فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

استرس به عنوان یک عامل مهم روانی اجتماعی تعیین کننده سلامت

استرس به عنوان یک عامل مهم روانی اجتماعی تعیین کننده سلامت

گردآوری: شیرین شهریاری(کارشناس بهداشت روان)

منابع: برگرفته از سایت وزارت بهداشت(دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد)

در تعریف جدید سازمان جهانی بهداشت سلامت نه تنها به معنای فقدان بیماری که شامل رفاه جسمی، روانی ،اجتماعی ومعنوی نیز می باشد. بر این اساس ، عوامل اجتماعی تعیین کننده سلامت به شرایط اجتماعی که انسان ها در طول چرخه


حیاتشان در آن زندگی و کار می کنند توجه دارد.

شواهد دلالت از آن دارد که اکثر بار بیماریها و نابرابریها ی بهداشت و سلامت ناشی از عوامل اجتماعی است. به عنوان مثال یک زن ژاپنی 42 سال بیشتر از یک زن لسوتویی  در آفریقای جنوبی زندگی می کند  یعنی انتظار از زندگی بسیار بستگی به محل تولد و محل رشد و نمو دارد. این نابرابری حتی در شرایط منطقه ای یکسان نیز مصداق دارد. به عنوان مثال یک مرد بومی استرالیایی 17سال کمتر از سایر مردان همان کشور طول عمر دارد. و مرگ مادران در میان زنان فقیر اندونزی 4 برابر بیشتر از زنان ثروتمند همان کشور است.

تنها می توان گفت ترکیب ناهمگونی از سیاست ها، مسایل اقتصادی و سیاسی در مقیاس وسیع مسئولیت این پدیده را به عهده داشته و منجر می شوند تا عده کثیری از مردم از سلامت مناسب برخوردار نباشند.

در این مقاله به یکی از مهم ترین عوامل روانی اجتماعی تعیین کننده سلامت می پردازیم.:

استرس:

شرایط استرس زا موجب می شود افراد در سازگاری با محیط احساس نگرانی، اضطراب و ناتوانی داشته باشند. این وضعیت می تواند به سلامت آنان لطمه وارد کرده وحتی موجبات مرگ زودرس آنها را فراهم آورد. از طرف دیگرشرایط روانی و اجتماعی می تواند باعث استرس های طولانی مدت شود. اضطرابهای مداوم، احساس نا امنی، عدم اعتماد به نفس، انزوای اجتماعی، عدم توانایی کنترل روی کار و زندگی می تواند اثرات بسیار شدیدی بر روی سلامت داشته باشد.

در کنار ریسکهای روانی و اجتماعی انباشته شده در زندگی که موجب تضعیف سلامت روان و مرگ زودرس می شود،اضطرابهای طولانی مدت، عدم احساس امنیت وکمبود حمایتهای دوستانه موجب میشود تمام جنبه های زندگی فرد دچارآسیب شود.این موضوع خصوصا در میان افراد بی بضاعت مناطق شهری و صنعتی رایج شده است.

چرا فاکتورهای روانی اجتماعی بر سلامت جسمی افراد اثر می گذارد؟

در شرایط اضطراری هورمون ها و سیستم اعصاب ما، آمادگی لازم را در مواجهه با تهدیدهای فیزیکی بوسیله راه اندازی پاسخ های جنگ و گریز فراهم می کنند: افزایش ضربان قلب، بسیج انرژیهای ذخیره شده ، انتقال سریع خون به ماهیچه ها وافزایش هوشیاری از واکنشهای معمول در برابر استرس بشمار می روند.

هرچند در استرسهای روزمره زندگی شهری به ندرت نیاز به فعالیتهای فیزیکی شدید یا حتی متوسطی وجود دارد اما به هرحال پاسخ هایی که در مقابل استرس داده می شود موجب انحراف انرژی و منابع از فرایندهای مهم روانی به حفظ طولانی مدت سلامت می شود که بر روی سیستم قلبی، عروقی و سیستم ایمنی هم اثر گذار است.

در کوتاه مدت این مسئله مشکلی ایجاد نمی کند، اما اگر مردم احساس تنششان زیاد و یا طولانی مدت شود، در برابر طیف وسیعی از حالات که شامل سرطان، فشار خون، دیابت، افسردگی، سکته قلبی، سکته مغزی ،افسردگی و پرخاشگری است، آسیب پذیر می شوند.

نتیجه گیری :

اگرچه در برابر تغییرات بیولوژیکی که استرس بوجود می آورد، درمانهای پزشکی سعی بر کنترل آنها بوسیله دارو دارد، اما بایدبر عملکرد دستگاههای عالی رتبه ای که در کاهش علل ایجاد کننده استرسهای مزمن نیز موثرند نیز توجه نمود.

کیفیت محیط اجتماعی و امنیت مادی ، مدارس ، محل کار و مؤسسات دیگر ، گاهی اوقات به اندازه محیط فیزیکی مهم هستند.  مؤسساتی که می توانند به مردم احساس تعلق ، مشارکت و با ارزش بودن بدهند نسبت به آنهایی که مردم در آنجا احساس حذف ، بی توجهی و یا سوء استفاده می کنند سالمتر هستند.

در برنامه ریزیهای کلان نیز توجه به نیازهای روانی- اجتماعی در کنار نیازهای مادی که منشأ اصلی اضطراب و عدم امنیت هستند از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بویژه حکومتها باید از خانواده ها و کودکان آنها حمایت کرده،انجمن های فعال را تشویق نموده و با انزوای اجتماعی مبارزه کنند. همچنین نهادهای تصمیم گیرنده با کاهش ناامنی مادی و آموزش مهارتهای سازگاری با شرایط خاص می توانند نقش بسیار اساسی در ابقاء وارتقاء سلامت جامعه داشته باشند.

 

[ ۱۳۸٩/۱۱/۱٩ ] [ ٧:۳٥ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]