فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

ورزش و تحرک فیزیکی

ورزش و تحرک فیزیکی

تهیه و تنظیم : جلیل جعفریان

منبع : دکتر توکلی رضا و همکاران- بسیجی الگوی زندگی سالم چاپ و صحافی بهرام چاپ هفتم 1388

 

در سالهای اخیر مفهوم سلامت ، دچار تحول عظیم شده و تنها به معنی نبود بیماری و ناتوانی نمی باشد . سلامتی امروزه بعنوان یک مفهوم پویا و چند بعدی مورد توجه قرار می گیرد که دارای ابعاد جسمی ، روحی   معنوی ، عاطفی ، ذهنی ،ارتباطی و اجتماعی می باشد . به تعبیر سازمان جهانی بهداشت " سلامت وسعت توانمندی یک فرد یا گروه برای درک خواسته ها و آرزوها و بر آوردن نیازهایش


از یک سو و برای تغییر شرایط محیطی  یا کنار آمدن با آن از سوی دیگر می باشد "

جنبه مثبت سلامتی " تندرستی " نامیده می شود . تندرستی مجموعه ای متعادل از ابعاد اجتماعی ، روحی ، عاطفی ، ذهنی ، ارتباطی و جسمی است که تواناییهای بالقوه فرد را برای زندگی با کیفیت و کار مولد تحقق می بخشد و مشارکت او را در اجتماع افزایش می دهد . از سوی دیگر ، امروزه طول عمر با کیفیت زندگی مردم جهان ، علی رغم پیشرفت هایی که در کنترل بیماریهای واگیر داروعفونی در 100 سال گذشته حاصل شده است ، مجددا" رو به کاهش نهاده است . علت این کاهش ، افزایش ابتلا به بیماریهای مزمن و غیر واگیر نظیر سکته های قلبی و مغزی و دیابت و ... است . عوامل خطر متعددی ، شانس ابتلای به این بیماریها را افزایش می دهند و اصلاح شیوه های زندگی مرتبط با این عوامل خطر را بیش از هرروش دیگری ، در پیشگیری از بیماری و مرگ زود رس موثر شناخته شده اند .

در بین شیوه های زندگی که باید برای ارتقای سلامت و تندرستی و پیشگیری از بیماریها اصلاح شود ، سه اولویت اصلی فعالیت جسمانی منظم ، تغذیه مناسب و کنترل استرس هستند . یکی از مهمترین علل اولویت داشتن این سه موضوع این است که شما با یک مقدار تغییر می توانید اثرات بزرگی در سلامت فردی و اجتماعی ایجاد نمایید . دیگر اینکه این سه شیوه روی جنبه مثبت سلامتی ، تغییرات قابل توجهی ایجاد می نمایند و تنها معطوف به حفظ سلامت و پیشگیری از بیماریها نیستند .

تاثیر ورزش بر سلامت :

به طور خلاصه فعالیت جسمانی منظم و آمادگی جسمانی خوب می تواند باعث ارتقای سلامت شود ، به پیشگیری از بیماریها کمک نماید یا بخشی از درمان بیماریها باشد . این سه جنبه ، راههای اصلی تاثیر ورزش و فعالیت جسمانی منظم روی سلامت هستند .

پیشگیری از بیماریها و ناتوانی ها :

امروزه از هر 4 مرگی که در افراد 18سال به بالا اتفاق می افتد 3تای آن مربوط به بیماریهای مزمن است. بیماریهای مزمن، بیماریهایی هستند که نمیتوان آنها را به یک عامل میکروبی یا ویروسی خاص نسبت داد و مرتبط با عوامل محیطی و روش زندگی  فرد می باشند. تقریباً تمامی بیماریهای مزمن، بیماریهای ناشی از کم  تحرکی در نظر گرفته می شوند. متخصصان بر این باورند که فعالیت جسمانی خطر بسیاری از این بیماریها را کاهش میدهد.

فعالیت جسمانی، تغییرات مثبتی در سایر عوامل خطر این بیماریها نیز به وجود می آورد و از این راه نیز به پیشگیری از این بیماریها کمک می نماید.

