فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

راهنمای پایش رشد دانش آموزان

راهنمای پایش رشد دانش آموزان

تهیه و تنظیم : منصور قزاق

منابع: مجموعه آموزش بهورزی کتابچه بهداشت مدارس-  شناسنامه سلامت دانش آموز - بخشنامه ها و دستور العمل ها

شاخص توده بدنی :

 اندازه گیری قد و وزن دانش آموزان در طول سال تحصیلی باید حداقل یک بار توسط مربی بهداشت در مدارس انجام گردد .

شاخص توده بدن ( BMI) برای ارزیابی دانش آموزان از نظر وضعیت جسمانی و


مقایسه با استاندارد است که بر اساس این شاخص دانش آموزان به چهار گروه :

1- لاغر  2- وزن در محدوده طبیعی  3- دارای اضافه وزن  4- چاق طبقه بندی میشوند.

الف ) محاسبه شاخص توده بدن ( BMI) از طریق فرمول زیر انجام میشود :

            وزن (کیلو گرم )                 

  --------------------   شاخص توده بدن(BMI )

            قد (متر )  . قد (متر )

ب) محاسبه شاخص توده بدن از طریق نمو گرام : نمو گرام از سه خط مدرج عمومی تشکیل شده است خط اول از سمت راست مربوط به وزن برحسب کیلو گرم

خط وسط مربوط به وضعیت بدنی ( لاغر طبیعی اضافه وزن و چاق ) و تعیین کننده شاخص توده بدن ( BMI)

می باشد.خط سوم مربوط به قد برحسب سانتی متر می باشد

پس از اندازه گیری وزن ، رقم مربوط روی ستون وزن ( بر حسب کیلو گرم ) علامت زده و اندازه قد را بر حسب سانتی متر روی ستون قد مشخص نموده و سپس دو نقطه علامت زده  وزن و قد را توسط یک خط کش به هم وصل کنید نقطه ای که روی ستون ( BMI) در وسط توسط خط اتصال دهنده قد به وزن قطع می شود و تعیین کننده شاخص توده بدن دانش آموز است. پس از مشخص شدن شاخص توده بدن ( BMI) دانش آموز با یکی از دو روش ذکر شده روی نمودار استاندارد مربوط به (BMI ) و سن تعیین می شود و وضعیت دانش آموز به صورت صدک 3 ، صدک 50 و صدک 97 مشخص می شود و بر اساس جدول راهنما : زیر صدک 3 ( لاغر ) و بالاتر از صدک 97 چاق ، نیاز به پیگیری ، علت یابی و ارجاع دارد.

سنجش بینایی

-        سردردی که منشاء چشمی دارد اغلب با خوابیدن ( بستن چشم ) تسکین یافته و یا خوب می شود معمولا" این گونه سر دردها از موارد ارجاع است

-        وجود سابقه بیماری های چشمی در فرد و یا فامیل درجه اول او دلیلی برای معاینات مستمر و دوره ای تخصصی است

-        میزان دید دور و نزدیک فرد با رعایت تمام اصول سنجش دید از قبیل : فاصله دقیق تا تابلو (بسته به ابعاد تابلو4- 6 متر ) وجود نور کافی ، ارتفاع درست تابلو از سطح زمین ( با توجه به قد دانش آموزان ) آرامش و تسلط حین کار باید انجام شود

-        زمانی که فرد عینکی است ، سنجش دید بدون عینک ارزشی ندارد

-        معاینه دید رنگ با نقاط رنگی که در اختیار دارید(در صورتی که در دسترس باشد) عیب یابی گردد یعنی از فاصله نزدیک (50تا 100 سانتی متری ) از فرد تشخیص و تفکیک نقاط رنگی را می خواهید .

سنجش شنوایی

در ارزیابی شنوایی از 2 نوع تست ، تست نجوا و تون خالص با استفاده از دستگاه ادیومتر اسکرینر استفاده می شود .

آزمون نجوا : مربی بهداشت و یا بهداشتکار در فاصله 30 تا 60 سانتی متر دورتر از دانش آموز قرار گرفته و از وی می خواهد تا با دست یک گوش خویش را ببوشاند و در این حالت مربی یک ورقه کاغذ یا یک جلد کتاب جلوی دهان خویش قرار داده یا پشت سر او قرار می گیرد به طوری که دانش آموز حرکات لب وی را نبیند سپس یک سری لغات یا اعداد را ( نجوا ) می کند اگر کودک قادر به تکرار آنها بود به معنی آن است مشکلی وجود ندارد و اگر نیاز به تکرار مجدد با صدای بلندتر بوده می بایست آزمون های تخصصی صورت گیرد .

توجه داشته باشید گزارش های معلمان خصوصا" در دوره ابتدایی در زمینه کاهش نمرات دیکته می تواند شما را در تشخیص اختلال یاری دهد .

