فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

شما چگونه دارو مصرف می­کنید؟

شما چگونه دارو مصرف می­کنید؟

عاطفه میری؛ بهیار مرکز بهداشتی درمانی قرقری

انجمن پزشکی بریتانیا، راهنمای کامل مصرف دارو برای خانواده ها (New guide to medicines and drugs)، 1388، ترجمه سوسن اسدی و شهرام ظریف، ناشر اروند

مؤمن نسب مرضیه، آزادبخت مصطفی، بررسی داروهای پر مصرف موجود در منازل. مجله علوم پزشکی گیلا ن، 1380، دوره 10، شماره 37- 38، صص 90-97.

علی دواتی، فرهاد جعفری، محمود صمدپور، کامبیز تبار، بررسی مصرف دارو در سالمندان شهر تهران،  مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، دوره 25 ، شماره 4 ،زمستان 1386، ص 450.

وبلاگ شبکه بهداشت شهرستان ری (http://raytums.blogfa.com)

مقدمه

استفاده از دارو به عنوان یک حلقه از زنجیره درمان بیماری اجتناب ناپذیر است و متخصصان علوم پزشکی بر این باورند که مصرف درست و اصولی دارو در بسیاری از موارد به بهبود بیماری می انجامد. امروزه پیشرفت های علمی و صنعتی در زمینه پزشکی و داروسازی امکان دسترسی به انواع داروها را فراهم آورده و چنانچه


این دسترسی با برنامه مشخص همراه نباشد می تواند موجب بروز مشکلات زیاد مانند مصرف بی  رویه و نابجای دارو گردد.

دارو چیست ؟

دارو عبارتست از هر ماده ای که بعد از ورود به بدن موجود زنده باعث تغییر در بدن او می شود . داروها ، در تشخیص ، پیشگیری و درمان بیماری مورد استفاده قرار می گیرند . استفاده درست از داروها در سلامت انسانها نقش بسیار مهمی دارد . امروزه با شناخت داروهای جدید بسیاری از بیماریها قابل کنترل و درمان هستند . پزشکان از داروها برای پیشگیری از بعضی بیماریها و حتی تشخیص آنها استفاده  می کنند . استفاده صحیح از دارو ، جان بسیاری از انسانها را از مرگ نجات می دهد و یا از ناتوانی و معلولیت آنها جلوگیری می کند. اما همین داروها اگر درست و اصولی مورد مصرف قرار نگیرند می توانند لطمات جبران ناپذیری به حیات انسانها وارد نمایند . به عبارتی دیگر داروها همزمان با اثرات شفابخش خود ، دارای عوارض ناخواسته ای نیز هستند که پزشک و سایر افراد آگاه و مجاز مانند داروسازان با مقایسه فواید و مضرات آن می توانند تشخیص دهند آیا صلاح هست بیمار دارو را دریافت کند یا خیر ؛ و تنها در اینصورت است که می توان دارویی را مصرف نمود.

 مصرف خودسرانه دارو شامل چه مواردی است ؟

 هرگونه مصرف دارو بدون مشاوره با افراد آگاه (پزشک و یا داروساز) ، قطع خودسرانه دارویی که پزشک تجویز کرده ؛ کاهش یا افزایش مقدار مصرف دارو بدون مشورت با پزشک معالج ، پذیرفتن نظرات درمانی افراد ناآگاه در مورد یک دارو و مصرف آن دارو به پیشنهاد آنان و توصیه به مصرف داروی خود به دیگران

 مصرف غیر اصولی داروها ممکن است اثرات زیر را بدنبال داشته باشد :

- بروز عوارض جانبی که ممکن است زودرس یا دیررس باشد . بعضی عوارض دارویی زود ظاهر می شوند مثل اثر خواب آوری ، تهوع ، استفراغ ، ایجاد سردرد ، و کاهش یا افزایش فشار خون . اما بیشتر عوارض دارویی در دراز مدت خود را نشان می دهند مانند اختلالات خونی که ممکن است سالها بعد از مصرف دارو بروز نماید. در واقع  داروهایی که ما خیلی وقتها آنها را بی خطر می دانیم و با کوچکترین درد و ناراحتی به سراغ آنها می رویم می توانند اثراتی از خود بجا بگذارند که سالها بعد خود را نشان دهند.

