فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

کلسترول

مسلما با مفاهیم مختلف کلسترول ( کلسترول غذا کلسترول خون کلسترول خوب و بد ) آشنایی دارید. کلسترول یک ماده شیمیایی مومی شکل و نرم است که توسط بدن جهت استفاده در غشای سلولها و هورمونها تولید می گردد و بدون وجود کلسترول ، بدن نمی تواند


 عملکرد طبیعی خود را انجام دهد .

افرادی که کلسترول خونشان بالاست ، دچار حالتی به نام هیپر کلسترولمی هستند . این حالت عامل اصلی خطر برای ایجاد تصلب شرایین است ، به عبارت دیگر مشکلاتی در جریان خون ایجاد می کند که زمینه ساز ایجاد سکته قلبی یا مغزی است .

کلسترول بالا باعث می شود که لایه های چربی به مرور زمان در یک قسمت از عروق خونی تجمع پیدا کند که به آن پلاک گویند . وجود این پلاک مانع جریان خون طبیعی می گردد ، زمانی که این حالت به وجود آمد ، شانس ابتلاء به حمله قلبی یا سکته مغزی افزایش می یابد.

انواع کلسترول :

LDL کلسترول یا کلسترول بد (لیپو پروتئین با چگالی پایین)

کلسترول بد ، کلسترول را از کبد خارج کرده و وارد گردش خون می کند . بالا بودن این کلسترول ، باعث افزایش رسوب کلسترول در دیواره رگ ها و در نتیجه باعث بروز تصلب شرایین یا گرفتگی سرخرگ ها می شود که عوارض متعددی مانند بیماریهای قلبی ، عروقی و سکته های قلبی و مغزی را در بر دارد.

HDL یا کلسترول خوب ( لیپو پروتئین با چگالی بالا )

این کلسترول ، کلسترول رسوب کرده ، در بافتهای محیطی از جمله شریانها را به حرکت درآورده و آن را برای مصرف به کبد منتقل می کند ( بر عکس انتقال کلسترول توسط کلسترول LDL   ). سطح این کلسترول در زنان در دوران بارداری به علت فعالیت استروژن بالاتر است و کاهش آن پس از یائسگی معمولا دلیل اصلی ابتلاء زنان به بیماری کرونر قلب در سنین پیری است . HDL ما را در برابر تصلب شرایین و بیماریهای قلبی دیگر محافظت می کند .

سطح HDL  پلاسما در افراد دارای اضافه وزن ، بیماران دیابتی و افراد سیگاری کاهش می یابد و با انجام فعالیت بدنی و کاهش وزن این کلسترول افزایش می یابد .

تری گلیسیرید

نوع دیگر چربی موجود در بدن تری گلیسیرید نامیده می شود که معمول ترین شکل چربی در بدن ما می باشد . مقادیر کنترل نشده این ماده در ایجاد بیماری های قلبی و عروقی موثر می باشد .

بر خلاف کلسترول LDL  ، تری گلیسیرید به دیواره عروق نمی چسبد بلکه بیشتر شبیه ماده غلیظ در جریان خون است و باعث افزایش تمایل خون به لخته شدن می گردد . تری گلیسیرید بالا اغلب همراه با مصرف بیش از حد الکل ، افزایش بیش از حد وزن بدن یا کنترل ضعیف بیماری دیابت است . از جمله عوامل افزایش دهنده تری گلیسیرید ، مصرف زیاد کربوئیدرات یا مواد غذایی نشاسته ای ، شیرینی جات ، مصرف سیگار ، عدم تحرک ، چاقی و مصرف زیاد الکل است . دو عامل اصلی افزایش سطح تری گلیسیرید چاقی و عدم تحرک می باشد .

چربی غذایی

چربیها هم مانند پروتئین و کربوهیدرات ها یکی از مواد غذایی ضروری برای بدن هستند . چربی برای تنظیم متابولیسم کلسترول ، حمل و جذب ویتامینهای محلول در چربی ، سنتز شبه هورمون ها که در برخی فرایندهای بیوشیمیایی نقش دارند و بالاخره سلامتی پوست و تامین انرژی لازمند . چربی ها انواع مختلفی دارند و از نظر شکل نیز به حالت مایع ، نیمه جامد و جامد وجود دارد . چربی ها با هم تفاتهایی دارند که به دو گروه اسید چرب اشباع و غیر اشباع تقسیم می شوند و این تفاوت نتیجه تعداد و نوع اتصالات اتم های کربن آنها و نیز تعداد اتم های هیدروژن متصل به آنها می باشد . 80 درصد کلسترول مورد نیاز بدن در کبد تولید شده و 20 درصد نیز از طریق برنامه غذایی تا مین می گردد. داروهای ضد کلسترول با تاثیر بر مکانیسم ساخت کلسترول در کبد ، کلسترول خون را پایین می آورند. اسید های چرب اشباع که به فراوانی در روغن های حیوانی و روغن جامد یافت می شوند ، باعث افزایش سطح کلسترول و تری گلیسیرید خون می شوند و بیشترین تاثیر را بر افزایش LDL دارند بنابراین توصیه بر این است که میزان چربی اشباع به کمتر از 12-10  درصد کل کالری مصرفی روزانه محدود شود که البته در افراد با LDL بالا به کمتر از 7 در صد کل کالری محدود می شود .

تهیه و تنظیم : فاطمه بگم ستوده بیمارستان امیرالمومنین  ( ع )

منبع : لشکر بلوکی فرهاد / کبیر محمد جواد کتاب تغذیه و ورزش در بیماریهای قلبی و عروقی ناشر افست غنچه چاپ بهار 1385 صفحات 25-10

[ ۱۳۸۸/۱٠/۱٧ ] [ ۸:٢٠ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]