فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

بیماری سل

بیماری سل

تهیه کننده : فاطمه بگم ستوده

منبع :  دکتر بنی فضل محمد - دکتر رمضانی آمیتیس - دکتر بابایی مقدم محمد رضا و همکاران / درسنامه سل / ناشرانتشارات پورسینا / چاپ شایان پویا/ اول/1381

سل یک بیماری قدیمی و نام آشنا در کل کره ی زمین می باشد که انتشار وسیعی درهمه جای دنیا وانسان داشته هم چنین دارای تاریخچه ی باستانی می باشد و همه کم و بیش با آن آشنا هستند. باسیل سل در سال 1882 کشف شد وتا کنون موضوع تحقیقات زیادی بوده وهنوز هم درباره ی طبیعت این ارگانیسم،شیوع آن وپاسخ میزبان به این عفونت مطالعات زیادی باید صورت بگیرد.

اگر چه سل می تواند همه ی ارگان های بدن را مبتلا سازد. ریه ها همیشه کم وبیش عامل ورودی


این بیماری به بدن محسوب می شوند. باسیل ها اغلب توسط  آئروسل تولید شده از ترشحات ریوی بیمار مبتلا عفونت ریوی به صورت سرفه، عطسه، صحبت و آواز خواندن منتقل می شود. قطرات آئروسل به سرعت خشک می شود و از خود هسته های ریز به جا می گذارد که بعضی از آنها حاوی تعدادی باسیل هستند، قطرات بزرگتر روی زمین قرار می گیرند اما هسته های قطره ای بطور ویژه در راههای فوقانی تنفسی بینی می نشیند یا با مکانیسم راههای هوایی تحتانی به حلق وارد می شوند سپس بلعیده شده و در قسمت های مختلف بدن جایگزین می شود. در هر کجای بدن که این میکروب جایگزین شود با ضعف بدن شروع به فعالیت و رشد میکند و عفونت هایی در قسمت های مختلف بدن ایجاد میکند که گاهی افتراق آن از سایر بیماری ها مشکل می باشد. شناخته ترین نوع سل، سل ریه می باشد که علائم آن را تقریبا همه می شناسند(تب، سرفه وعرق شبانه)،به همین دلیل خیلی زود به سل ریه مشکوک شده، آزمایشات خلط و ترشحات معده انجام گردیده و جواب حاصل وجود بیماری را قطعی کرده و دارو به بیمار داده می شود. تا دو هفته پس از مصرف دارو بیماری به شدت مسری است ولی اگر دارو بطور دقیق مصرف شود پس از آن دیگر مسری نخواهد بود.

سایر انواع سل بر اساس محل فعالیت باسیل در بدن عبارتند از :

1- سل در ایدز

خطر فعال شدن مجدد عفونت قبلی به علت نقص ایمنی در این افراد بالا می باشد.تقریبا همه بیماران ، ایدز مثبت با PPDمثبت عفونت فعال سل را در غیاب درمان و دیگر عوارض کشنده ایدز توسعه می دهد افراد ایدز مثبت دارای پیشرفت در عفونت های اکتسابی اخیر با سل می باشد.

2- سل و سرطان

1 تا 5 درصد بیماران مسلول، سرطان دارند که اغلب آنها مردان سیگاری می باشد. سرطان می تواند دراسکار های سلی بوجود آید و همین طور قادر است کانون سلی خاموش را فعال نماید. وقتی سل و سرطان با هم رخ دهد تشخیص دومی اغلب مشکل می باشد بنابراین باید در مردان مسن سیگاری سیتولوژی خلط درخواست شود.

3- سل منتشر با اختلالات خونی

بعضی بیماران با LGT و اغلب افراد با سل غیر اکتیو دارای اختلالات خونی جدی شامل لکوپنی، آنمی ،ترومبوسیتوپنی، واکنش های لوکومویید، پان سیتوپنی، میلوفیبروز و پلی سیتمی می باشد.واکنش لوکمویید گاهی لوکمی را تقلید می نماید.

هر چند گاهی هر دو بیماری وجود دارد.

4- مننژیت نخاعی سلی

بطور ناشایع، سل سبب مننژیت نخاعی یا بدون در گیری داخل کرانیال می گردد. در موارد پیشرفته نخاع بطور کامل با یک اگزودای ژلاتنی پوشیده می شود. توبرکولومای داخل مدولاری یا یک توده گرانولوم خارج دورا میتواند سبب علامت بدون درگیری مننژ گردد. فشار به نخاع و ریشه های عصبی سبب درد، ضعف اسفنکتر مثانه یا رکتال، آنستزی، پارستزی و فلج می شود.