- تداخلات دارویی که به معنی تأثیر دارویی که خودسرانه مصرف شده بر سایر داروهای مصرفی فرد بصورت افزایش یا کاهش اثر آنها می باشد .

- مسمومیت دارویی

- وابستگی به دارو ؛ مصرف برخی داروها ممکن است باعث وابستگی به آنها شود .

- مقاومت دارویی ؛ یعنی مقاومت عامل بیماریزا در برابر تأثیر دارو و در نتیجه بی اثر شدن دارو در بدن . 

- تغییر علائم بیماری و در نتیجه گمراه شدن پزشک و تشخیص نادرست و در نهایت طولانی شدن دوره بیماری

- تحمیل هزینه های اضافی و غیر ضروری بر خانواده ها

  دلائل مصرف خودسرانه دارو چیست ؟

مصرف خودسرانه ( خود درمانی ) و غیر منطقی دارو دلائل مختلفی دارد که در زیر به برخی از آنها اشاره شده است :

 1- نا آگاهی از عوارض جانبی داروها و قطع خودسرانه دارو در صورت بروز عوارض . گاهی برخی افراد ازعوارضی که ممکن است بدنبال مصرف دارو پیش آید بی اطلاعند ، در نتیجه با بروز این علائم دارو را بطور خودسرانه قطع می کنند. در این مواقع نباید دارو را قطع کرد بلکه باید با پزشک و یا داروساز تماس گرفت و از راهنمایی های آنان استفاده نمود .

 2- نا آگاهی از دوره درمان بیماری و قطع دارو در صورت احساس بهبودی . اغلب بیماریها دارای یک دوره درمان می باشند و برای بهبودی کامل باید مصرف داروها را تا پایان دوره مورد نظر ادامه داد. بنابر این با مصرف مقداری از دارو و بهبودی نسبی نباید دارو را قطع کرد . قطع مصرف داروهای آنتی بیوتیک در بیماریهای عفونی باعث بروز مقاومت میکروبی می شود ؛ به این معنی که دارو بر عامل میکروبی بی اثر شده و درمان با شکست مواجه می شود .

 3-  نا آگاهی از مقدار مصرف داروی تجویز شده توسط  پزشک . در صورتی که فرد نحوه و مقدار مصرف دارو را کاملا"  فرا نگرفته ، بایستی از مصرف دارو خودداری نموده و به پزشک یا داروساز مراجعه کند و از وی بخواهد روش و مقدار مصرف دارو را برایش توضیح دهد.

 4- تبلیغات دارویی . امروزه تبلیغات زیاد و گاه نادرست دارو از طریق رسانه ها ( اینترنت ، ماهواره و ...) عملا" جامعه را به مصرف داروهایی تشویق می کند که علی رغم ظاهر فریبنده شان نه تنها سودمند نیستند بلکه می توانند موجب پدید آمدن عوارض و مشکلات جدی و جبران ناپذیری شوند .

5-  تمایل به استفاده از دارو برای تغییر ناگهانی وزن استفاده کنندگان از این مواد دارویی اغلب کسانی هستند که تمایل به تغییر ناگهانی وزن داشته  و از آثار زیانبار این داروها و خطرات تغییر وزن ناگهانی بی اطلاع می باشند . داروهایی که برای تغییر وزن آنهم بصورت ناگهانی استفاده می شوند می توانند آسیبهای جدی برای سلامت فرد استفاده کننده بدنبال داشته باشند .

 6-  تمایل به مصرف مکملهای غذایی و ورزشی برای کودکان و ورزشکاران و مصرف داروهای پوستی در بانوان . داروهای هورمونی که در برخی جوانان برای تقویت قوای بدنی مورد استفاده قرار می گیرند ، موجب اختلال در سطح هورمونهای خونی شده و منجر به عواقب وخیمی در افراد می شوند . گاهی مربیان باشگاههای ورزشی ، جوانان را به مصرف این داروها تشویق می کنند . مصرف داروهای هورمونی در پسرها ممکنست موجب بلوغ زودرس ، توقف رشد قد ، بروز بیماریهای کبدی ، بیماریهای قلبی عروقی ، عوارض پوستی و رشد نامتناسب عضلات شود. مصرف هورمونهای مردانه در دختران نیز اثراتی چون بهم خورن تناسب اندام ، افزایش رشد موهای صورت و بدن ، کلفت شدن صدا و اختلال در سیستم هورمونی  زنانه ایجاد می نماید . مصرف داروهای هورمونی از نظر روانی نیز تأثیراتی چون تغییر خلق و خو ، رفتارهای خشونت آمیز ، پرخاشگری و .. . را بدنبال دارد.

