فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

سیاه سرفه ، دیفتری و کزاز

سیاه سرفه ، دیفتری و کزاز

تهیه کننده : نورعلی اصغری    

  منابع : دکتر طباطبائی سید محمد و همکاران - اصول پیشگیری و مراقبت از بیماریها   انتشارات روح قلم چاپ دوم 1386 صفحات 219-215 و 73-69 و 112-105

سیاه سرفه یکی از بیماریهای عفونی واگیردار دستگاه تنفسی است که عامل آن بوردتلا پرتوسیس بوده و در سراسر جهان منتشر می باشد و در تمامی سنین بویژه کودکان و شیرخواران دیده می شود .

اهمیت بهداشتی بیماری : یک بیماری باکتریایی حاد دستگاه تنفسی است .این بیماری یکی از شایعترین ناخوشیهای مولد سرفه به حساب میایدکه سالانه حدود 50 میلیون نفر را مبتلا نموده و  باعث مرگ حدود 600 هزار نفر میشود از آنجایی که این بیماری تا حدود زیادی


 قابل پیشگیری و درمان است آگاهی از نحوه برخورد با آن ،اهمیت بهداشتی بسزایی دارد .

مورد مشکوک سیاه سرفه : سابقه سرفه شدید و سابقه یکی از موارد زیر :

- داشتن سرفه مداوم ، بمدت 2 هفته یا بیشتر

- سرفه های مخصوص ( whooping cough)

- وجود استفراغ متعاقب سرفه

مورد محتمل سیاه سرفه :

وجود علائم مربوط به مورد مشکوک به همراه وجود یکی از موارد زیر :

1. بیماری که دچار خونریزی زیر ملتحمه ای است

2. بیماری که 4-2 هفته قبل بعنوان مورد مشکوک به سیاه سرفه تحت نظر بوده باشد

3. زمانی که در محل همه گیری سیاه سرفه وجود داشته باشد

4. زمانی که تعداد WBC بیمار ، نشان دهنده تعداد 15000 یا بیشتر لنفوسیت در میلی لیتر خون باشد.

 توجه : بین حملات سرفه ، معمولاً یک حالت بهبود مشاهده میشود.

مورد قطعی سیاه سرفه : وجود علائم مورد محتمل سیاه سرفه همراه با نتیجه مثبت کشت باکتری یا بررسی ترشحات نازوفارنکس از نظر وجود بوردتلا پرتوسیس با روش ایمونو فلورسانس.

برخورد با بیمار   : 

 «بیماری سیاه سرفه باید فوری ( تلفنی ) گزارش شود .»

ارجاع بیمار به نزدیکترین مرکز مجهز به تسهیلات پزشکی

-  ایزولاسیون تنفسی بیمار پس از شروع آنتی بیوتیک تا 7 روز

-  تغذیه مناسب و تجویز مایعات کافی به بیمار

 برخورد با اطرافیان بیمار

a.    واکسیناسیون اولیه با یاد آورDPT برای کودکان کمتر از 5 سال ( چنانچه در 6 ماه گذشته نوبت یادآور دریافت نکرده باشد ) انجام میشود .

b.    برای افرادی که در معرض تماس بوده اند اریترو مایسین به میزان mg/kg 50 بمدت 14 روز تجویز میشود (حتی کارکنان بهداشتی )

c.    در صورت دسترسی به فرد در تماس با بیمار ، باید از گلو و بینی فرد فوق با سواپ نمونه برداری شود.

اعضای خانواده بیمار ، باید روزانه از نظر بیماری کنترل شوند .

دیفتری

دیفتری : یکی از بیماریهای عفونی حاد است که توسط کورینه باکتریوم دیفتریه ایجاد میشود. عامل اصلی ایجاد کننده عوارض دیفتری ، توکسین ناشی از کورینه باکتریوم است و عفونت حاصله بطور معمول به حلق ، حنجره و حفره های بینی محدود میشود ولی گاهی باعث گرفتاری پوست ، ملتحمه ، گوش میگردد.

مورد مظنون دیفتری : در دیفتری کاربردی ندارد ولی انواع فارنژیت حاد ، نازوفارنژیت حاد با غشاءکاذب در تشخیص افتراقی آن قرار میگیرند .

