فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

پاسخ به سؤالات رایج مادران در شیردهی

پاسخ به سؤالات رایج مادران در شیردهی

تهیه وتنظیم:  لیلا جهانتیغ کارشناس کودکان معاونت بهداشتی

منابع:کتاب راهنمای مادران برای تغذیه با شیرمادر، پاسخ به سوالات رایج مادران

انتشارات وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی اداره سلامت کودکان و ترویج تغذیه با شیرمادر

مقدمه:

همه مادران به طور طبیعی وغریزی علاقمند به تغذیه فرزندان خود با شیر مادر هستند و سعی دارند بهترین مراقبت و تغذیه رابرای آنان فراهم نمایند. اما شیردهی و تغذیه شیرخوار با شیرمادر فرآیندی است که نیاز به آموختن و کسب مهارت های لازم دارد که با وجود انگیزه و علاقمندی مادران و حمایت اطرافیان


تسهیل می گردد.

1- روش مطلوب و صحیح تغذیه شیرخواردر طول شیرخوارگی چگونه است ؟

برقراری تماس پوستی با نوزاد بلافاصله پس از تولد و شروع تغذیه نوزاد با آغوز ظرف ساعت اول تولد ، تغذیه انحصاری شیرخوار با شیرمادر بطور مکرر و در شب و روز و در هر وعده نامحدود برای 6 ماه اول عمر توصیه میشود. پس از پایان 6 ماهگی باید غذاهای کمکی به شیرخوار داده شود و تنوع غذاها و مقدار آن بتدریج افزایش یافته و تغذیه شیرخوار باشیرمادر ادامه یابد درسال دوم استفاده از غذاهای خانواده همراه با ادامه تغذیه با شیرمادر در تامین نیازهای تغذیه ای شیرخوار حائز اهمیت است.

2-  چرا تغذیه با شیرمادر توصیه می شود ؟

تغذیه با شیرمادر نیازهای تغذیه ای شیرخواران را تامین نموده و بهترین الگوی رشد و تکامل مطلوب کودکان را فراهم می کند. شیرمادر یک مایع بی نظیر و زنده حاوی عوامل ضد عفونت است که شیرخوار را در مقابل بسیاری از بیماری ها و عفونت ها مثل اسهال و عفونت های گوارشی و تنفسی، عفونت گوش، آسم و اگزما و آلرژی... محافظت می کند و مرگ و میر ناشی از این بیماری ها را کاهش می دهد و همچنین احتمال چاقی و بیماری های مزمن از جمله بیماری های قلبی عروقی، پرفشاری خون ، سرطان ها و دیابت را در بزرگسالی کاهش می دهد

تغذیه با شیرمادر تامین کننده گرما، صمیمیت، نزدیکی و تماس مادر وکودک است که نتیجه آن ارتقاء تکامل جسمی و عاطفی کودک است. بعلاوه شیرمادر همیشه و همه جا در دسترس است و نیازی به خریدن، آماده کردن، تجهیزات و ذخیره سازی ندارد. چنانچه شیرخوار با شیرمادر تغذیه نشود ابتلاء بیشتر او به بیماری ها موجب صرف هزینه های درمان و مراقبت کودک وغیبت والدین ازکار می گردد.

شیردهی برای مادران نیز مزایای فراوانی دارد : پیشگیری از کم خونی، سرطان پستان، شکستگی گردن استخوان ران در سنین کهولت و تاخیر در شروع قاعدگی و بارداری مجدد پس از زایمان از مزایای شیردهی برای مادران است و نیز وزن اضافی دوران بارداری را زودتر از دست می دهند.

3- آغوز چیست و چرا تغذیه نوزاد با آغوز تاکید می شود ؟

شیری که پستان ها در دو سه روز اول پس از زایمان تولید می کنند، آغوز یا ماک یا کلستروم نامیده می شود که غلیظ و زردرنگ و یا به رنگ روشن و سرشار از مواد ایمنی بخش است و نوزاد را در برابر عفو نت ها محافظت می کند به حدی که آن را اولین واکسن نوزاد می نامند. در مقایسه با شیری که پس از آن تولید می شود،دارای مقدار بیشتری پروتئین و ویتامین های محلول در چربی و برخی مواد معدنی مثل سدیم و مقدار کمتری چربی و ویتامین های محلول در آب است. گرچه حجم آغوزمحدود است و در هر نوبت شیر دهی ممکن است حتی بیش از یک یا دو قاشق مربا خوری در هر پستان نباشد ، اما نیاز نوزاد هم در همین حد است. جریان شیر از روز سوم تا ششم بعد از زایمان برقرار می شود.

4- تغذیه با شیر مصنوعی(شیرخشک)چه مضراتی دارد ؟

ترکیب شیر مصنوعی یکسان است و مانند شیر مادر تغییر نمی کند. هورمون ها،آنزیم ها، انواع املاح و نحوه جذب آن ها و صدها فاکتور ایمنی بخش موجود در شیرمادر، در شیرمصنوعی وجود ندارد. بعلاوه کودکان از فواید شیر مادر در ارتقاء بهره هوشی وهمچنین از فواید عاطفی تغذیه با شیر مادر و امنیت روانی ناشی از آن در دوران بلوغ محروم می شوند و این امر بر تکامل روانی اجتماعی کودک در آینده اثر می گذارد.احتمال آلوده شدن هنگام تهیه و طرز تهیه نادرست یعنی رقیق یا غلیظ درست کردن شیر مصنوعی کودک را با بیماری و دریافت ناکافی یا زیاد مواد مغذی و در نتیجه کاهش رشد ، اشکال دیگر سوءتغذیه، گرسنگی و بیقراری .... مواجه می کند.