برای انتخاب مکلهای غذایی و ورزشی باید از کارشناسان و متخصصان تغذیه کمک گرفت . انتخاب مکملها باید با توجه به شرایط بدنی فرد و نوع فعالیت ورزشی صورت گیرد. یکی دیگر از نمونه های مصرف غیر اصولی دارو بویژه در بانوان انجام خوددرمانی در زمینه بیماریهای پوست به توصیه آرایشگران می باشد . داروهای پوستی می توانند از طریق پوست جذب شده و آسیبهای جدی و غیر قابل جبرانی به پوست وارد نمایند . بنابر این در مورد داروهای پوستی نیز تنها باید به توصیه های پزشک و داروساز عمل کرد.

 البته خود درمانی و مصرف خودسرانه دارو دلائل بسیاری دارد که در همه موارد به ناآگاهی فرد از عوارض و عواقب مصرف خودسرانه دارو مربوط می شود . مثلا"  گاه افراد بدلیل آگاهی ناکافی تحت تأثیر سخنان دیگران قرار میگیرند و به توصیه آنها و به تصور مشابه بودن بیماریشان با آنها ، داروهای تجویز شده برای بیماری آنان را بدون مشورت با پزشک مصرف می نمایند . گاه نیز فرد بر اساس تجربیات قبلی خود تصورات اشتباهی درمورد بعضی داروها دارد و در نتیجه دستورات دارویی پزشک را بطور صحیح رعایت نمی کند  . همچنین بسیار اتفاق می افتد که افراد فرصت کافی برای استراحت ندارند و برای رفع خستگیها و کسالتهای ناشی از فعالیتهای روزانه خود (مثلا" سردرد و .. . ) از داروها کمک می گیرند . تمامی این موارد ، دلائل استفاده غیر اصولی از داروها می باشند که ریشه در باورهای اجتماعی ، فرهنگی و خانوادگی دارند . لذا آگاه نمودن افراد از اثرات سوء این شیوه های نامناسب درمانی می تواند از شیوع خوددرمانی در جامعه و مشکلات ناشی از آن پیشگیری نماید .

 چگونه می توان  از داروها به طور صحیح و اصولی استفاده کرد ؟

- از مصرف دارو بدون تجویز پزشک خودداری کنید .

- هرگز داروی مصرفی خود را به دیگران توصیه نکنید ، حتی اگر علائم بیماری وی مشابه بیماری شما باشد. 

- داروهای تجویز شده توسط پزشک را طبق دستور و تا پایان دوره درمان بطور کامل مصرف کنید . 

- در صورت بروز عوارض جانبی پس از مصرف داروی تجویز شده توسط پزشک ، دارو را خودسرانه قطع نکنید ، بلکه با پزشک یا داروساز مشورت نمائید .

- از داروها و هورمونها برای تغییر وزن و بدنسازی استفاده نکنید و بجای آن با یک کارشناس تغذیه مشورت نمایید . 

- مکملهای غذایی را خودسرانه مصرف نکنید ، و در صورت نیاز آنها را فقط از داروخانه های معتبر تهیه کنید .

 در مصرف دارو به توصیه های افراد ناآگاه نظیر آرایشگران ، مربیان ورزشی و تبلیغات افراد سود جو و فرصت طلب توجه نکنید . فراموش نکنید که تنها پزشکان و داروسازان منابع مورد اعتماد جهت تجویز دارو و تنها داروخانه ها مراکز مورد اطمینان برای تهیه دارو هستند .

[ ۱۳۸٩/۱۱/۱۸ ] [ ۱۱:٠٩ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]