فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

خواب در دوران بارداری

خواب در دوران بارداری

تهیه و تنظیم : محدثه عارفی

منبع : بهداشت دوران بارداری (درسنامه جامع مامایی تالیف دکتر مهرداد صلاحی و دکتر فرحناز قاسمی چاپ دوم 1387)

بسیاری از زنان چه قبل از بارداری و چه در جریان بارداری ، فقط در شرایط اورژانس و برای رفع مشکلی که باعث درد و ناراحتی شده، به پزشک مراجعه می کنند . این در حالی است که باید با ارایه اطلاعات لازم این مطلب را به اعتقاد عمومی تبدیل کرد که برقراری سلامت زنان قبل از باردار شدن و بررسی مرتب آن در طول مدت بارداری ، برای تامین


سلامت مادر و جنین، ضروری است .

همچنین در بارداری، مجموعه ‌ای از مشکلات ممکن است خواب را مختل کند ، از جمله تهوع، سوزش سردل، گرفتگی عضله‌ های ساق و خرخر کردن . برخی از این مشکل‌ ها البته اجتناب ‌ناپذیر است ولی ممکن است به علت عادت‌ های خوابی که یک زن از قبل از بارداری دارد نیز این مشکل‌ ها تشدید شوند.

اولین و مهم‌ ترین دلیل برای مشکل های خواب در دوران بارداری ، افزایش اندازه ی جنین است که یافتن وضعیتی راحت برای خوابیدن را برای زن باردار، مشکل می ‌کند.

مشکلات جسمی که در دوران بارداری، خواب را مختل می ‌کنند مرور می کنیم  :

1 -  نیاز مکرر به ادرار کردن:

کلیه ‌ها در دوران بارداری برای تصفیه حجم خون اضافی(30 تا 50 درصد افزایش نسبت به پیش از بارداری) شدیدتر کار می ‌کنند و این فرآیند، تصفیه ادرار بیشتری ایجاد می‌ کند. همچنین جنین در حال رشد است و رحم بزرگ ‌تر می ‌‌شود و در نتیجه فشار بیشتری از بیرون روی مثانه وارد می ‌شود. این تغییرها باعث می ‌شود که مجبور شوید در روز و شب بیشتر به توالت بروید.

2 - افزایش سرعت ضربان قلب:

ضربان قلب حین بارداری افزایش می ‌یابد و از آن جایی که بیشتر خون به سمت رحم می ‌رود،قلب باید سخت ‌تر کار کند تا خون را به بقیه بدن برساند.

3 - تنگی نفس:

در ابتدا، تنفس ممکن است تحت تاثیر افزایش هورمون‌‌ های بارداری قرار گیرد، که باعث می ‌شوند تنفس‌ عمیق ‌تر شود. این وضعیت ممکن است این احساس را در  زن حامله ایجاد کند که برای تنفس هوا تلاش بیشتری ‌کند. در ادامه بارداری با بزرگ شدن رحم که فضای بیشتری در لگن و شکم را به خود اختصاص می‌ دهد و بر دیافراگم (پرده ‌ای عضلانی میان ریه‌ ها و اندام‌ های شکم) فشار می ‌‌آورد، ممکن است احساس کند تنفس مشکل ‌تر شده است.

4 - گرفتگی عضله‌ های ساق پا و کمردرد:

درد در ساق پا و کمر تا حدی ناشی از وزن اضافی جنین و رحم است. بدن در طول بارداری، هورمونی به نام ریلکسین تولید می ‌کند که آمادگی برای زایمان را باعث می‌  شود .

یکی از آثار این هورمون آن است که رباط‌ ها را در سراسر بدن شل‌ تر می‌ کند و به این ترتیب، پایداری بدن کاهش می ‌یابد و آسیب ‌پذیری بیشتری نسبت به صدمه‌ ها، مخصوصا در کمر ایجاد می شود .

5 - سوزش سردل و یبوست:

بسیاری از زنان باردار دچار سوزش سر دل می‌ شوند که ناشی از بازگشت محتویات معده به درون مری است. فعالیت همه دستگاه گوارش در طول بارداری کند می ‌شود، غذا مدت بیشتری در معده و روده باقی می‌ ماند. هم سوزش سردل و هم یبوست ممکن است در ادامه بارداری بدتر شود، زیرا بزرگ ‌تر شدن رحم بر معده و روده بزرگ فشار می‌ آورد.

