فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

معاینات غربالگری دانش آموزان (3)

7- سنجش شنوایی

توجه به شنوایی کودکان چه قبل از ورود به دبستان و چه ضمن تحصیل از اهمیت زیادی برخوردار است  زیرا شنوایی عامل مهم دیگری در تعلیم و تربیت و رشد فکری و بلوغ عقلی دانش آموزان است .

بسیاری از کودکان که در مدرسه به عنوان شاگرد تنبل و کم استعداد معرفی می شوند کسانی هستند که به علت کمبود شنوایی قادر


به استفاده از کلاس نیستند و در نتیجه دچار بی علاقگی به درس و فرار از کلاس می شوند .

علاوه بر آن عدم تشخیص به موقع ضعف شنوایی؛ خود باعث بروز حوادثی خواهد شد . وضعیت شنوایی در دوران دبستان ؛ خصو صا" بعد از ابتلاء به بعضی بیماری های واگیر دار مانند  سرما خوردگی بسیار مهم است گوشها باید توسط دستگاه صدا سنج یا ساعت و یا امتحان نجوا بررسی شوند در موقعی که صدا سنج موجود نیست دانش آموز باید به وسیله امتحان نجوا مورد آزمایش قرار گیرد .

روش امتحان نجوا

دانش آموزان را تک تک در اتاق خلوت و بی صدایی آورده و از آنها بخواهید که در فاصله 60 سانتیمتری آزمایش کننده ایستاده و یک گوش خود را با دست ببندند سپس آزمایش کننده ، یک ورقه کاغذ یا یک جلد کتاب جلوی دهان گرفته یا پشت سر او قرار گیرد به طوری که دانش آموز حرکات لب او را نبیند دانش آموز باید حروف و یا اعدادی را که آزمایش کننده آهسته میگوید ( نجوا    می کند ) تکرار نماید .

به این ترتیب موارد مشکوک به خصوص آنهایی که طی سال تحصیلی بی علاقه شناخته شده و احتمالا" نمره دیکته آ نها کم بوده است را شناسایی کرده و برای معاینه دقیق تر و معالجه به پزشک ارجاع غیر فوری شوند .معاینات شنوایی هنگام ورود به دبستان  ؛ سال اول  راهنمایی و سال اول متوسطه انجام میشود.

8- اختلالات روانی – رفتاری

شایع ترین اختلالات روانی و رفتاری در سنین مدرسه عبارتند از :

1-    ناخن جویدن : از رفتارهای غیر طبیعی است که به تدریج به صورت عادت در می آید نشان دهنده وجود اضطراب در دانش آموزان است و با مشورت والدین و آموزگار مشخص می شود .

2-    لکنت زبان : اشکال در حرف زدن به صورت مکث و تکرار کلمات است که به مدت طولانی ادامه  پیدا می کند برای پی بردن به لکنت زبان ؛ دانش آموز بهتر است تند صحبت کند .

3-    بی اختیاری ادرار : به وضعیتی که در آ ن دفع غیر ارادی ادرار در روز یا شب ؛ حداقل به مدت 3 ماه و در هفته 2 بار تکرار شود (( بی اختیاری ادراری )) گفته می شود که بر روی عملکرد اجتمایی دانش آموز تاثیر می گذارد این مسئله با گفتگو با والدین و آموزگار مشخص می شود .

4-    افسردگی و گوشه گیری : حالتی است که دانش آموز در هنگام نا امیدی و تحت فشار بودن از خود نشان می دهد و خلق گرفته ای دارد .از جمله علائم افسردگی و گوشه گیری شرکت نکردن در فعالیت های دسته جمعی است . افسردگی و اختلال در خواب همراه حواس پرتی ، سر درد ، افت تحصیلی ، گرایش به گوشه گیری و اختلال در خواب همراه است .

5-      پرخاشگری : رفتارهای پرخاشگرانه ممکن است در مدرسه به صورت برخورد بدنی  با همسالان و در خانه با افراد خانواده بروز نماید.

چنانچه دانش آموز مشکوک به هر یک از اختلالات فوق باشد باید به پزشک  ارجاع غیر فوری شود .

 9- آمادگی تحصیلی

بررسی استعداد تحصیلی توسط کارشناسان روانشناسی انجام و ثبت نتایج در شناسنامه سلامت  دانش آموزان ثبت می شود. وجود اطلاعات منظم در خصو ص سلامت جسمانی و روانی دانش آموزان حایز اهمیت است و باید در تکمیل شناسنامه دقت و توجه لازم به عمل آید .

تغذیه دانش آموزان در سنین مدرسه

سالهایی را که کودک در مدارس ابتدایی می گذراند از نظر تغذیه دوره مهمی است زیرا رشد کودک در این سنین ادامه دارد اگر چه سرعت رشد آنها کمتر از سالهای اول زندگی است ولی باید توجه داشت که هر مرحله از رشد متکی بر روند مرحله قبل بوده و مرحله بعد را تحت تاثیر قرار می دهد .