5- سل اسکلتی

بیماری پات یا اسپوندیلیت سلی: سل اسکلتی ناشی از انتشار باسیل از طریق هماتوژن متعاقب عفونت اولیه می باشد، گاهی انتشار به استخوان ناشی از درناژ لنفوئیداز دیگر نواحی مثل سل پلور یا کلیه، ازطریق غدد لنفاوی پری آئورتیک باخراشدگی ستون مهره می باشد.
6- آرتریت سلی

بطور تی پیک سل مفاصل تحمل کننده وزن مثل هیپ وزانو را درگیر می کند. اگر چه بقیه نیز می توانند درگیر شوند ابتدا التهاب در سینوویوم ایجاد شده و بعد ازآن بافت گرانولاسیون توسعه می یابد. ضخیم شدگی غشاء سینویال و پرت شدن با فیبرین رخ می دهد.

7- سل دستگاه ادراری- تناسلی

 سل کلیه : کانونهای کلیوی بدون علامت در همه اشکال سل دیده می شود.

کانون کورتیکال تمایل به ثبات دارد مگر اینکه به مدولا نفوذ نماید که در آنجا فاکتورهای موضعی برای گسترش عفوت مطلوب می باشد .

بیشتر بیماران دارای شواهدی از بیماری خارج از سیستم ادراری هستند که معمولا " ریه به صورت غیر فعال می شود در افراد سالم فاصله بین عفونت و بیماری فعال کلیوی سالها است اکثر این افراد میان سال هستند بیماری با علائم ادراری مبهم تظاهر می کند تاریخچه سل در ریه اهمیت دارد ولی همواره در یک بیمار با علائم ادراری طول کشنده و بدون علت مشخص باید سل را در نظر داشت .عفو.نتهای مکرر E.Coli  باید پزشک را به احتمکال سل مشکوک سازد .

8- سل دستگاه تناسلی زنان :

 اغلب با کنون همانوژن در اندوسالپنکس که از آنجا به اندومتر 50%ر – تخمدان 30% - دهانه رحم 10% -وواژن 10% توسعه می یابد شروع می گردد در سرویکس نوده گراندو لوما توز زخمی شونده مشابه کارسینوم ایجاد می کند شکایات شایع شامل نازایی – اختلالات قاعدگی و درد شکم است تصویر بالینی آن ممکن  است مشاب PIDبدون پاسخ به درمان باشد علائم سیستمیک حضور ندارد حاملگی در حضور سل تناسلی اغلب اکتوپیک است کشت از خون قائدگی یا تراشه های اندومتر ممکن است مثبت باشد. 

9- سل دستگاه تناسلی در مردان :

80% مردان سل ژنیتال ، بیمار کلیوی به همراه دارند در گیری بیضه همیشه ثانویه به عفونت اپیدیوم بوده که نشان دهنده عفونت منتقله از خون است ، کانون سل در اپیدیوم توسط انتشار از جریان خون صورت می گیرد اپیدیومیست توسط انتشار از جریان خون صورت می گیرد اپیدیومیست سلی ممکن است تنها تظاهر سل ادراری تناسلی بوده و با یک سینوس ترشح کننده در قسمت خلفی است همراه باشد .

پریتونیت سلی : پریتنیت سلی در هر سنی رخ می دهد اما در بالغین جوان به خصوص دهه 3 و  4 زندگی شایع است در زنها بیشتر از مردان است .

پریتونیت سلی نه تنها از طریق غدد لنفاوی شکمی صادر بلکه از طریق کانون روده ای لوله فالوپ با در طول سل منتشر ایجاد می شود تظاهرات آن اغلب موزیانه و در طی هفته ها و ماه ه می باشد اتساع شکم و درد شایع ترین نشانه (82% موارد ) می باشند تب 74% و کاهش وزن در 62% دیده می شود بطور کلاسیک بیماران تب متناوب – خستگی – کاهش وزن برای چندین ماه با افزایش درد شکم و اتساع شکمی دارند .

