فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

سوسکها ( سوسریها ) و طریقه مبارزه با آنها

امروزه سوسک‌ها از آفات بسیار مهم اماکن مختلف به شمار می‌آیند. این حشرات در منازل، ادارات یا اماکن دیگر تخم‌ریزی می‌کنند و در غذا و آب به‌ناگاه با انسان شریک می‌شوند. آنها در فضاهای داخلی در تمام طول سال فعالند. سوسک‌ها از نوع جانداران همه چیزخوار هستند. در جوامع پیشرفته این حشرات به عنوان علامت مهمی در پایین بودن سطح


 بهداشت محیط، شرایط اجتماعی و اقتصادی به شمار می‌روند. علاوه بر این وجود سوسک‌ها در آشپزخانه، حمام، رستوران، بیمارستان و سایر اماکن می‌تواند موقعیت اجتماعی و اقتصادی این مکان‌ها را در نظر مردم پایین آورد.

تقریباً 4 هزار گونه سوسری تا کنون شناسایی شده است که حــدود 50 گونه از آنها آفت های اهلــــــی شده اند.

مهمترین گونه های سوسک که از نظر پزشکی اهمیت دارند عبارتند از :

1 ـ سوسری یا سوسک آلمانی

2 ـ سوسری یا سوسک شرقی

3ـ سوسری یا سوسک آمریکایی

4 ـ سوسری یا سوسک استرالیایی.

طریقه انتشار سوسری‌ها

سوسری‌ها بیشتر در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر زندگی می‌کنند اما در قطب شمال و جنوب نیز مشاهده می‌شوند. سوسری‌ها تا دمای صفر درجه را می‌توانند تحمل کنند. سوسری‌ها از طریق کشتی‌ها، بسته‌بندی‌های مواد غذایی و همراه با اثاثیه منزل جابه‌جا می‌شوند(پس هنگام اثاث‌کشی تمام کارتن‌ها را خوب نگاه کنید تا مطمئن شوید که هیچ سوسک یا تخم و لارو آن را با خود به خانه جدید نبرید(

تغذیه سوسری‌ها

سوسری‌ها همه چیز خوارند. از غذاهای انسان گرفته همچون گیاهان، سبزیجات، برنج، هویج، نان، شیر، مواد قندی، قهوه، روغن تجمع یافته اطراف اجاق گاز و یا مواد غیر‌خوراکی نظیر: کاغذ، مقوا، صابون، حشرات مرده (حتی سوسری‌های مرده)، پارچه، کتاب، مدفوع، خلط سینه، زخم‌های انسانی، هرگونه موجود مرده، چسب، چرم، ته سیگار، خمیر دندان، رنگ، مو و ناخن انسان.

سوسری‌ها به غیر از غذا به آب نیز احتیاج دارند اما تنها روزی یک قطره آب برایشان کفایت می‌کند. سوسری‌ها این میزان آب را از اسفنج (ابره ‌های) مرطوب و هرگونه تجمع رطوبت مثل لوله‌های آب سرد می‌توانند تامین کنند.

سوسری‌ها محیط‌های مرطوب، گرم و تاریک را ترجیح می‌دهند.
عمر سوسری‌های بالغ از 6 ماه تا چندین سال متغیر است. (بسته به گونه سوسری و شرایط محیط).

آلودگی‌های سوسری‌ها

*سوسری‌ها ناقلان مکانیکی 22 نوع از باکتری‌ها، قارچ‌ها، انگل‌های تک یاخته و ویروس‌ها هستند.  ( نظیر سالمونلا و عفونت‌های روده‌ای نظیر اسهال معمولی و خونی).  سوسری‌ها این میکروب‌ها را با قطعات دهانی، پاها و فضولات خود منتقل می‌کنند.

* سوسری‌ها می‌توانند موجب بروز آلرژی و حملات آسم شوند.
* سوسری‌ها مواد غذایی را با بزاق، برگرداندن بخشی از مواد خورده شده، فضولات و ترشحات غده‌ای خود آلوده می‌سازند.
*سوسری‌ها با تولید ماده‌ای روغنی باعث تولید بوی زننده و لکه‌دار شدن سطوح ازجمله پارچه می‌شوند.

محل زندگی سوسری‌ها

مجاری فاضلاب، چاه توالت، زیرزمین، انباری‌ها، شوفاژ‌خانه‌ها، هرگونه اثاث ثابت و بدون استفاده در خانه، توده زباله، توده روزنامه و یا کتاب، زباله‌دان، کابینت‌ها، کشوها، دستشویی ، حمام ، پشت و زیر یخچال و اجاق گاز ، چاهک‌ها، پریز‌های برق ، درزها و شکاف‌های دیوار، سقف ، کفپوش ، پشت کاغذ‌دیواری ، زیر کاشی‌ها و موزاییک‌های لق و پشت لوله‌های گاز وآب.