رشد کودکان در سنین مدرسه به صورت نسبتا" یکنواختی ادامه دارد و سالهای آخر دبستان ؛ مقارن با شروع جهش رشد به ویژه در دختران است . از این رو تامین انرژی مورد نیاز بسیار ضروری است .

نظارت بر وضعیت تغذیه دانش آموزان

اصولا" دانش آموزان به 3 وعده غذایی اصلی و 2 میان وعده در طول روز نیاز  دارند و بایستی از کلیه گروههای غذایی شامل شیر ؛ لبنیات ؛ گوشت و حبوبات ؛ سبزیجات ؛میوه جات و گروه نان و غلات مصرف نمایند همچنین باید به تعادل و تنوع غذایی در این سنین توجه شود .

وعده غذایی صبحانه ؛ نقش بسیار موثری در سلامت جسمی و فکری دانش آموزان دارد . به دنبال ناشتا بودن در طول شب ؛ اگر دانش آموز صبحانه نخورد ؛ به دلیل پایین افتادن قند خون ؛ توانایی و شرایط لازم را برای یا دگیری در مدرسه نخواهد داشت

صرف صبحانه در کنار خانواده ( به خصوص مادر ) تمایل آنها را به خوردن صبحانه بیشتر می کند .دانش آموزانی که صبحانه کافی میل نمی کنند  کم دقت ؛ خسته و بی حوصله اند .

مادران باید وظیفه خود بدانند که هر روز صبح ؛ صبحانه کودکان خود را قبل از اینکه به مدرسه بروند آماده کنند .

میان وعده های مناسب و مغذی نیز بسیار اهمیت دارد زیرا در ساعات نزدیک ظهر کودکانی که صبحانه نیز خورده اند ؛ ممکن است گرسنه شوند و این گرسنگی نشستن سر کلاس را برای آنان غیر قابل تحمل می سازد.  والدین و معلمین باید به این مسئله آگاهی داشته باشند و کودکان را تشویق کنند تا بین صبح تا ظهر و یا از ظهر تا شب یک بار میان وعده مصرف کنند این میان وعده ها ظرفیت کار و توانایی یادگیری کودکان را افزایش خواهد داد و باعث می شود که تا زمان ناهار تمرکز حواس خود را حفظ کنند. والدین ومعلمین مدارس باید دسترسی دانش آموزان به شکلات ؛ شیرینی ؛ نوشابه های صنعتی ؛ غلات حجیم شده مثل پفک و چیپس را محدود کنند.  استفاده بی رویه از این مواد ؛ مشکلات بسیاری  در پی خواهد داشت و دانش آموز را دچار سیری کاذب و کم اشتهایی می کند . بنابراین از غذای سفره خانواده کمتر مصرف می کند و در نهایت مبتلا به کمبودهای تغذیه ای و یا چاقی می شود .

تغذیه در دوران بلوغ

در دوران بلوغ ؛ دختران به دلیل افزایش میزان چربی و پسران به دلیل افزایش بافت عضلانی و استخوانی ؛ به طور سریع افزایش وزن پیدا می کنند

افزایش سرعت رشد در دوران بلوغ موجب افزایش وزن و قد در نوجوانان می گردد به طوری که قد پسرها و دخترها به ترتیب 20و 15 سانتیمتر افزایش می یابد .

در این دوران وزن پسرها در حدود 20 کیلو گرم و وزن دخترها در حدود 15 کیلو گرم اضافه می شود اگر دختران و پسران در دوران بلوغ تغذیه صحیح داشته باشند و شرایط بهداشتی برای آنها فراهم شود از رشد کافی برخوردار می شوند .

نیاز به انرژی در نوجوانان متفاوت است . نیاز به انرژی در پسران نوجوان زیادتر است  زیرا افزایش سرعت رشد بیشتر بوده و توده عضلانی آنها بیش از دختران است .

توصیه می شود در برنامه غذایی روزانه نوجوانان ؛مواد نشاسته ای ( نان ، برنج ،ماکارانی و ...) به مقدار کافی گنجانده شود تا مقداری از انرژی مورد نیازآنان از طریق مصرف این مواد تامین گردد.

نوجوانان باید از سه وعده غذای اصلی و دو میان وعده در طول روز استفاده نمایند . قسمتی از انرژی روزانه آنان باید از طریق مصرف میان وعده ها تامین شود

بنابراین نوجوانان باید از میان وعده هایی استفاده نمایند که هم انرژی زا باشند و هم موادی که برای رشد و سلامت بدن آنها لازم است را تامین نمایند این میان وعده های مناسب عبارتند از :

میوه های تازه و خشکبار مانند کشمش ؛ خرما ؛ انجیر ؛ پسته ؛ بادام ؛ گردو ؛توت خشک ؛ نان و پنیر و گردو ؛ نان ؛ کره و مربا ؛ نان و تخم مرغ ؛ شیر و کیک ؛ شیر و بیسکویت ؛ نان ؛ کره و حلوا شکری ؛ نخود چی ؛ کشمش؛ ؛ساندویچ مرغ ؛ عدسی ؛ شیر و کلوچه .