10- لنفادنیت سلی :

سل غدد لنفاوی یکی از شایع ترین اشکال سل خارج ریوی است در اشخاص HIV منفی معمولا " یک طرفه در ناحیه گردن می باشد شایع ترین محل آن در لبه فوقانی عضله  استر نو کلید و ماستوئید بصورت توده قرمز بی درد می باشد و اغلب در زنان جوان دیده می شود.

11- سل جلدی :

این ضایعات واکنشهای آلرژیک به عفونت بوده و توبرکولید نامیده می شود اینها شامل اریتما اندوراتون بازین و توبرکولید پاپولونکروتیک میباشند.DNA باسیل سل در ضایعات پوستی اریتومااندوراتوم توسط PCR یافته شده است ضایعات سل به دنبال تنفس دهان به دهان ، تزریق با سوزن غیر استریل ، سوراخ کردن گوش ، تزریقات داخل عضلانی توسط یک نرس مبتلا به سل فعال ،‌خالکوبی ، گزش حشرات ،‌تماس جنسی ، خونگیری ،  در شیر خواران نیز میتواند ایجاد شود .

12- سل حنجره :

بیماری حنجره شدیدا " مسری می باشد و یه دنبال انتشار برونکوژنیک منتشر در ریه ها اتفاق می افتد .در حال حاضر بیش از نیمی از موارد سل حنجره به علل هماتوژن است .چنین مواردی شدیدا" مسری می باشد .ضایعات از قرمزی به تا اولسراسیون و توده های اگزوفیتیک مشابه کارسیوم متغیرند

نشانه ها شامل سرفه ،‌ویز ، همو پتزی ، دیسفاژی ، بلع دردناک و درد گوش می باشد . بیشتر موارد سل دستگاه تنفسی فوقانی عارضه از بیماری ریوی می  باشد و ناشی از تماس مستقیم خلط حاوی باسیل با حنجره است .

سل اپیگلوت – حلق – لوزه – گوش میانی – زبان و غشاء تمپان توسط خلط ایجاد می گردد ضایعات دهانی به صورت زخمهای نامنمظم یا گرانو لر دیده می شود . فلج حنجره بعلت آسیب عصب لار نژیال رکورنت ناشی از لنفادنیت یا پلوریت گاهی با سل ریوی مزمن وجود دارد .

گرافی قفسه صدری تقریبا" همیشه در افتراق بین گرفتگی صدا به علت کانسر حنجره و سل مفید می باشد ، زیرا لارنژیت سلی معمولا " عارضه سل ریوی پیشرفته است و کارسینوم حنجره به ندرت به ریه متاستاز می دهد .

13- اوتیت سلی :

پاتوژنز سل گوش میانی : کانون اولیه در شیپور استاش نوزادانی که مایع آمنیوتیک آلوده را آسپیره کرده اند یا در شیر خوارانی که شیر آلوده را رگورژیته کرده اند دیده میشوند . لنفاد نوپاتی گردنی قدامی یا پره اوریکولار و فلج عصب صورتی به طور ناشایع اتفاق می افتد اما بیشتر در اوتیت سلی دیده می شودتا دیگر اشکال اوتیت میانی باکترایی .لابیرنت بیشترین خطر در گیری و ابتلا را در بالغین و عصب صورتی و مننژ بیشترین ریسک را در کودکان دارد

کاهش شنوایی در همه بیماران شایع است به هر حال اوتیت میانی سلی نادر بوده و اغلب اشتباه تشخیص داده می شود .

در نیمی از موارد شواهدی از سل قدیمی یا اخیر وجود ندارد.

14- وضعیتهای متفرقه

سل آئورت با یا بدون تشکیل انوریسم می تواند به دنبال انتشار از نود های عفونی مجاور ، پریکاردیت ، اسپوندیلیت ، آبسه های پاراورتبرال ، امپیم باشد انتشار هماتوژن شدید یا پارگی آئورت نیز ممکن است رخ دهد .

تظاهرات سل چشمی شامل توبرکول کروئید ، یووئیت ، ایریتیس       اپی اسکلریت است. ضایعات بینی مخرب مشابه گرانولوما توز وگنر متعاقب سل ایجاد می شود .

سل غددآدرنال سبب بزرگی آدرنال با یابدون کلسیفیکاسیون میگرددکه مشابه هیستوپلاسموزیس است.سل آدرنال میتواندسبب بیماری ادیسون گردد.

[ ۱۳۸٩/٧/۱٤ ] [ ۱٠:٠۸ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]