بدیهی است که حتی با بهترین روشهای پیشگیری، به هر حال عده ای بیمار می شوند. فعالیت جسمانی منظم و آمادگی جسمانی خوب در تخفیف علایم و کمک به بازتوانی پس از بیماری برای وضعیت هایی مثل دیابت، حمله قلبی و کمردرد بسیار موثر است. ورزش دوره بیماریها را کوتاه و استعداد ابتلای به آنها را کاهش می دهد. افراد فعال و با تحرک، کمتر بیمار شده و زودتر بهبود می یابند و سالهای مفید و با کیفیت عمرشان افزایش می یابد، همچنین روزهای بیشتری از سال را نیز خلاق، پربار و با کیفیت می گذرانند.

ورزش و ارتقای تندرستی وسلامت :

فعالیت جسمانی منظم و آمادگی جسمانی خوب، نه تنها به پیشگیری از بیماریها کمک می کند بلکه کیفیت زندگی و سلامت را بالا می برد. داشتن آمادگی جسمانی مرتبط با سلامت به شما کمک می کند:

« که هم خودتان « احساس خوبی، داشته باشید «هم خوبتر» به نظر برسید و « از زندگی بیشتر لذت ببرید».

آمادگی جسمانی خوب می تواند به شما کمک کند که از اوقات فراغت بیشتر لذت ببرید، فردی که بدنی متناسب و ورزیده دارد، کمردرد ندارد، فشارخون بالا ندارد، سر زنده و با نشاط است، بیشتر و بهتر می تواند در فعالیتهای اوقات فراغت (نظیر کوهنوردی، سیر وسیاحت در طبیعت و بازیهای مختلف و گروهی) شرکت کند تا فردی که این ویژگی ها را ندارد.

*آمادگی جسمانی مناسب می تواند به فرد کمک کند که کار موثرتر و با کیفیت بهتر انجام دهد. فردی که مقاومت بالایی در مقابل خستگی، درد عضلانی و مشکلات کمردرد دارد، توان بیشتری برای انجام کار مولد دارد و در پایان یک روز پرکار، هنوز هم انرژی برای ادامه زندگی ، روابط خانوادگی و اجتماعی دارد.

برنامه های ورزش در ادارات و موسسات تاثیر بسیار زیادی بر علاقمندی کارکنان و کاهش غیبت از کار دارد.

*آمادگی جسمانی خوب برای زندگی موثر ضروری است: هر فردی برای انجام فعالیتهای عادی روزانه نیاز به آمادگی جسمانی دارد. کسی که آمادگی جسمانی دارد، می تواند کارهای روزمره از خرید و انجام کارهای منزل گرفته تا سایر وظایف زندگی عادی را آسانتر انجام داده و از آن بدون درد یا ترس از آسیب لذت ببرد.

*آمادگی جسمانی خوب می تواند شما را در عملکرد ایمن و برخورد با مواد اضطراری و غیرمنتظره یاری کند. ما معمولا انتظار موارد غیرمنتظره را نمی کشیم اما در صورت وقوع، برخورد با چنین مواردی آمادگی جسمانی قابل توجهی را می طلبد، بعنوان مثال، برای مقابله با سیل شاید لازم باشد که ساعتهای متوالی بدون استراحت گونی های شن را پر کرد و  چید . قربانیان حوادث جاده ای ممکن است لازم باشد مسافت های طولانی را برای کمک خواستن راه بروند یا بدوند. در جوامع ناامن، دفاع شخصی مقوله ای است که نیاز به آمادگی جسمانی بالایی دارد.

*آمادگی جسمانی پایه ای برای فعالیتهای ذهنی خلاق و پویایی است.

شاید شما ضرب المثل «عقل سالم در بدن سالم» را شنیده باشید، این ضرب المثل جدیداً با برخی شواهد علمی تایید شده است. یک تحقیق جدید حاکی از آن است که تاثیر فعالیت و آمادگی جسمانی روی عملکرد هوشی، مثبت است، یک مطالعه نشان داده که فعالیت ، رشد سلولهای جدید مغزی را تقویت می کند.

