، مخصوصا استخوان ضروری است. ویتامین A همچنین برای ساختار مناسب دندان مورد نیاز است.

2: جهت سنتز گلیکوپروتئین ها و حفظ غشاء های سلولی لازم است.

3: برای دید طبیعی ضروری و لازم است.

4: برای تشکیل بافت اپیتلیال مورد نیاز است.

5: ویتامین A جهت حفظ عملکرد تولید مثل در مردان ضروری است.

منابع :

منابع حیوانی : منابع مهم ، جگر ، زرده تخم مرغ ، کره ، پنیر ، شیر کامل وماهی هستند.

منابع گیاهی : محتوی ویتامین A به شکل پیش سازهای آن که در سبزیهای تازه دارای برگ با رنگ سبز تیره همچون اسفناج وجود دارند می باشند.

همچنین در میوه ها و سبزیهای نارنجی و زرد رنگ همچون هویج فرنگی ، پاپایا ، کدو تنبل ، انبه و ... یافت می شوند.

روغن کبد ماهی غنی ترین منبع طبیعی ویتامین A است. یک قاشق چای خوری از روغن کبد ماهی یا کوسه ماهی حدود 6000 واحد     بین المللی ویتامین A فراهم می کند.

کمبود : 

کمبود ویتامین A شایع ترین کمبود ویتامینی در کشورهای در حال توسعه( البته بعد از سوء تغذیه کالری پروتئین) است کمبود ویتامین A در انسان ممکن است به دلیل دریافت کم غذاهای غنی از ویتامین A و یا ناشی از تداخل با جذب یا ذخیره ویتامین A در بدن باشد.

شب کوری :

یکی از اولین علائم کمبود ویتامین A است که در آن شخص قادر به دیدن در نور کم مخصوصا هنگامی که بعد از دیدن نور شفاف به اتاق تاریک وارد می شود نیست. همان طور که وضعیت پیشرفت می کند (گزروفتالمی) ایجاد می شود. ملتحمه خشک شده و درخشندگی اش را ازدست می دهد.شفافیت چشم و الاستیسیته آن از دست رفته ، چشم خاکستری و تیره می شود. اگر این وضعیت ادامه یابد چشم دچار عفونت و زخم خواهد شد. گزروفتالمی پیشرفته و فراموش شده به انهدام قرینه و کوری منتهی می شود. این وضعیت کراتومالاسی ( نرمی قرینه) نامیده می شود. تامین ناکافی ویتامین A می تواند به تغییرات مشخصی در بافت های اپیتلیال سرتا سر بدن بیانجامد.

خشکی یا چروکیدگی قابل ملاحظه و سختی و تخریب پیشرونده سلولها رخ می دهد که خود استعداد ابتلا به عفونت شدید را افزایش می دهد.

پیشگیری و درمان :

کمبود ویتامین A می تواند در صورت گنجاندن مقادیرکافی غذاهای غنی از کاروتن در رژیم معمولی تصحیح شود. غذاهای غنی شده با ویتامین A می توانند با رژیم غذایی تکمیل شوند تا با کمبود ویتامین A مقابله نمایند.

افزایش دریافت ویتامین A :

دریافت زیاد و بیش از حد ویتامین هم برای کودکان وهم بالغین سمی است. علایم عمومی مسمومیت شامل تحریک پذیری بیش از حد خشکی ، پوسته پوسته شدن پوست ، ریزش مو ، سردرد ، بزرگی کبد و طحال می باشد.

ویتامین D :

چون ویتامین D به کمک نور خورشید ساخته می شود به آن ویتامین آفتاب نیز می گویند. اما از نقطه نظر تغذیه ای به دو شکل عمده یافت می شود. ویتامین  D2  ارگوکلوسیفرول ویتامین D3کوله کلسیفرول ویتامین D2 هنگامی که ارگوسترول موجود در گیاهان در معرض تابش اشعه ماوراء بنفش قرار گیرد تشکیل می شود ویتامین D با واحدهای بین المللی اندازه گیری می شود.

