فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

تنظیم خانواده

تنظیم خانواده بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی یعنی برنامه ریزی زوجین برای دستیابی به اهداف باروری به صورت آگاهانه ، مسئولانه ، و داوطلبانه که به منظور ارتقاء تندرستی خانواده انجام می گیرد

تنظیم خانواده ، برنامه ریزی زوجین برای داشتن


یک خانواده متناسب از نظر بهداشتی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی است و شامل موارد ذیل است :

1-      تعیین حدود موالید به طور آگاهانه ، مسئولانه و داوطلبانه

2-      فاصله گذاری مناسب بین حاملگی ها

3-      توقف فرزند آوری

4-      زایمان در زمان مقرر

اهداف برنامه تنظیم خانواده

-          توانمند سازی زوجین

-          سلامت زنان

-          سلامت جنین و کودک

-          سلامت جامعه

    آیا می دانید که ... ؟

·         آیا می دانید که هر سال 190 میلیون زن در دنیا باردار      می شود

·         آیا می دانید که مادر جهانی زندگی می کنیم که سالیانه نزدیک به 585000 مادر به دلیل عوارض بارداری و زایمان      می میرند .

آیا می دانید که 99% از مرگ مادران در کشورهای در حال توسعه و فقیر رخ می دهد

·         آیا می دانید که بیشتر از یک چهارم زنان باردار از عواقب جدی ناشی از بارداری و زایمان رنج میبرند .

·      آیا می دانید که حدود 50 میلیون مادر باردار به سقط جنین دست می زنند که نهایتاً به مرگ 68000 نفر از آنان منتهی       می شود. مرگ و یا معلولیت مادران تمامی خانواده را تحت تاثیر قرار داده و سلامت فرزندان بازمانده را تهدید می نماید.

·      آیا می دانید مرگ و میر مادران به دلیل عوارض زایمان و هم مرگ و میر کودکان زیر 5 سال بویژه کودکان زیر یکسال و بویژه نوزادان متاثر از بی توجهی به بهداشت باروری است

·         آیا می دانید که سالیانه حدود 11 میلیون کودک زیر          5  سال در دنیا از بین می روند

·         آیا می دانید که حدود 75 میلیون بارداری در سال ناخواسته است

·         آیا می دانید که 45 میلیون از حاملگی های ناخواسته به سقط جنین می انجامد

   تضمین دسترسی به تنظیم خانواده می تواند مرگ و میر مادران را تا یک سوم و تلف شدن کودکان را تا 20 درصد کاهش دهد

افزایش فاصله بین بارداری ها تا 36 ماه می تواند از مرگ کودکان جلوگیری نماید

حاملگی و زایمان در مادران با سن 18 سال و یا بعد از 35 سال ، فاصله بارداری کمتر از 3 سال و نیز افزایش بعد خانواده بخصوص اگر تعداد فرزندان بیش از 3 نفر باشد پر خطر محسوب می گردد و بر مرگ و میر مادران ، کودکان و نوزادان تا ثیر دارد

برنامه های کشورمان بر استفاده از روشهای مدرن پیشگیری از بارداری است تا امکان بروز چنین اتفاقاتی به حداقل کاهش یابد

چالش های حاملگی ناخواسته :

حاملگی ناخواسته عبارت است از اینکه هم زن و هم شوهر مخالف و ناراضی با بارداری واقع شده ، بوده اند. استرس ، افسردگی ، و اضطراب مادران در دوران بارداری ناخواسته بیشتر از مادران با بارداری خواسته است . بارداری ناخواسته بویژه وقتی که در طبقات اجتماعی ، اقتصادی پایین تر اتفاق می افتد باعث می شود که پدر و مادر از مراقبت از نوزاد خود سر باز زنند. خشم مادران در دوران بارداری ناخواسته ، درون ریز بوده و متوجه نوزاد می گردد و رسیدگی مادر به نوزاد حاصل ازبارداری ناخواسته کمتر از مادرانی است که دوران بارداری خواسته و برنامه ریزی شده خود را با نشاط و خوشحالی سپری می کنند.

