فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

علایم حیاتی

علایم حیاتی

تهیه و تنظیم : فاطمه بگم ستوده

منبع : منیر نوبهار - اصول و فنون پرستاری - نشر و تبلیغ بشری با همکاری نشر تحفه - چاپ علام نوبت چاپ اول 1386

اولین نشانه زندگی در یک فرد بررسی علائم حیاتی می باشد. علائم حیاتی عبارتند از: درجه ی حرارت ، نبض ، تنفس و فشار خون.

درجه حرارت

عبارت است از گرمی یا سردی جسم. بعضی موجودات زنده قادر به خود تنظیمی دمای بدنشان هستند یعنی  در محیط سرد دمای بدنشان سرد و برعکس. و برخی خون سرد برخی دیگر از جمله انسان خون گرم هستند .

دمای بدن انسان سالم از طریق میزان کاملا ثابتی توسط هیپو تالاموس در سیستم عصبی مرکزی


حفظ می شود. این ناحیه در پایه مغز قرار دارد و به عنوان ترموستات بدن عمل می کند. هیپوتالاموس قدامی از دست رفتن حرارت و هیپوتالاموس خلفی تولید حرارت در بدن را کنترل می کند. بنابراین نقطه ثبات از طریق تعادل مکانیزمهای در برگزیده تولید و رفع گرما حفظ می شود.

حرارت به مقدار کم از طریق ادرار ، مدفوع ، فرایند گرما وخروج هوای تنفسی دفع می شود.

تغییرات عروقی پوست درجه حرارت بدن را متعادل می کند وقتی که خون مستقیما از طریق اتساع عروق به پوست می رسد دفع حرارت افزایش می یابد در حالی که در زمان انقباض آن حرارت حفظ می شود.

دمای بدن انسان معمولا بین 37 تا 37.5 و گاهی 36.5 تا 37.5 درجه سانتیگراد می باشد وقتی دمای بدن به 38 درجه یا بالاتر از آن برسد معمولا می گوییم فرد تب دارد . تب یک سیستم دفاعی بدن می باشد که باعث تحریک سیستم ایمنی گشته و تولید گلبولهای سفید خون را افزایش می دهد افزایش درجه حرارت بدن باعث کاهش غلظت آهن در پلاسمای خون  و در نتیجه مهار رشد باکتریها می شود.

هایپر به معنای تب بالای 41 درجه سانتی گراد است و در صورتی که درجه حرارت به 44 درجه برسد احتمال زنده ماندن فرد کم است. شخص مبتلا به تب معمولا دچار بی اشتهایی ، سر درد ، احساس گرما خشکی پوست  ، صورت بر افروخته ، تشنه و بی قرار می شود.

نوجوانان یا افراد مبتلا به تب بالا ممکن است مراحل هزیان گویی یا حمله های ناگهانی را نیز داشته باشند. مشاهده سایر علائم احتمالی خطرناک همراه تب از قبیل دز هیدراتاسیون ، کاهش بازده ادراری و ضربان سریع قلب باید بررسی شود. تب معمولا در تمامی بیماری ها از جمله بیماری های عفونی دیده می شود

نبض

خون بطور مرتب در داخل مسیرهای داخل بدن جریان پیدا می کند   

ایمپالس های الکتریکی تولید شده توسط گره سینوسی دهلیزی از میان عضله قلبی عبور کرده و موجب انقباض قلب میشود  به دنبال هر انقباض حدود 60 تا 70 سی سی خون وارد آئورت میشود. جهش خون به داخل شریان های محیطی قابل لمس بوده و  نبض نامیده می شود. نبض ممکن است در هنگام لمس شریانها واقع شده برسطوح استخوانی یا عضلانی به صورت یک ضربه احساس می شود. شمارش نبض های احساس شده در طی یک دقیقه را میزان نبض میگویند.

نبض غیر طبیعی (آهسته یا سریع یا منظم ) می تواند باعث اختلالات برون ده قلبی نیز می شود و اما تغییر در ضربان به تنهایی باعث بروز اختلالات برون ده قلبی نمی شود.