راههای مبارزه با سوسکها

الف - بهسازی محیط ومبارزه فیزیکی:

 اساسی‌ترین راه مبارزه با سوسک‌ها این است که در این روش لازم است پناهگاه‌های سوسک را از بین ببریم. برای این کار لازم است:

1 -  چارچوب‌ درهای فرسوده عوض شود.

2 - کلیه شکاف‌های دیوار‌ها، کف، سقف، درزهای بین پله‌های و غیره با سیمان یا مصالح دیگر ساختمانی دقیقا گرفته شود.
3 - بند کشی بین کاشی‌ها، بین دیوار و کف و حاشیه اطراف قرنیز‌ها تجدید شود.

4 - رعایت نظافت و بهداشت ساختمان‌‌ها، جمع‌آوری و حمل بهداشتی و دفع زباله.

5 - جلوگیری از ریخت و پاش مواد غذایی.
6 - پوشاندن مجاری فاضلاب با توری مناسب و استفاده از توری ریز در مدخل فاضلاب و دهانه لوله‌های فاضلاب.

    ب ـ مبارزه شیمیایی :

 1 ـ سمپاشی ابقایی: پاشیدن محلول حشره کش در داخل شکافها و در سطوح آلوده، در اطراف دیوارها، محلهای گرم و مرطوب ساختمان، اطراف ظرفشویی و مجاری فاضلاب

2 ـ گردپاشی: در اطراف اماکن داخلی و معمولاً کنار دیوارها انجام می شود.

3 ـ طعمه گذاری : استفاده از این روش در محلهایی که سوسریها به موادغذایی دسترسی دارند، توصیـــــه می گردد.

توجه : برای انتخاب سم و نحوه و زمان سم‌پاشی بهتر است با شرکت‌های معتبر سم‌پاشی که دارای مجوز صادره از وزارت بهداشت می‌باشند مشاوره نمود.

ج - تله گزاری ساده :

یک کاسه و یا ظرف دهان گشاد با لبه‌های شیب‌دار انتخاب کنید. سپس دیواره‌های داخلی آن را با وازلین و یا هرگونه روغن آغشته کنید تا لغزنده گردد. سپس در درون آن یک هویج، خرده نان و چند تکه دستمال مرطوب قرار دهید. سوسری‌ها برای تغذیه به درون آن خواهند آمد اما دیگر قادر به خارج شدن نیستند.

شکارچیان طبیعی سوسری‌ها
قورباغه‌ها، جوجه‌تیغی‌ها، لاک‌پشت‌ها، مارمولک‌ها، موش‌ها، هزارپایان و یک نوع زنبور انگل که تخم‌های خود را درون کپسول سوسری‌ها قرار می‌دهد.

نکات جالب درباره سوسر‌ی‌ها

*سوسری‌ها بسیار تنبل می‌باشند به طوری که 75 درصد شبانه‌روز (18 ساعت را در استراحت به سر می‌برند).

*سوسری‌ها قادرند نفس خود را به مدت 40 دقیقه زیرآب حبس کنند. پس فکر نکنید که اگر با آب فراوان آنها را به داخل فاضلاب فرستادید،دیگر سروکله‌شان پیدا نخواهد شد.

*سوسری‌ها درد را احساس می‌کنند. پس وقتی قصد جان آنها را می‌کنید سعی کنید با ضربه اول کار را تمام کنید.

*سوسری‌ها یکی از سریع‌ترین موجودات زمین می‌باشند (نسبت به جثه‌شان) و سرعت آنها 5 کیلومتر در ساعت و یا یک متر در ثانیه است.

*سرعت عکس‌العمل سوسری‌ها از انسان بیشتر است؛ در حدود یک‌صدم ثانیه.

*سوسری‌ها می‌توانند در عرض یک ثانیه 25 بار تغییر مسیر دهند.

*چنانچه سر یک سوسری قطع گردد، سوسری قادر است تا یک هفته زنده بماند. پس از یک هفته تنها به علت بی‌آبی می‌میرد. چون دهانی ندارد که با آن آب بنوشد.

*کوچک‌ترین سوسری 4 میلی‌متر و بزرگ‌ترین آن 9 سانتی‌متر طول و 30گرم وزن دارد.

*سوسری‌های نر سبک‌تر از سوسری‌های ماده بوده و سریع‌تر فرار می‌کنند.

*سوسری‌ها قادرند از انفجار‌های بمب هسته‌ای جان سالم به در برند چرا که نسبت به تشعشعات اتمی مقاوم می‌باشند.

تهیه و تنظیم : مهدی کیخا صابر کارشناس بهداشت محیط

منابع : مجموعه کتابهای حشره شناسی پزشکی اینترنت 

[ ۱۳۸۸/۱٠/۱٧ ] [ ۸:٢٢ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]