برخی دیگر از خطرات تغذیه با شیر مصنوعی عبارتند از : ابتلاء شیرخوار به بسیاری از بیماری هامثل اسهال واستفراغ،دل دردهای قولنجی، عفونت های گوش و ادراری ، مننژیت ، اگزما ، آسم و ...

احتمال ابتلاء به چاقی، بیماری های قلبی و عروقی وبیماری قند نیز در بزرگسالی بیشتر می شود. ضمنا. هزینه خرید شیر مصنوعی چندین برابر هزینه مورد نیاز برای تغذیه صحیح مادر است، بعلاوه هزینه بیشتر بیمار شدن کودک به خانواده تحمیل می شود.

5- آیا می توانم به شیرخوار پستانک( گول زنک )داد ؟

رایج ترین و بدترین راه آرام کردن شیرخوار دادن پستانک به اوست. مکیدن از نیازها و غرایز طبیعی کودک است.شیر خوار این نیاز خود را با مکیدن پستان مادر ارضا می کند و اگر انگشتان دستش را بمکد خیلی بهتراز وابسته شدن به پستانک است. پستانک به سهولت آلوده می شود و شیرخوار را بیمار می کندودر بلند مدت به شکل وحالت فک ودهان و دندان های کودک لطمه می زند. برخی از عوارض پستانک و سرشیشه عبارتند از : سردر گمی شیرخوار درمکیدن و امتناع او از گرفتن پستان مادر، بد لیل عدم تمایل به مکیدن و تحریک پستان و کاهش برداشت شیر سبب کوتاه شدن طول مدت مکیدن در شبانه روز، مدت تغذیه انحصاری با شیر مادر و کل مدت تغذیه با شیر مادر و قطع شیردهی

6- چرا قبل از شروع شیر مادر نباید مواد دیگری به نوزاد داده شود؟

برخی مادران یا مادر بزرگ ها قبل از شروع تغذیه نوزاد با آغوز، موادی مثل شیرخشت ، ترنجبین، آب قند، کره یا نوشیدنی های دیگر به نوزاد می دهند. تغذیه با این مواد خطرناک است چون جانشین تغذیه نوزاد با آغوز بعنوان اولین تغذیه او می شود، احتمال ابتلا کودک را به عفونت هایی نظیر اسهال، سپتی سمی و مننژیت و احتمال بروز حساسیت و اگزما را افزایش می دهد و تمایل کمتر او به مکیدن پستان مادر خواهد داشت.

7- تغذیه انحصاری با شیر مادر به چه معناست؟

یعنی شیر خوار تا پایان 6 ماهگی فقط با شیر مادر تغذیه شود و هیچ نوع ماده غذایی وآشامیدنی دیگری حتی آب به او داده نشود. دادن قطره ها ی مولتی ویتامین یاAD روزانه1سی سی از15روزگی همراه با شیر مادر تا پایان 1سالگی توصیه میشود .

8-  چند بار در شبانروز و به چه مدت شیرخوار نیاز به شیر خوردن دارد ؟

تغذیه شیرخوار نبایدبرحسب ساعت تنظیم شود بلکه باید بر حسب میل و تقاضایش در طول شبانه روز به پستان گذاشته شود.

9-  آیا در هر وعده تغذیه باید از هر دو پستان شیر داد ؟

در هفته های اول، در هر وعده باید از هر دو پستان به شیر خوار شیر داد تا سبب تحریک تولید شیر شود. در هفته های بعد برحسب میل و نیاز شیر خوار می توان از یک یا هر دو پستان استفاده کرد.در این صورت باید در شیر دادن به تناوب از پستان هااستفاده شود. ابتدا به شیر خوار فرصت دهید به مدت دلخواه به تغذیه از یک پستان ادامه دهد تا قسمت آخر شیر را که سرشار از چربی است، دریافت کند. شیرخوار با رها کردن پستان، به خواب رفتن و یا توقف مکیدن نشان می دهد که تغذیه از پستان اول را تمام کرده است.

-10 تعداد دفعات شیرخوردن کودک را چگونه تنظیم کرده و چطور متوجه سیری و گرسنگی او شویم؟

به شیرخوار باید برحسب تقاضایش و بطور مکرر شیر بدهید و ازتنظیم برحسب ساعت پرهیز نمایید. معمولا شیرخواران علائمی مانند حرکت کره چشم ، بهم زدن پلک ها ، حرکت دهان و انگشت یا دست و یا هرچیزی را به دهان میبرند.که نشانه گرسنگی اوست وقتی شیرخوار این علائم را نشان داد اجازه ندهیدگریه کند و برافروخته شود گریه ، جیغ زدن علامت دیررس گرسنگی است و نباید اجازه دادگرسنگی شیرخوار به این مرحله برسد چنانچه شیرخوارگریه کند ابتدا باید او را آرام کرده و سپس به پستان گذاشت تا بتواند پستان را درست بگیرد. علائم سیری عبارتند از : توقف صدای بلع ، توقف بیشتر بین دفعات مکیدن ، رفع علائم گرسنگی ، افزایش مکیدن های غیرتغذیه ای ، رها کردن پستان و به خواب رفتن.           

     ( سوالات ادامه دارد شماره های آتی را پیگیری نمایید )

[ ۱۳٩٠/٧/٢٠ ] [ ۸:٥٦ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]