25% میکرورم ویتامین D کریستال خالص=1واحد بین المللی IU

اعمال

- ویتامینD جهت تشکیل  استخوانها ودندانهای سالم مورد نیاز است

- موجب افزایش جذب روده ای و مصرف فسفر و کلسیم می شود.

- در DNA) دئوکسی ریبوزنوکلئیک اسید) پروتئین متصل به کلسیم فعال راتولید می کند.

- غلظت کلسیم وفسفرخون راتثبیت می کند.

منابع

نورخوشید یک منبع طبیعی مهم ویتامینD است.

دهیدروکلسترول که به طور طبیعی در پوست وجود دارد با تاثیر اشعه ماورابنفش نور خورشید به ویتامین D3 تبدیل می شود.

غذاهای غنی از ویتامین D شامل زرده تخم مرغ ، جگر ، روغن ماهی وماهی می باشد.

روغن های کبد ماهی غنی ترین منبع این ویتامین می باشد. ویتامین D در غذاهی با منشا سبزیجات یافت نمی شود.

کمبود ویتامینD

کمبود ویتامین D به جذب ناکافی کلسیم و فسفر از روده و معدنی شدن ناقص ساختمان استخوان و دندان همچنین به ناهنجاری استخوانی منجر می شود.

کمبود ویتامین D نرمی استخوان ( راشی تیسم ) در کودکان و پوکی استخوانی (استئومالاسی) در بزرگسالان را ایجاد می کند.

راشیتیسم در کودکانی که دستیابی مستقیم به نور خوشید نداشته وکسانی که غذاهای حیوانی مانندتخم مرغ ، گوشت ، ماهی وغیره مصرف     نمی کنند تا نیازهای روزانه آنها برآورده شود معمول است.

موارد زیر خصوصیات کودکانیست که از نرمی استخوان رنج می برند

- استخوانهای نرم شکننده که به پهن شدن انتهای استخوانهای بلند خم یاکمانی شکل شدن ساق پاها منتهی می شود.

- بزرگی مفاصل مچ دست ، پا و زانو.

- تکامل ضعیف عضلات ، فقدان تون(کشش) عضلانی ، شکم بزرگ ناشی از ضعف عضلات شکم ، ضعف عمومی با تاخیر در راه رفتن

- عصبانیت وبی قراری.

- نرمی تاخیری جمجمه وتاخیر در بسته شدن ملاج ها

-استئومالاسی احتمالا زمانی رخ می دهد که در جذب چربی تداخلی وجود داشته واز این رو جذب ویتامین به تاخیر می افتد. استئومالاسی درمیان خانمها مخصوصا آنهایی که حجاب داشته وخودشان را در معرض نور خورشید قرار نمی دهند ودر زنان حامله مشاهده                می شود.تغییرات زیر در استئومالاسی رخ می دهد

- نرمی استخوان ممکن است آنقدر شدید باشد که استخوان ستون فقرات ، قفسه سینه و لگن با بد شکلی خم شود

- درد از نوع روماتیسمی در استخوانهای پا و قسمت تحتانی پشت

- ضعف عمومی با مشکلاتی در راه رفتن مخصوصا در بالا رفتن

- شکستگی های متعدد خودبخودی

راشی تیسم و استئومالاسی می تواند با تجویز1000 تا5000 واحد        بین المللی ویتامین D خوراکی برای یک ماه درمان شود. بسته به پیشرفت مقدار دارو می تواند بتدریج کاهش داده شود.

افزایش دریافت ویتامین D (مسمومیت )

هنگامی رخ می دهد که مقادیر بیش از حد ویتامین D دریافت شود و عوامل مسمومیت شامل تهوع ، استفراغ ، اسهال ، کاهش وزن وغیره هستند. همانطورکه مسمومیت افزایش یافته وپیش می رود صدمه کلیوی وکلسیفیکاسیون بافت های نرم مانند قلب ، عروق خونی ، معده ، نایژه وتوبولهای کلیه رخ می دهد.

تهیه و تنظیم : فاطمه بگم ستوده

منبع : بابا محمدی حسن ؛ تغذیه برای پرستاران ، نشر بشری ؛ چاپ‌ طنین

[ ۱۳۸۸/٦/۳۱ ] [ ۱۱:٥٢ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]