زمانی که در طول روز صرف فعالیت جسمی می شود ، به کودکان کمک می کند که یادگیری بهتری داشته باشند حتی اگر زمان کمتری صرف فعالیت های ذهنی شود.

ورزش و بیماریهای ناشی از کم تحرکی:

بنابر پژوهش ها، امروزه شیوه زندگی بیشتر مردم به دلایل متعددی به سمت کم تحرکی و بی تحرکی پیش می رود.

پیشرفت های تکنولوژیکی باعث شده که انجام بسیاری از فعالیت ها که قبلا با انرژی بدن انجام می شد بوسیله ماشین صورت گیرد، استفاده از ماشین لباسشویی ، ظرفشویی، اتومبیل و آسانسور مثالهایی از این موارد هستند. افزایش ساعت کار و استرس های ناشی از آن که باعث کمبود وقت وحوصله برای پرداختن به فعالیت های جسمانی می شود، دلیل دیگری برای کمتر شدن تحرک افراد است.

از طرف دیگر ، توسعه شهرنشینی و زندگی در شهرها به علت دورشدن از طبیعت باعث کاهش فعالیتهای جسمانی که در اثر زندگی در طبیعت انجام می گیرد، شده است.

امروزه، اوقات فراغت اغلب کودکان و نوجوانان به جای فعالیت های جسمانی وبازی هایی که قبلا رایج بود، با تماشای تلویزیون ، فیلم ویدیویی و بازی با رایانه، پر می شود و در مجموع باید گفت که بسیاری از کودکان ، نوجوانان و جوانان به دلایل فوق و سایر علل از تحرک و آمادگی جسمانی مطلوب برخوردار نیستند.

با توجه به آنکه زندگی امروزه، نیاز به صرف انرژی بسیار کمی دارد و اغلب افراد اوقات فراغت خود را به صورت غیرفعال می گذرانند، در معرض خطر بیماریهای ناشی از کم تحرکی هستند.

بیماریهای ناشی از کم تحرکی

بیماریهای ناشی از کم تحرکی :

1- بیماریهای قلبی، عروقی و سکته های قلبی و مغزی: این دسته بیماریها اولین علت مرگ در تمام کشورهای جهان هستند و کم تحرکی و بی تحرکی از عوامل  خطر اصلی برای آنها محسوب می شوند.

2- افزایش فشار خون

3- افزایش چربی خون

4- بیماری قند(دیابت)

5- اضافه وزن و چاقی و بیماریهای ناشی از آن

6- پوکی استخوان زودرس

7- کمردردها، دردهای زانو و گردن دردها

8- انواع آرتروزها

9- پیری زودرس

10- برخی از انواع سرطانها

البته باید در نظر داشت که بیماری های ناشی از کم تحرکی ،علل و عوامل خطر متعددی دارند فقدان فعالیت های جسمانی ، تغذیه نامناسب ،سیگار و عدم توانایی مواجهه مناسب با استرس ها از جمله این عوامل هستند .بدیهی است که نمی توان نقش سایر عوامل خطر را در ابتلای به این بیماری ها نادیده گرفت .حتی برخی عوامل خطر نظیر سن ، جنس و وراثت با اصلاح شیوه زندگی قابل تغییر نیستند اما با اصلاح هر یک از این عوامل خطر می توان ریسک چند تا از این بیماریها راتغییر داد .مثلا با فعالیت جسمانی و کنترل وزن ،خطر بیماری قند، کمر درد و فشار خون بالا کاهش می یابد و از طرف دیگر توجه داشته باشید که کاهش خطر بیماری ،به معنی ایمنی در مقابل ابتلای به آن نیست .

عوامل خطر بیماریهای ناشی از کم تحرکی :

عواملی که قابل تغییر نیستند شامل : سن ، جنس و وراثت

عواملی که قابل تغییر هستند شامل : چاقی ، رژیم غذایی ، سایر بیماریها ، فعالیت جسمانی ، مصرف سیگار و استرس ها

*مطالعات نشان می دهد که علایم بیماری های ناشی از کم تحرکی در جوانی آغاز می شود .

