فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

زنان و شهرنشینی

زنان و شهرنشینی

تهیه و تنظیم :

1- نسیمه نجفی (کارشناس کتابداری واحد آموزش و ارتقای سلامت .معاونت بهداشتی استان گلستان)

2- فاطمه جعفریان ( کارشناس  آموزش  و ارتقای سلامت .معاونت بهداشتی استان گلستان )

منابع:

سلامت و محیط در توسعه پایدار ، سازمان جهانی بهداشت ، 1381،چاپ اول.مرکز سلامت محیط و کار .صفحات 84و75و64

اینترنت : *خبرگزاری فارس  *سایت ایسکانیوز

در سراسر دنیا ، شهرها و  روند شهرنشینی به سرعت در حال رشد هستند و بخش وسیعی از فعالیتهای اقتصادی جامعه را در بر می گیرند که منجر به ایجاد فرصتهای شغلی ، تاسیس اماکن تفریحی و سرگرمی و سایر امکانات می شوند . همچنین ، مردم در شهرها از امکانات آموزشی ، بهداشتی  و خدمات اجتماعی بهتری برخوردار هستند .

« شهر سالم » شهری است که در آن با ایجاد و گسترش پیوسته شرائط فیزیکی و اجتماعی زیست محیطی و استفاده بهینه از منابع و امکانات موجود ، محیطی


فراهم شود که در اثر آن مردم جامعه ضمن حمایت یکدیگر و مشارکت گروهی در انجام کلیه امور زندگی ، قابلیت خود را به حداکثر می رسانند . زنان به عنوان نیمی از جمعیت کشور و بدلیل ارتباط مستقیم آنان با گروه های سنی جوانان، نوجوانان کودکان و نیز تاثیر نیم دیگر جمعیت ، یعنی مردان از مهمترین و موثرترین گروههای اجتماعی به شمار  می آیند و  به همین دلیل  تامین سلامت زنان مطمئن ترین راه برای رسیدن به زندگی بهتر برای همگان است و ظرفیت سازی و توانمند سازی آنان جهت مشارکت در برنامه های بهداشتی پیش نیاز اصلی برای ارتقاء بهداشت و نیل به اهداف سلامت جامعه می باشد . امروزه با صنعتی شدن جوامع ، گسترش شهرنشینی و تغییر نحوه زندگی مردم و بخصوص زنان ، بیماریهای بسیاری تحت عنوان بیماری تمدن شیوع یافته است.

شهر نشینی و  سلامت زنان

جهان بسرعت به شهرنشینی روی آورده است . براساس آخرین آمار منتشره ، در طول پانزده سال آینده ، ۲۰ الی ۳۰ شهر جهان ، جمعیتی بالای ۲۰ میلیون خواهند داشت  و مهمتر از همه شهرها یا محیط زیست ساخته بشر ، محل زندگی بیشتر جمعیت جهان بحساب خواهد آمد . تا سال ۱۹۹۰ ، حداقل ۶۰۰ میلیون نفر از مردم حاشیه نشین شهرهای کشورهای در حال توسعه ، در وضعیت نامطلوبی از لحاظ کیفیت زندگی و بهداشت بسر می برده اند . به موازات محدود شدن منابع و اختیارات دولتها ، مقامات شهری بمثابه نیروهای قوی تر ظهور کرده اند و جهان بسرعت بسوی عدم تمرکز سیاسی و اداری گام بر می دارد . مشکلات بهداشتی در شهر ها ناشی از رشد و توسعه بدون برنامه ، بدون کنترل و بدون بودجه مناسب است .

رشد سریع شهرنشینی بطور فزاینده ای خارج از ظرفیت و توانایی مقامات شهری در فراهم نمودن خدمات اولیه زیست محیطی ، مسکن ، اشتغال  و حداقل احتیاجات برای یک جامعه سالم است که بحرانهای اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی و مشکلات بهداشتی از عواقب زیانبار آن است . مردم در شهر ها ـ خصوصاً افراد فقیر و افراد تازه وارد به شهر ـ تماس ها و فشارهایی را تجربه می کنند که منجر به مشکلات بهداشتی از قبیل اشاعه بیماریهای مسری ، سوء تغذیه ، بیماریهای روانی و بیماریهای تنفسی مزمن میشود . این وضع غیر بهداشتی شامل فقر ، کمبود غذا و سر پناه ، تراکم جمعیت ، مشاغل کاذب ، سیستم نامناسب دفع مواد زائد ، شرایط شغلی ناامن ، نا کافی بودن خدمات دولتی ، مصرف بی رویه مواد زیان آور و آلودگی محیط زیست می باشد . اقشار کم درآمد در شهرها اغلب تمامی سنگینی مسئولیت فراهم نمودن احتیاجات اساسی خود را در امور مربوط به بهداشت ، رفاه و جستجوی کار بر دوش دارند . همچنین مسامحه در حفاظت از محیط زیست در مدیریت و برنامه ریزی شهری ، اثرات شدید منفی در امور بهداشتی و اجتماعی داشته که موجب محدودیت استفاده از منابع در آینده بدلیل بهره برداری نامناسب و یا آسیب رساندن به منابع طبیعی شده و کاهش پویایی و جنب وجوش شهری را بدنبال دارد . مسائل مختلفی در ارتباط با رفتارهای اجتماعی بر بهداشت نیز تاثیر میگذارد . از قبیل :

ادغام مهاجرین در شهر یا در خیلی از حالات نادیده انگاشتن ودرحاشیه قرار دادن آنها

اختلاف درون شهری از نظر طبقه ، مذهب ونژاد .