در افراد بزرگسال تعداد نبض100 تا 180 ضربه در دقیقه تاکی کاردی می باشد

طپش قلب : به معنی آگاهی فرد از تعداد ضربان قلب خود بدون احساس نبض از ناحیه شریان می باشد. معمولا مواقعی که به طپش قلب توجه می شود ضربان قلب بی دلیل افزایش می یابد میزان نبض کمتر از 60 ضربه در دقیقه در افراد بزرگسال را برادی کاردی می گویند عوامل زیر در افزایش ضربان قلب دخالت دارند

1- درد   

2- هیجان شدید از جمله ترس  عصبانیت  اضطراب و شگفتی    

3- ورزش هنگامی که قدرت جبرانی قلب برای پاسخ به افزایش جریان گردش خون زیاد می شود

4- ماندن طولانی مدت در گرما       

5- کاهش فشار خون همراه با خون ریزی  

6- درجه حرارت بالا                     

 7-شرایط ناشی از کاهش اکسیژن خون.

فشار خون

فشار خون یعنی فشاری که از طرف خون به دیواره شریانها وارد میشود. بالاترین حد فشاری  که خون هنگام رانده شدن به داخل عروق ایجاد می کند فشار سیستولیک نامیده میشود و پایین ترین حد فشار بر دیواره رگها دیاستولیک نامیده میشود.

فشار خون معمولی با میلی متر جیوه اندازه گیری شده و به صورت کسر نوشته می شود صورت کسر فشار سیتولیک و مخرج کسر فشار دیاستولیک را نشان می دهد.

هنگامی که حجم خون کم باشد مثل زمان خون ریزی یا کم آبی فشار خون پایین است زیرا در شریان ها کاهش مایع وجود دارد بر عکس افزایش حجم خون سبب افزایش فشار خون می شود زیرا حجم مایع زیاد موجب ایجاد فشار در شریان ها می گردد.

فشارخون پایین

فشار خون کمتر از حد طبیعی هایپوتنشن ((Hypotension نامیده می شود.

هایپوتنشن ارتوستاتیک (وضعیتی) عبارت است از کاهش فشار خون همراه با حالت ضعیف یا غش که هنگام برخاستن و قرار گرفتن بصورت ایستاده بروز میکند این امر ناشی از اتساع عروق محیطی بدون افزایش جبرانی در بازده قلبی است .

تنفس

تنفس در وسیعترین مفهوم خود با عمل دمیدن شروع می شود و رساندن اکسیژن به بدن و دفع دی اکسید کربن را به عهده دارد.

دم یا استنشاق عبارت است از عمل وارد کردن هوا به داخل ریه ها. بازدم عبارت است از عمل خارج کردن هوا یا خروج گازها از ریه ها.

تنفس مستلزم چهار فرایند متوالی است که عبارتند از :

1- تهویه ورود هوا به داخل وخروج آن از ریه ها

2- هدایت حرکت هوا در راه های هوایی ریه

3- انتشار و انتقال اکسیژن ودی اکسید کربن

4- حرکت جریان خون در داخل مویرگهای ریه

عوامل موثر بر تنفس :

1- فعالیت تعداد و عمق تنفس را افزایش می دهد

2- ترس واضطراب تعداد وعمق تنفس را افزایش می دهد

3- تب تعداد وعمق تنفس را افزایش می دهد

4- سیگار تعداد وعمق تنفس را افزایش می دهد

5- جنس و ظرفیت حیاتی ریه های مردان بیشتر از زنان است

6- با افزایش سن ظرفیت حیاتی افزایش می یابد و در پیری خاصیت ارتجائی و عمق تنفس کاهش می یابد

7- وضعیت بدن ، نشستن و خم شدن تعداد تنفس را کم می کند

8- داروها  تعداد و عمق تنفس را کاهش یا افزایش می دهند

9- بیماری ها  تعداد و عمق تنفس را کاهش یا افزایش می دهند

عمق تنفس : در حالت استراحت عمق هر تنفس یکنواخت است. برای توصیف ماهیت و عمق تنفس برخی واژه های خاص استفاده می شود eu pnea تنفس طبیعی بدون کوشش منظم و بدون صدا است.

 a pnea  به فواصلی که طی آن تنفس قطع شده باشد گفته می شود. در صورتی که تنفس برای مدت بیش از 4 تا 6 دقیقه قطع شود وضعیت خطرناکی پیش می آید که موجب آسیب مغزی و مرگ می شود.

تنگی نفس عبارت از تنفس مشکل یا با زحمت است

[ ۱۳۸٩/۱۱/۱٩ ] [ ٧:٢٦ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]