مورد محتمل دیفتری : بیمار دارای غشاء چسبنده در لوزه ها ، حلق و یا بینی و متعاقب هر یک از موارد لارنژیت ، فارنژیت و یا تونسیلیت مشخص میشود.

مورد قطعی دیفتری : یک مورد محتمل که از طریق آزمایشگاه تایید شود و یا با یک مورد قطعی آزمایشگاهی از نظر همه گیری ارتباط داشته باشد .

ملاکهای تشخیص قطعی آزمایشگاهی :

- جدا کردن کورینه باکتریوم دیفتریه از نمونه های بالینی

- افزایش حداقل چهار برابر در تیتر آنتی بادی سرمی (به این شرط که دو نمونه سرم قبل از تجویز توکسوئید دیفتری گرفته شده باشد.

توجه : افراد با نتیجه مثبت کشت کورینه باکتریوم ( یعنی افراد حامل بدون علامت ) نباید بعنوان مورد محتمل دیفتری گزارش شوند .

«بیماری دیفتری باید فوری ( تلفنی ) گزارش شود .»

برخورد با بیمار مبتلا به دیفتری

·         ایزولاسیون بیمار : بیمار مشکوک باید بلافاصله بستری و ایزوله شود و تا 14 روز پس از شروع درمان ، هیچگونه ملاقاتی ( مگر با رعایت موازین حفاظتی ) با وی انجام نشود .

·         تجویز آنتی توکسین : آنتی توکسین دیفتری از نوع سرم اسبی است و میزان تجویز آن بر حسب شدت بیماری، مدت علائم و نحوه درمان بیمار ، از 20 هزار تا 100 هزارواحد بین المللی متفاوت است دز آنتی توکسین بر حسب وزن و سن تغییر نمی کند حجم و غلظت ویالهای مصرفی در ایران 10000 واحد در 5 میلی لیتراست

·         از عوارض درمان با آنتی توکسین ، ایجاد واکنشهای آلرژیک است در نتیجه همیشه قبل از تزریق، باید در رابطه با سابقه آلرژی از بیمار و اطرافیانش سئوال شود.

·         تجویز آنتی بیوتیک : پنی سیلین پروکائین G بمیزان 800 هزار واحد، تزریق عضلانی ، بمدت 2 هفته ، توصیه میشوددر صورت حساسیت بیمار به پنی سیلین ، اریترو مایسین بمیزان روزانه 40 میلی گرم بازای هر کیلوگرم وزن بدن ( حداکثر 1 گرم ) تجویز شود .

اقدامات لازم برای موارد تماس با بیمار

- وضعیت واکسیناسیون افراد تماس داشته با بیمار بررسی شود و مطابق جدول واکسیناسیون تلقیح شود( چاپ هفتم)

- بر اساس دسترسی به امکانات آزمایشگاهی ، قبل از اقدام به درمان تهیه کشت از بینی و گلوی افراد در معرض تماس با بیمار اهمیت دارد (موارد تماس بایستی در شروع بیماری ایزوله گردند )

- برای همه موارد تماس در افراد کمتر از 6 سال ، یک دز واکسن ثلاث تزریق شود و چنانچه با بیماری در تماس بوده اند که بیماری اش 7 روز طول کشیده و تحت درمان نیز قرار نگرفته است باید از پنی سیلین بنزاتین بمیزان800.000 واحد نیز استفاده شود.

- در مورد تماس افراد با بیش از 6 سال سن، تزریق یک دز واکسن توام بزرگسال و پنی سیلین بنزاتین بمیزان 1200.000 واحد ضروری است.

- در صورت حساسیت بیمار به پنی سیلین ، اریترومایسین به میزان 40 میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن بیمار در دزهای منقسم (ترجیحاً هر 6 ساعت ) بمدت 10 روز ، برای هر دو گروه سنی پیشنهاد میشود و لیکن تجویز آنتی توکسین توصیه نمیشود .

- کنترل روزانه اعضای خانواده بیمار تا 7 روز ، ضروری است.

 کزاز

تعریف بیماری کزاز : نوعی بیماری عصبی  ( نورولوژیک ) است که با افزایش کشش و اسپاسم ماهیچه ها مشخص میشود گاهی این اسپاسم ها موجب آسیب های جدی مانند شکستگی دنده ها ، مهره ها و خفگی شده که ممکن است با محرکهایی نظیر حرکت ناگهانی ، صدا و نور بروز نماید عامل این بیماری یک نوع باکتری به نام کلستریدیوم تتانی است.