آزمون تون خالص ( صوت خالص ) : مربی بهداشت پس  از ایجاد ارتباط با دانش آموز و انتخاب محل آرام و مناسب و اطمینان از صحت کار دستگاه ادیو متر با قرار دادن گوشی بر روی گوش دانش آموز کار را آغاز کرده و سپس اصوات را در فرکانس های 500 ، 1000، 2000و 4000 هرتز با شدت dB 25 ابتدا به گوش راست و سپس گوش چپ ارائه نموده و دانش آموز با حرکات دست شنیدن صدا را اعلام می نماید .

توجه : در صورتی که دانش آموز نتواند یک فرکانس از 4 فرکانس را در یک یا دو گو ش جواب دهد  به مراکز تخصصی ارجاع داده می شود و ملاک سنجش نتیجه نهایی هر دو گوش است در صورت ارجاع علت و نتیجه در شناسنامه ثبت می گردد .

 آزمون ارزیابی اختلال گفتاری(  برای دانش آموزان سال اول ابتدایی اجرا می شود ) :

از دانش آموزان بخواهید تا از روی  کتابی که در اختیارش قرار داده شده متنی را بخواند . با توجه به گفتار کودک درطی خواندن مطلب موارد زیررا مشخص نمایید :

1- اختلال گفتاری وجود ندارد . ( نیاز به ارجاع ندارد )

2- کودک بیش از حد تند صحبت می کند به طوری که گفتارش قابل فهم نیست .

3- صدا ها و هجاها ی گفتاری تکرار می شود مانند : ب ب ب بابا ، بابابابا بادک

4- صداهای گفتاری را می کشد ، مانند من .

5- کلمات به سختی و بافشار بیان می شود .

6- در گفتن کلمات صدایی را حذف می کند ، مانند : سیب می شود ایب

7-  در گفتن کلمات صدایی را جانشین صدای اصلی می کند مانند: سیب می شود دیب

8- در گفتن کلمات بعضی صداها را خراب تولید می کند مانند : صدای س و ز را بین دندانی می گوید ( نوک زبانی )

9- صدای کودک حالت گرفته و خشن دارد

10- صدای کودک بسیار بلند است

11- صدای کودک بسیار آهسته است

12- صدای کودک تودماغی است

در صورت مشاهده موارد 2 الی 12 دانش آموز به آسیب شناسی گفتار و زبان ارجاع داده شود         

وضعیت دهان و دندان      

در این بخش کارمند بهداشتی پس از معاینه دانش آموز ، دندان های پوسیده شده ، کشیده شده و پر شده را با توجه به راهنمای دندانها در جدول مربوط ثبت می نماید و به مرکز بهداشتی درمانی ارجاع می دهد

تعریف :

دندان پوسیده : تغییر رنگ مینای دندان ؛ سوراخ شدن دندان ؛ حساس بودن یا درد گرفتن دندان هنگام خوردن غذاهای سرد ، گرم ، ترش یا شیرین

دندان کشیده شده : دندانی که در نتیجه پوسیدگی کشیده و یا افتاده باشد

دندان پرشده : دندان پوسیده ای که با مواد پرکردنی همرنگ دندان و یا غیر همرنگ پر شده باشد

راهنمای دندان : دندانهای دائمی با شماره گذاری 1 الی 7 مشخص میشود

از   دندان جلو به سمت دندان عقب

مثال :

 

  1

3

 

    دندان 1 بالا سمت راست ، دندان 3 پایین سمت چپ

   -  دندان شیری ، با حروف انگلیسی E- D- C- B- A  ( از دندانهای جلو به سمت دندانهای عقب ) مشخص می شود.

 

  A

C

 

مثال :

 

دندانA بالا سمت راست ، دندان  C پایین سمت چپ

ب ) جدول ثبت خدمات مورد نیاز در شناسنامه سلامت : توسط دندان پزشک در مراکز بهداشتی درمانی / پایگاه ها تگمیل می گردد .

ج ) جدول شرح خدمات دندانپزشکی انجام شده در شناسنامه سلامت : به منظور یکسان سازی ورود داده ها و استخراج صحیح آمار و اطلاعات نوع خدمات به شرح ذیل در جدول ثبت گردد :

معاینه / آ موزش / ترمیم / پالپتومی / فلو راید تراپی / فیشور سیلانت / PRR / کشیدن / جرم گیری و بروسا ژ / درمان ریشه و ....

نمونه ای از ثبت خدمت : ترمیم دو سطحی دندانE ، درمان ریشه دندان  6

علاوه بر فعالیت های مذکور برخی طرح های دیگر در راستای سلامت دانش آموزان به اجرا در می آید از قبیل : طرح دهانشویه سدیم فلو راید در مدارس ابتدایی ، طرح آهن یاری  در مدارس متوسطه و راهنمایی دخترانه ، واکسیناسیون توام پایه اول متوسطه، بیماریابی و درمان پدیکلوزیس در مدارس و ..... که با توجه به وضعیت سلامت در مدارس و الویت های وزارت بهداشت و درمان تهیه و جهت اجرا ابلاغ می گردد .

[ ۱۳۸٩/٧/۱٤ ] [ ٩:٥۸ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]