اهمیت تغذیه دختران

دختران امروز مادران فردا هستند و باید به همه دختران فرصت داد تاقبل از مادر شدن به طور کامل بالغ شوند . دخترانی که سالم باشند و در دوران کودکی و نوجوانی تغذیه مناسبی داشته باشند در دوران بارداری و در زایمان مشکلات کمتری دارند . دخترانی که در دوران کودکی و نوجوانی از تغذیه خوبی برخوردار نباشند دچار کوتاهی قد می شوند و احتمال بروز مشکلات زایمانی و تولد نوزاد کم وزن در آنها بیشتر خواهد بود. علاوه بر این دختران این مادران نیز کوتاه قد می گردند و این زنجیره به همین شکل ادامه می یابد.  بنابراین تغذیه خوب و مناسب دختران در دوران بلوغ بر روی رشد جسمی ؛ ذهنی و توانایی یادگیری نسلهای آینده نیز اثر می گذارد .ضمنا" دختران با توجه به آغاز قاعدگی در دوران بلوغ و از دست دادن خون وهمچنین به علت حاملگی و شیر دهی در دوران بعدی زندگی بیشتر از پسران در معرض خطر کمبود های تغذیه ای مخصوصا" کم خونی فقر آهن قرار دارند .

پایش رشد دانش آموزان در مدارس

برای پی بردن به وضعیت تغذیه دانش آموزان ؛ وضعیت رشد آنها ارزیابی می شود برای این منظور از اندازه گیری ابعاد مختلف بدن  که معمول ترین و مهمترین آنها وزن و قد است کمک گرفته   می شود شاخص وزن برای قد نشان دهنده چاقی یا لاغری است و وضعیت فعلی تغذیه دانش آموز را نشان می دهد .

این شاخص در برابر عواملی مانند سوء تغذیه و بیماری ؛ حساس بوده به طوری که کمبود وزن برای قد می تواند خیلی سریع ایجاد شود و در کوتاه مدت نیز قابل جبران است بررسی وزن برای قد بسیار ساده است و کاهش آن نشانه سوء تغذیه و یا سو ء تغذیه همراه با عفونت و افزایش آن به دلیل چاقی است .

مشکلات تغذیه ای شایع در سنین مدرسه و دوران بلوغ

از اختلالات تغذیه ای شایع در سنین مدرسه در کشور ؛ می توان سوء تغذیه پروتئین – انرژی ؛ اختلالات ناشی از کمبود ید ؛ کمبود ویتامین A و کم خونی فقر آهن را نام برد :

الف : سوء تغذیه پروتئین – انرژی

سوء تغذیه پروتئین – انرژی یکی از مهمترین مشکلات تغذیه ای در کشور است که بیشتر در کودکان زیر پنج سال دیده می شود ولی نتایج بعضی از مطالعات که در نقاط مختلف کشور بر روی سنین مدرسه انجام گرفته نشان داده است که کودکان مدرسه ای نیز دچار سو ء تغذیه هستند و از لاغری و کم وزنی رنج می برند .

علل اصلی سو ء تغذیه در سنین مدرسه عبارتند از :

-  مصرف نکردن غذای کافی

-  عادات غذایی نادرست ( نخوردن صبحانه ،استفاده از تنقلات بی ارزش مانند پفک ، یخمک و ... )

-  ابتلاء به بیماریهای عفونی و انگلی

ب- اختلالات ناشی از کمبود ید

اختلالات ناشی از کمبود ید یکی از مشکلات تغذیه ای شایع است کودکان مبتلا به کمبود ید در مدرسه توانایی  لازم در یادگیری را ندارند و ممکن است قادر به انجام فعالیتهای روزانه خود نیز نباشند کمبود ید موجب کاهش قدرت یادگیری و کاهش رشد تحصیلی دانش آموزان می گردد بنابراین معمولا" دانش آموزان مبتلا به کمبود ید ضعیف ترند و پیشرفت تحصیلی کند تری دارند اکثر اختلال هایی که در اثر کمبود ید ؛ به ویژه در کودکان به وجود می آید دائمی و غیر قال برگشت هستند و مهمترین کار برای آنها پیشگیری است .

بهترین روش پیشگیری از عوارض ناشی از کمبود ید ؛ استفاده از نمک های ید دار است . دانش آموزان باید از اهمیت مصرف نمک ید دار آگاه شوند و چگونگی نگهداری و مصرف آن را بدانند ضمنا"دانش آموزان مبتلا به گواتر باید بدانند که مصرف نمک ید دار از بزرگترشدن  غده تیروئید جلو گیری می کند ولی غده تیروئید را کوچک نمی کند آنها باید بدانند به طور کلی مصرف نمک باید کم شود اما همان مقدار نمک ید دار باشد .

تهیه و تنظیم: منصور قزاق- ناصر میشکار سیستانی

منابع: کتاب بهداشت مدارس ( از مجموعه کتب آموزش بهورزی)

بخشنامه ها و دستورالعملهای اداره کل سلامت نوجوانان؛جوانان و مدارس

[ ۱۳۸۸/٦/۳۱ ] [ ۱۱:٥٥ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]