استرس هم ممکن است خواب را مختل کند. ممکن است در مورد سلامت جنین‌ هم نگران باشید و در مورد توانایی ‌تان به عنوان والد اضطراب داشته باشید و این شما را در طول یک شب بیدار نگه می دارد.

درست خوابیدن، ( بهترین وضعیت خواب در بارداری ) :

از ابتدای بارداری باید سعی کنید به خوابیدن به پهلو عادت کنید. خوابیدن به پهلو و جمع کردن زانو احتمالا راحت‌ ترین وضعیت خواهد بود. این وضعیت همچنین کار قلب را راحت ‌تر می‌ کند، چرا که مانع می‌ شود وزن جنین روی ورید بزرگی (به نام ورید اجوف تحتانی) که خون را از پاهای شما به قلب باز می ‌گرداند، بیفتد. برخی از پزشکان به‌ طور خاص توصیه می‌ کنند زنان باردار روی پهلوی چپ بخوابند؛ زیرا کبد شما در سمت راست شکم شما قرار دارد و خوابیدن روی پهلوی چپ از فشار رحم روی کبد جلوگیری می‌ کند. خوابیدن روی پهلوی چپ همچنین گردش خون به قلب را هم تسهیل می ‌کند و بهترین وضعیت برای جریان خون برای جنین، رحم و کلیه‌ ها را فراهم می‌ آورد.

نگران نباشید که ممکن است حین خواب بغلتید و روی پشت ‌تان قرار بگیرید. غلتیدن در خواب بخشی طبیعی از خوابیدن است که تحت کنترل ما نیست. به هر حال به احتمال زیاد، در سه ‌ماهه‌ سوم بارداری غلتیدن در خواب و روی پشت قرار گرفتن متوقف می ‌شود، زیرا بسیار ناراحت‌ کننده است. اگر روی پشت ‌تان بغلتید و وزن جنین روی ورید اجوف تحتانی بیفتد، در اثر ناراحتی احتمالا بیدار خواهد شد . با دکترتان در این باره مشورت کنید. او ممکن است پیشنهاد کند که با استفاده از بالش بدن را روی پهلو نگه ‌دارید. سعی کنید گذاشتن‌ بالش‌ را امتحان کنید تا بهترین وضعیت‌ برای خواب را پیدا کنید.

برخی از زنان با گذاشتن بالش زیر شکم یا میان ساق پاها احساس راحتی می‌ کنند. همچنین گذاشتن بالش تا‌شده یا پتوی لوله‌ شده در گودی کمر ممکن است به کاهش فشار روی کمر کمک کند. در بازار نیز می‌ توانید "بالش ‌های بارداری" را پیدا کنید. اگر می ‌خواهید از این بالش‌ ها بخرید، اول با دکترتان مشورت کنید تا معلوم شود کدام یک از آن ها برای تان مناسب ‌تر است.

اگر باز هم نتوانستید بخوابید ، چه؟

بله، مواردی پیش می ‌آید که با همه این کارها، باز خواب تان نمی ‌برد. در این موارد، به جای این که در تختخواب غلت بزنید و ساعت ‌ها را بشمارید، باید از بستر برخیزید و کاری انجام دهید؛ کتابی بخوانید، موسیقی گوش کنید، تلویزیون تماشا کنید، نامه‌ ها را مرور کنید یا هر فعالیت لذت ‌بخش دیگری انجام دهید. وقتی احساس خستگی کردید، به بستر بازگردید تا خواب‌ تان ببرد. اگر ممکن است، در طول روز چرت‌ های کوتاه‌‌ مدت (30 تا 60 دقیقه ‌ای) بزنید تا کمبود خواب‌ جبران شود. زیاد طول نخواهد کشید که با زایمان نوزاد ، او قوانین خواب را در خانه عوض خواهد کرد ؛ بنابراین باید کم‌ کم به از خواب پریدن هم عادت کنید!

[ ۱۳۸٩/۱۱/۱٩ ] [ ٧:۳۱ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]