اهمیت بهداشتی

این باکتری تعداد زیادی اسپور در خاک تولید میکند که اسپور آن علاوه بر خاک در مدفوع حیوانات اهلی و انسان یافت میشود بنابراین هر نوع زخم عمیق ، میتواند به اسپور این باکتری آلوده شود .

انواع کزاز

1- کزاز نوزادان

تعریف عامیانه : ناتوانی در مکیدن ،سفتی در ماهیچه های صورت و بدن نوزاد از روز سوم تا 28 روز پس از تولد .

تعریف استاندارد :

- سابقه مک زدن و گریه کردن طبیعی در دو روز اول تولد

- شروع بیماری (کاهش توانایی در مکیدن و گریه غیر طبیعی ) از سومین یا چهارمین روز تولد

- ناتوانی مکیدن به دنبال سفتی عضلانی و یا تشنج و یا هر دو مورد

تعریف مورد مظنون کزاز نوزادی :

1- مرگ نوزادان در سن 3 تا 28 روزگی که علت آن مشخص نباشد.

2- هر نوزادی که طبق گزارش به علت کزاز نوزادی فوت نموده و مورد بررسی قرار نگرفته است .

تعریف مورد قطعی کزاز نوزادی :

نوزادی که در دو روز اول زندگی بطور طبیعی قادر به مکیدن پستان و گریستن باشد و سپس شروع بیماری بین روزهای سوم تا بیست و هشتم با عدم توانایی در مکیدن شیر که به دنبال آن دچار سفتی عضلات یا اسپاسم میشود .

2 – کزاز بالغین

تعریف عامیانه : هر نوع زخم در هر جای بدن یا عفونت گوش که بدنبال آن باز کردن دهان دشوار خواهد بود و یا با سفتی گردن و یا بدن توام است

تعریف استاندارد :

- اشکال در باز کردن دهان یا بلع ، سفتی دردناک گردن ، ماهیچه های شکم و سایر ماهیچه ها به شرط هوشیاری کامل .

- وجود یک زخم غالباً عفونی شده ، یا سابقه جراحت در چند هفته گذشته .

- در موارد شدید ، چهره بیمار به نظر متبسم با ابروهای بالا آمده ، پشت و گردن قوس دار ، بازوهای خمیده محکم جمع شده روی سینه و پاهای کشیده .

- بروز تشنج در بیمار با تحریکات نور ، صدا ، تماس و سایر محرکها .

پیشگیری از کزاز در زخم ها و جراحی ها

1- برخورد صحیح با زخم

- شستشوی زخم با نرمال سالین

- پاک کردن زخم از آلودگی و نسوج مرده

- عدم بخیه زخمهای آلوده و مشکوک

- استفاده منطقی از آنتی بیوتیکها

2- استفاده از تتابولین و یا واکسن توام با توجه به نوع زخم

· زخمهای تمیز سطحی و یا خراشیدگی جزئی

· زخمهای آلوده به خاک ، بزاق و فضولات، و زخمهای ناشی از سوختگی ، له شدگی ، یخ زدگی ، گاز گرفتگی و زخمهای نفوذی عمیق

توجه:

- منظور از واکسیناسیون کامل ، 5 بار است .

- مقدار یاد آور توکسوئیدml 5/. برای بچه ها و بالغین است .

- مقدار تتابولین در موارد ضروری 250 واحد ( یک ویال ) است .

- برای زخمهای دارای بافت مرده غیر قابل دبریدمان، زخمهای فراموش شده بیش از 24 ساعت و زخمهای آغشته به محتویات کولون ، فاضلاب و محوطه دامداری ، باید از 500 واحد تتابولین عضلانی استفاده شود .

- موارد تزریق هم زمان تتابولین و توکسوئید کزاز ، باید توسط دو سرنگ و در دو محل جداگانه به صورت عضلانی باشد .

- توکسوئید کزاز بصورت توام با توکسوئید دیفتری عرضه میشود .

[ ۱۳۸٩/٤/٢٢ ] [ ۱۱:۳٩ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]