فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

سازمانهای مردم نهاد را بیشتر بشناسیم

سازمانهای مردم نهاد را بیشتر بشناسیم

 Non  Governmental   Organizations  

حبیب نورا کارشناس جلب مشارکتهای مردمی

منابع:فصلنامه رابط سلامت شماره یکم ویژه نامه سال 1386

تعریف سازمانهای مردم نهاد

سازمانهای مردم نهاد متشکل از گروهی افراد داوطلب هستند که بدون وابستگی دولتی وبه صورت غیرانتفاعی وعام المنفعه با تشکیلات سازمان یافته در جهت اهداف و موضوعات متنوع فرهنگی ، اجتماعی ، خیریه ای ، تخصصی و صنفی


فعالیت می کنند.

در آیین نامه تأسیس وفعالیت سازمانهای مردم نهاد عناوین "جمعیت " انجمن کانون مرکز ،گروه ،مجمع،خانه ،مؤسسه ونظایر آن می تواند به جای واژه سازمان در نامگذاری به کار گرفته شود.

ویژگیهای سازمانهای مردم نهاد

ویژگیهای زیر مورد تأکیدبیشتر برای سازمانهای مردم نهاد می باشد:

1-سازمان یافتگی: به این معنا که سازمان ها دارای اساسنامه ، اهداف ، تشکیلات  وساختار مشخصی هستند.

2-خصوصی بودن (غیردولتی بودن ) : بیانگر این مفهوم است که دستگاههای دولتی در تأسیس واداره سازمان دخالتی ندارند.در واقع غیردولتی بودن به این معناست که این سازمانها از نظر تشکیلاتی به عنوان زیر مجموعه های دولت محسوب نشده وهیچ نوع وابستگی اعتباری ،مالی ،سازمانی ونیروی انسانی به دولت ندارند. این سازمانها می توانند با هماهنگی مراجع ذی الصلاح دولتی کمک های مالی از دولت دریافت نمایند.

علیرغم ویژگی عدم وابستگی به دولت هدف اصلی ومشترک تمامی سازمانهای مردم نهاد حفظ منافع ملی ومصالح عمومی کشور می باشد.

3-خودگردانی واستقلال : سازمانهای مردم نهاد باید بتوانند بر فعالیتهای خود تسلط ونظارت داشته باشند ودر روند کاری برای اداره امور داخلی خود از استقلال برخوردار باشند .وضعیت مالی این سازمانها که شامل درآمدها وهزینه هاست باید روشن ،مشخص وقابل دسترسی برای سایر اعضاء باشد.

4-غیر انتفاعی بودن : سازمانهای مردم نهاد از نظر مالی خود گردان هستند وسود حاصل از فعالیتهای اقتصادی ودرآمدزا به مؤسسان واداره کنندگان آنها تعلق نمی گیرد بلکه در راستای اهداف ومأموریت های سازمان هزینه می شود به عبارت دیگر کار در این سازمانها داوطلبانه است این سازمانها می توانند از طریق حق عضویت اعضاء کمک های دولتی ، افراد خیّر ، سازمانهای بین المللی رسمی ، ارائه خدمات و... اقدام به تأمین منابع مالی خود کنند.این کمکها نباید به گونه ای باشد که سازمانها را به منابع کمک کننده وابسته کند وآنها را از اهداف وتعهدات اجتماعی شان دور سازد.

5-داوطلبانه بودن : این سازمانها از سوی اعضای داوطلب تاسیس می شوند تاسیس واداره این سازمانها ومشارکت در فعالیت های آنان بر اساس اصل آزادی واراده اشخاص است اعضای هیأت مدیره از سوی داوطلبان انتخاب می شوند وفعالیتهای آنها به صورت داوطلبانه است سازمانهایی که به لحاظ قانونی عضویت در آنها اجباری است در شمار این تعریف قرار نمی گیرند. به عنوان مثال سازمان نظام پزشکی یا کانون وکلا که از دسته انجمن های تخصصی بوده وعضویت در آنها برای کسب مجوز فعالیت های تجاری وحرفه ای الزامی است در حدود این تعریف نیستند.