تغییر یافتن مفاهیم همسایگی

مسائل خاصی که در ارتباط با زنان است از جمله زنانی ، که خارج از خانه کار می کنند ، ازدیاد تعداد زنانی که سرپرستی امور خانه را بعهده دارند ،

 داشتن روابط زودگذر بویژه برای کارگران مهاجر ، فعالیت زودرس جنسی نوجوانان ، بی بندوباری و کاهش روش های سنتی کنترل موالید .

 وجود اطلاعات در باره چگونگی اثرات شهرنشینی بر سلامت ، یک ابزار حیاتی در داشتن « شهری سالم  و شهروندانی سالم » است .

 در میان گروههای اجتماعی ، زنان نیمی از جمعیت کشور را تشکیل   می دهند و بدلیل ارتباط مستقیم آنان با گروه های سنی جوانان ، نوجوانان کودکان و نیز تاثیر نیم دیگر جمعیت ، یعنی مردان از مهمترین و موثرترین گروههای اجتماعی به شمار         می آیند و این واقعیتی است که در جوامع در حال توسعه کمتر مورد توجه قرار گرفته است ،  به همین جهت علیرغم برنامه ریزی ها و حمایت های انجام یافته هنوز زنان در بعضی کشورها نتوانستند به جایگاه و نقش مناسب خود در اداره  امور کشور و در تصمیم گیری ها دست یابند. سلامت زنان مطمئن ترین راه برای رسیدن به زندگی بهتر برای همگان است و ظرفیت سازی و توانمند سازی آنان جهت مشارکت در برنامه های بهداشتی پیش نیاز اصلی برای ارتقاء بهداشت و نیل به اهداف سلامت جامعه می باشد . امروزه با صنعتی شدن جوامع ، گسترش شهرنشینی و تغییر نحوه زندگی مردم و بخصوص زنان ، بیماریهای بسیاری تحت عنوان بیماری تمدن شیوع یافته است. این بیماریها عموما بر اثر تغذیه نادرست و کاهش میزان فعالیت بدنی که از عواقب گسترش شهرنشینی میباشد ، ایجاد می گردد و عواقب ناگواری را برای زنان به بار می آورند.

علیرغم توجه بسیار زیادی که به ارتقاء سلامت زنان در دنیا میشود ، اما بازهم با گسترش شهرنشینی  و افراد بسیار زیادی که در شهر ها زندگی می کنند موجب گردیده است که ، زنان که نقش اساسی و مهمی در سلامت خانواده برعهده دارند، از استحقاق کمتری برخوردار باشند و دسترسی آنها به خدمات مطلوب بهداشتی بسیار کمتر از دیگران خواهد بود .

آگاهی روز افزون در مباحث سلامت زنان موجب فزونی تلاش های بهداشت همگانی در سازماندهی فعالیت ها و ارتقاء سلامت و پیشگیری از بیماری در اقشار مختلف زنان شده است .

نکته قابل توجه اینکه ویژگی های جمعیتی ، اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی جوامع در حال توسعه و وضعیت زنان در این جوامع متفاوت می باشد و موجب پیامدهای متفاوتی بر ابعاد مختلف بهداشت و سلامت آنان می گردد که باید در برنامه ریزی بهداشت و توسعه به آنها توجه لازم را مبذول داشت.

مسئولیت و نقشهای چند گانه و متعدد زنان ، سلامت آنان را مورد تهدید قرار می دهد . در بسیاری از جوامع زنان بار مضاعفی را تحمل می کنند و از آنها انتظار می رود که هم مسئول کارهای خانه باشند و به نیازهای همسر و فرزندانشان و گاهی خویشاوندان دیگر رسیدگی کنند و هم در بیرون خانه برای کسب درآمد کار کنند . در سراسر جهان در اغلب خانواده ها ، زنان نخستین کسانی هستند که زودتر از دیگران صبح از خواب برمی خیزند و آخرین کسانی هستند که دیر تر از دیگر اعضای خانواده شب به بستر     می روند . چنین زنانی چگونه می توانند به نیازهای بهداشتی خود بیاندیشند .

نتیجه گیری :

با صنعتی شدن جوامع ، گسترش شهرنشینی و تغییر نحوه زندگی مردم و بخصوص زنان ، بیماریهای بسیاری که ناشی از شهرنشینی میباشند ، شیوع یافته است. این بیماریها عموما بر اثر تغذیه نادرست و کاهش میزان فعالیت بدنی به علت ساختمان سازی بیش از اندازه و عدم وجود فضای سبز کافی که از عواقب گسترش شهرنشینی میباشد ، ایجاد می گردد ، عواقب ناگواری را برای زنان به بار    می آورند. در کشورهای در حال توسعه بر خلاف کشور های توسعه یافته مراحل انتقال جمعیت بسرعت طی شده است. ورود دستاوردهای تکنولوژی جدید موجب کاهش نرخ مرگ ومیر و در عین حال به دلیل عدم همزمانی رشد شاخصهای اجتماعی ـ فرهنگی همانند باسوادی کل جامعه، بخصوص باسواد سلامت و بهداشت قابل توجه زنان ، شده است . ارتقای آگاهی ، دانش‌ و بینش زنان نسبت به وضعیت جسمانی و سلامتی آنان موجب گردیده است که توجه خاصی به سلامت و  نقش موثر آن در سلامت خانواده گردد.

 با توجه به مسئولیت های سنگین زنان در جامعه و با توجه به محوری بودن نقش آنها در تحکیم خانواده و نقش پررنگ آنها در اجتماع ضروری است جهت تأمین بهداشت و سلامت این گروه کوشش نموده تا بتوانند از این طریق سلامتی را در کل جامعه به ارمغان بیاورند .

[ ۱۳۸٩/٤/٢٢ ] [ ۱۱:۳٤ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]