آمادگی جسمانی مناسب باعث کاهش خطر بیماری های مزمن میشود .بعضی ها تاثیر ورزش را در پیشگیری از این بیماری های مزمن نظیر تاثیر واکسن ها در پیشگیری از بیماریهای عفونی و میکروبی می دانند. همچنین فعالیت جسمانی می تواند نقش مهمی در کنترل و درمان بیماریها داشته باشند.

در بیماریهای مثل دیابت ، حمله قلبی و کمردردها و زانو دردها ، این نقش بارزتر است.

آمادگی جسمانی چیست؟

آمادگی جسمانی یعنی توانایی بدن برای عملکرد موثر و با بازده

آمادی جسمانی به معنای برخورداری از یک حالت انرژی پویا و سرزنده بودن و به مفهوم اینست که سیستم های مختلف بدن سالم هستند و کارآیی خوبی دارند، بطوریکه فعالیت های روزانه و سر گرمی های اوقات فراغت فرد بدون خستگی زودرس و با لذت انجام می شود. و فرد توان مواجهه با موارد اضطراری و پیش بینی نشده را دارا بوده و به بیماریهای ناشی از کم تحرکی متبلا نمی گردد.

چرا داشتن آمادگی جسمانی مناسب اهمیت دارد؟

آمادگی جسمانی مناسب بر  روی بعد جسمانی سلامت به طور مستقیم و روی سایر ابعاد به طور غیرمستقیم تاثیر مثبت دارد.

آمادگی جسمانی علاوه بر آنکه از خطر مبتلا شدن به بیماریهای ناشی از کم تحرکی می کاهد، به شما کمک می کند که در بهترین حالت جسمی  به نظر برسید، احساس خوبی داشته باشید و از زندگی بیشتر لذت ببرید، حتی مقاومت بدن شما در مقابل میکروب ها و ویروس ها هم بالاتر می رود.

برای حرکت بسوی سلامتی و عافیت، مهم است که آمادگی جسمانی داشته باشید، با داشتن آمادگی جسمانی علاوه بر پیشگیری از بیماریهای ناشی از کم تحرکی:

زیباتر و توانمندتر خواهید بود

ظاهر شما متناسب تر و موزونتر از گذشته خواهد شد

چربی بدن شما کاهش یافته و عضلات آن افزایش می یابد که خود باعث جلوگیری از چاقی بهترشدن ظاهر شما و افزایش توان و قدرت انجام کار و فعالیت می شود.

روند تغییرات ناشی از افزایش سن و ایجاد پیری کندتر می شود.

در موقع اضطراری بهتر می توانید واکنش نشان دهید.

طول عمر شما افزایش می یابد.

احساس بهتری نسبت به خود خواهید داشت.

میتوانید با فشارهای ناشی از زندگی،مسایل تحصیلی، شغلی و اجتماعی به نحو موثرتری مقابله کنید.

بهتر می توانید بر فشارهای روحی مسلط شوید.

اعتماد به نفس شما افزایش می یابد.

احساس نشاط، سبکبالی و شادابی می کنید.

به حداکثر ظرفیت های ذهنی خود پی می برید.

انرژی ، تمرکز و هوشیاری شما بیشتر می شود.

صبر و تحمل بیشتری در مقابل مشکلات خواهید داشت.

خشونت های مهارنشده و هیجانات منفی شما کاهش می یابد.

مقاومت شما در برابر افسردگی بالارفته و حتی افسردگیهای خفیف بهبود می یابد.

از اوقات فراغت خود لذت بیشتری خواهید برد.

نقاط قوت و ضعف خود را بهتر شناخته و آنها را آسانتر می پذیرید.

*بطور کلی شرایط و کیفیت زندگی شما بهترشده و از زندگی لذت بیشتری خواهید برد.

[ ۱۳۸٩/٧/۱٤ ] [ ۱٠:۱٠ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]