6-غیرسیاسی بودن : سازمانهای مردم نهاد به هیچ یک از احزاب  وتشکل های سیاسی وابسته نبوده ونباید به فعالیتهای سیاسی اقدام کنند این سازمانها می توانند در راستای اهداف خود بیانیه داده ویا مجمع برگزار کنند. ولی نمی توانند کاندیدا معرفی کنند یا امکانات سازمان را در اختیار یک کاندیدا قرار دهند.

نقش وکارکردهای سازمانهای مردم نهاد

سازمانهای مردم نهاد به علت فعالیت در عرصه های خود و کسب پایگاه اجتماعی و ارتباطات تنگاتنگی که با گروههای مختلف مردم دارند قادر به درک صحیح خواسته ها ونیازهای واقعی گروههای مخاطب خود هستند.برای این سازمانها نقش وکارکردهای متفاوتی بیان شده که ذیلاً اشاره می شود:

1-نمایندگی : به معنای ایفای نقش نمایندگی مردم در حوزه مأموریت سازمان بوده و به منزله پل ارتباطی دولت ومردم می باشند در بسیاری از موارد خواست های متعدد مردم به سوی این سازمانها سرازیر می شود و سازمان بر مبنای ضرورت و اهمیت این خواسته ها ، نقش نمایندگی مردم را ایفا کرده و آنها را به سازمانهای دولتی مربوط ارائه می دهند لذا سازمانهای مردم نهاد به کشف نیازهای واقعی وتعدیل و کانالیزه کردن آن کمک شایانی می کنند ضمن آن که به عنوان حایل و ضربه گیر عمل کرده و مانع از مواجهه دولت با حجم عظیم خواسته ها و مطالبات مردم می شوند.

2-نظارتی : ناظر اقدامات وفعالیتهای دولت بوده وبه عنوان بهترین ناظران عمل می کنند.

3-انتقادی : در واقع به عنوان یک اهرم فشار جهت مسئولیت پذیری بیشتر دولت هستند.

4-مشاور : این قبیل سازمانها ضمن حضور درجلسات شورای برنامه ریزی به عنوان مشاور قادرند در سیاستگذاریها و برنامه ریزی های کشور مشارکت نمایند.

5-اجرایی : می توانند در اجرای طرحها وبرنامه ریزی های دولت همکاری کنند.

نحوه تأمین منابع مالی سازمانهای مردم نهاد (NGO) :

همانطور که گفته شد حق عضویت اعضاء ، کمک های مردمی ، کمکهای دولتی با هماهنگی مراجع ذی صلاح ، کمک های بین المللی ، درآمدهای خاص  نظیر قبول وصیت ، وقف ، نذر  و... و درآمد حاصل از ارائه خدمات به عنوان منابع مالی این سازمانها هستند.

اهمیت و ضرورت تشکیل سازمانهای مردم نهاد

انگیزه و هدف اصلی تشکیل سازمانهای غیر دولتی برخاسته از ضرورت های اجتماعی و بسیج نیروهای مردمی و داوطلب در قالب ساختارهای سازمان یافته است که با هدف بهبود وضعیت جامعه و دستیابی به توسعه موزون و پایدار صورت می گیرد. تشکلهای مردمی ضمن دسترسی به آحاد مختلف جامعه و جلب اعتماد آنها در جهت بهبود وضعیت و رفع معضلات وکاستیهای جامعه ، فرصت بروز و ظهور دیدگاهها ، اندیشه ها و سلایق خودرا به شکل طبیعی و قانونمند می یابند.

بی تردید حضور پویای سازمانهای مردم نهاد کار آمد و در کنار دولت مشارکت جو می تواند ضمن افزایش چشمگیر ضریب امنیت اجتماعی ، نظمی را مستقر کند که همگان در استقرار آن  سهیم و مسئولیت پذیر باشند.

شعار روز جهانی داوطلب سال 89 :

شهر و شهروندانی سالم با مشارکت داوطلبان سلامت

[ ۱۳۸٩/۱۱/۱٩ ] [ ٧:٥٥ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]