بارداریهای ناخواسته ، بارداریهای پر خطری را تشکیل می دهند که متاسفانه مادر به علت نخواستن فرزند یا به سمت سقط مراجعه می کند که عوارض زیادی را به دنبال دارد حتی منجر به مرگ مادر یا موارد دیگری از جمله پارگی رحم ، انواع جراحی های غیر ضروری خواهد شد و یا از طرف دیگر این مادران به علت ناخواسته بودن بارداری ، تحت مراقبت های جدی دوران بارداری قرار نمی گیرند و همین موضوع می تواند عوارض جدی را برای مادر و نوزاد بدنبال داشته باشد.  یکی از اهداف اصلی برنامه تنظیم خانواده در ایران کاهش بارداریهای ناخواسته و پر خطر است .

در کشور ما نیز علیرغم دسترسی آسان به وسایل پیشگیری از بارداری سالیانه حدود 400 تا 500 هزار حاملگی ناخواسته اتفاق می افتد که حدود 7/18 درصد حاملگی های ناخواسته همزمان با استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری می باشد .

بیشترین روش پیشگیری از بارداری مورد استفاده در بارداریهای ناخواسته روش کاندوم و منقطع است .

پیشگیری از بارداری ناخواسته و نا ایمن و داشتن یک بارداری خواسته و ایمن از حقوق بدیهی تک تک افراد جامعه است .

کاهش حاملگی ناخواسته چگونه امکان پذیر است ؟

1-      استفاده صحیح از روشهای پیشگیری از بارداری

2-      کاهش استفاده از روشهایی که شکست بالا یی دارند مثل کاندوم و منقطع

3-      توجه به زنان 49-10 سال همسر دار که از هیچ روش  پیشگیری از بارداری استفاده نمی کنند

4-      افزایش آکاهی زوجین به منظور استفاده از روش های پیشگیری از بارداری

5-      افزایش مشارکت مردان در استفاده از روشهای مدرن پیشگیری از بارداری مثل وازکتومی

6-      استفاده از روشهای اورژانس  پیشگیری از بارداری

روش اورژانس پیشگیری از بارداری :

روش اورژانس پیشگیری از بارداری روشی است که پس از تماس جنسی بدون استفاده از روش های مطمئن پیشگیری از بارداری و یا هر موردی که احتمال بارداری ناخواسته پس از تماس جنسی را داشته باشد ( فراموشی مصرف روش ، تاخیر در تزریق آمپولها ، استفاده نادرست از روش طبیعی  ، خروج IUD در زمانی بغیر از قاعدگی  و ... ) استفاده می شود این روش نباید به عنوان یک روش دائمی پیشگیری از بارداری مورد استفاده قرار گرد و حتماً باید در 72 ساعت اول پس از نزدیکی مشکوک مصرف شود

نکات مهم حین مصرف روشهای اورژانسی :

1-      بهتر است قرص ها با شکم خالی خورده نشود

2-      در صورت استفراغ تا 2 ساعت پس از استفاده از روش ، خورد ن مجدد قرص ضروری است

3-      حداکثر دفعات مجاز استفاده از این روش در هر دوره قاعدگی یکبار است

4-      جهت جلوگیری از تهوع و استفراغ بهتر است نیم ساعت قبل و 6-4 ساعت بعد از مصرف قرصها از یک داروی ضد تهوع استفاده نمود

تهیه و تنظیم پریدخت شهرکی

منابع : دستورالعمل روشهای پیشگیری از بارداری در جمهوری اسلامی ایران سال 87 مجموعه مطالب روز جهانی جمعیت سال 87 ( صندوق جمعیت ملل متحد ، وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی ، دفتر سلامت جمعیت و خانواده ، اداره تنظیم خانواده )

[ ۱۳۸۸/٦/۳۱ ] [ ۱٢:٠٥ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]