فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

رنگها

 کاربرد رنگها در آموزش سلامت

انسان تمامی دانش و تجربه خود را در جهان هستی بوسیله دو عنصر فرم و رنگ کسب می کند . اشیاء موجود در طبیعت ابتدا بوسیله رنگ و سپس فرم آنها که از طریق چشم به مغز انتقال یافته قابل درک می گردند چنانچه رنگها به طریق درستی مورد استفاده قرار بگیرند می توانند تاثیر بسزائی روی بیننده بگذارد هرگونه تحریکات رنگی که توسط چشم ما دریافت می شود علاوه بر واکنشهای احساسی و روانی واکنشهای فیزیکی را نیز در بر دارد . انسانها در برابر اثرات رنگها واکنشهای متفاوتی ابراز می دارند که بخشی از دلایل این واکنش ها مربوط به تجربیات قبلی و خاطرات انسان است .

چشم و ذهن انسان در مقابل رنگها واکنشهای متفاوتی از خود بروز می دهند از جمله اینکه با دیدن هر رنگی مکمل آن را طلب می کند حتی اگر رنگ مکمل حضور واقعی نداشته باشد . رنگهائی که روبروی هم قرار دارند را رنگهای مکمل یا متضاد می گویند مثل زرد و بنفش آبی و نارنجی قرمز و سبز . هرگاه رنگهای مکمل را در کنار یکدیگر قرار دهیم هر یک روشن تر به نظر می رسند .

انسان در برابر رنگهای گوناگون واکنشهای احساسی متفاوتی دارد یکی از این واکنشها احساس گرمی و سردی نسبت به رنگها است با دیدن رنگ های گرم و سرد علاوه بر تاثیرات روانی بر چشم انسان نیز تاثیر می گذارند ، مثلا اطاقی که با رنگهای آبی یا سبز رنگ آمیزی شده باشد با وجود حرارت 15 درجه احساس سرما به وجود می آورد و در اطاقی  که به رنگهای قرمز و یا نارنجی رنگ شده با وجود حرارت یازده درجه سرمائی احساس نمی شود . از خواص تضاد رنگهای گرم و سرد در کلیه آثار هنرهای بصری استفاده فراوانی بعمل می آید برای ایجاد عمق و ارائه صحنه های دور از رنگهای سرد و برای ارائه صحنه های نزدیک از رنگهای گرم استفاده می شود .

رنگهای گرم عبارتند از : زرد زرد نارنجی قرمز نارنجی قرمز قرمز بنفش و رنگهای سرد عبارتند از بنفش آبی بنفش آبی آبی سبز سبز و زرد سبز

بطور کلی بیشترین تضاد در رنگهای گرم و سرد را در رنگهای قرمز نارنجی آبی و سبز می توان احساس کرد .

اولین مسئله مهم در استفاده از رنگها این است که گرچه بهره گیری از رنگ بر جنبه های تزئینی پوستر ، چارت و یا دیگر نشریات آموزشی خواهد افزود هرگز از رنگها بعنوان تزئین استفاده نکنیم .

رنگها حامل پیامند در فرهنگ ما رنگ نشانه تحرک و پویایی است و همچنین علامت خطر نیز می باشند . رنگ سفید علامت صلح ، دوستی ، پاکی و پاکیزگی است در صورتیکه در هندوستان رنگ سفید برای عزا استفاده می شود . رنگ سفید به صفحه خالی می ماند و نقطه آغاز است . رنگ سیاه نمایانگر مرزی است که فراسوی آن زندگی متوقف می گردد . سیاه نشانه عزا ، ناپاکی و آلودگی و به معنای "نه " و نقطه مقابل آن رنگ سفید است سیاه نقطه پایان است .

زرد علامت هشدار ، امید و فعالیت ، نور و انتظار و خوشبختی را داشتن است .

آبی تیره سرمه ای آرامش و عدم فعالیت است و شب را توصیف می کند . تاثیر آرام بخشی  این رنگ در سیستم اعصاب مرکزی  است . آبی تیره از عمق و کمال چشمگیری برخوردار است .

آبی به معنای وفا داری است ( محیط آرام ، بی سر و صدا و بدور از ناراحتی و اضطراب ) ، بنفش و ارغوانی رنگهای حزن و اندوه هستند ، خاکستری رنگ خنثی است و فاقد هرگونه محرک روانی .

بعضی متخصصان معتقدند که در تهیه پوسترها ، پمفلتها و چارتها استفاده ار دو رنگ کافی است . گاهی استفاده از چند رنگ نه تنها بر هزینه تهیه رسانه می افزاید بلکه درک پیام را نیز مشکل  می سازد . تعداد رنگها نباید از 2 تا حداکثر 4 رنگ تجاوز کند .

برای افزایش کار آیی و تاثیر رنگهای متضاد و تند را در جوار هم قرار داده و بیاد داشته باشیم سفیدی متن کاغذ اصلی خود رنگی است که می تواند تاثیر زیادی را دارا باشد سعی کنیم رنگهای تیره را در زمینه کم رنگ و رنگهای روشن را روی زمینه های تیره بکار ببریم . رنگ سیاه روی زمینه زرد درخشندگی قابل توجهی دارد . تهیه یک نشریه ، پوستر ، پمفلت و ... یک کار هنری محسوب می شود و یک اثر هنری باید از تعادل برخوردار باشد و آن چیزی نیست جز تعادل فرم و رنگ که با ترکیب بندی مناسب رنگها امکان پذیر است .

تهیه و تنظیم : محمود فاطمی

منابع :

1- دستورالعمل های اداره کل ارتباطات و آموزش سلامت

2- تکنولوژی آموزشی نوشته محمد احدیان

3- روانشناسی رنگها ترجمه ویدا آبی زاده

 

[ ۱۳۸٦/٦/۱ ] [ ۱٠:۱٢ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]