فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

عفونت اچ آی وی (HIV (و بیماری ایدز (AIDS)

عفونت اچ آی وی (HIV (و بیماری ایدز (AIDS)

تهیه و تنظیم: نورعلی اصغری کارشناس برنامه ایدز معاونت بهداشتی

منبع : راهنمای آموزشی اچ آی وی / ایدز – ویژه بهورز – از انتشارات مرکز مدیریت بیماریها  

تعریف عفونت اچ آی وی (HIV (و بیماری ایدز (AIDS) :

ایدز یک بیماری عفونی واگیر دار است که به عامل ایجاد آن ویروس اچ آی وی می گویند. این نام از ابتدای حروف نام لاتین ویروس اقتباس شده است. اصولا ویروس ها در خارج از سلول زنده قادر به ادامه حیات نیستند. یکی از سلولهایی که اچ آی وی برای ادامه حیات به آن نیاز دارد ، گلبولهای سفید بدن انسان است. این ویروس در خارج از بدن و در مواجهه با مواد ضد عفونی کننده


( الکل ،وایتکس و .........)و حرارت ، در مدت کوتاه و براحتی از بین می رود .

اچ آی وی چگونه وارد بدن می شود ؟

هر عامل بیماریزا بر اساس این که به کدام قسمت بدن میزبان علاقه داشته باشد. ،از یک یا چند راه مخصوص بخود وارد بدن می شود. از آنجا که هدف اچ آی وی در نهایت دسترسی به سلولهایی مثل گلبول های سفید خون انسان است ، پس باید از کوتاهترین راه ممکن وارد خون شود. گلبولهای سفید بهترین محل زندگی این ویروس است .پس هر جا که گلبول سفید آلوده به ویروس وجود داشته باشد،ممکن است باعث انتقال بیماری شود. بنابراین ،زمانی خون و ترشحات آلوده به اچ آی وی ممکن است باعث عفونت در انسان شود که بتواند به نوعی به گلبول سفید دسترسی پیداکند.

بطور کلی راههای انتقال اچ آی وی عبارتند از :

1- خون و فرآوردهای خونی آلوده

2- تماس جنسی محافظت نشده با فرد آلوده

3- مادر آلوده به فرزند

با توجه به راههای انتقال اچ آی وی ، تمام افراد جامعه در معرض خطر ابتلا به این عفونت هستند و این بیماری به هیچ گروه خاصی از افراد اختصاص ندارد ،اما با در نظر گرفتن راههای انتقال بیماری افراد ذیل بیش از سایرین در معرض خطر هستند:

1- مصرف کنندگان تزریقی مواد مخدر

2- افرادیکه روابط جنسی محافظت نشده با افراد مختلف (همجنس یا جنس مخالف )دارند

3- دریافت کنندگان مکرر خون

4- همسر یا شرکای جنسی افراد ذکر شده

نکته ها: ویروس ایدز به روش های زیر منتقل نمی شود :

- تماس های عادی مانند با هم کار کردن ، هم صحبتی              هم سفری ، دست دادن ،بوسیدن ،و سایر روابط اجتماعی مانند سوار شدن در یک اتوبوس و تاکسی

- استفاده مشترک از حمام ،استخر و توالت

- لباس ،پوشاک ،پتوو رختخواب

- عطسه،سرفه و نیش حشرات

- تماس پوست سالم با ترشحات جنسی مردانه و زنانه ، بزاق ادرار، اشک ، عرق و محتویات معده فرد آلوده به ویروس

یاد آوری می شود که انتقال این ویروس تنها از طریق تماس با ویروس موجود در خون ،تماس مخاط با ترشحات آلوده ی جنسی و تغذیه کودک با شیر مادر آلوده به ویروس میسر است.

پس از ورود اچ آی وی به بدن چه اتفاقی می افتد :

ویروس ایدز به سلولهای خاصی مانند گلبول سفید بدن تمایل دارد و برای رشد و تکثیر خود به این سلولها وارد میشود . به عبارت دیگر، این ویروس به داخل سلولهایی وارد می شود که وظیفه آنها از بین بردن این موجود است ،درست مانند نفوذ دشمن در ارتش یک کشور و جلوگیری از مبارزه ی سربازان آن ارتش.

این ویروس بر خلاف بیشتر عوامل بیماریزای عفونی به خودی خود موجب تخریب و یا صدمه به بافت های بدن نمی شود و پس از ورود به گلبولهای سفید تا مدتها ی طولانی (حتی 10سال)ممکن است بدون هیچ تخریبی در بدن باقی بماند و هیچ علامتی هم ایجاد نکند. بعد از جایگزینی ویروس در گلبول سفید ،از این سلولها برای تکثیر و بقای خود استفاده می کند و به این ترتیب گلبول سفید آرام آرام کارایی خود را از دست داده و نابود می شود . در این صورت،اگر این بار یک میکروب دیگر وارد بدن شود ،گلبول سفید نمی تواند با آن مبارزه کند . بنابر این وجود ویروس ایدز و واکنشی که بدن نسبت به این ویروس نشان می دهد ، موجب بروز علامت در بدن نمی شود .بعد از مدتی ماده ای بنام آنتی بادی در خون ترشح می شود که حضور این ماده نیز علامتی ایجاد نمی کند ،ولی در تشخیص آزمایشگاهی به ما کمک میکند . به این ترتیب ،در زمان خیلی طولانی، ویروس ایدز در بدن فرد آلوده وجود دارد، اما او هیچ گونه علامتی نشان نمی دهد.به این مرحله مرحله ی بدون علامت می گویند .در این مرحله فرد بیمار نیست و مثل سایر افرادی که در جامعه هستند به طور طبیعی زندگی می کنداما ویروس در بدن او وجود دارد و می تواند آنرا از طریق خون و ترشحات جنسی  به دیگران منتقل کند. در این دوره اصطلاحا می گویند فرد آلوده به اچ آی وی وبدون علامت است .به تدریج و پس از گذشت سالها با کاهش کار آیی و تعدادگلبولهای سفید   بدن قدرت مقابله در برابر سایر بیماریهای عفونی را از دست      می دهد. در این زمان ،اگر عامل بیماریزای دیگری به بدن وارد شود گلبولهای سفید (سربازهای اسیر دست ویروس)نمی توانند وظیفه محافظتی خود را انجام دهند،بنابر این بدن قادر به انجام هیچ واکنشی نیست و میکروب می تواند انسان را از پا در آورد .در این مرحله بیماریهای عفونی وسرطانهای غیر عادی در بدن فرد فرصت رشد وبیماریزایی پیدا می کنند. وقتی کارآیی گلبولهای سفید کاملا از بین رفت ،میکروبهایی که در حالت عادی بیماریهای ساده ایجاد میکردند و خیلی زود درمان می شدند ،عفونتهای شدیدی ایجاد کرده که حتی می تواند به مرگ منجر شود .به این مرحله از بیماری ایدز که در اصل با علامت انواع بیماریهای عفونی دیگر همراه می شود مرحله بیماری می گویند و در اصطلاح فرد در این مرحله مبتلا به ایدز شده است.

چگونه می توان آلودگی به اچ آی وی را تشخیص داد؟

در مرحله بدون علامت هیچ نشانه ای از بیماری وجود ندارد،پس در این مرحله ،تشخیص آلودگی به ویروس ،برای فرد و اطرافیان او غیر ممکن است. یعنی ابتلا به عفونت اچ آی وی از روی ظاهر فرد قابل تشخیص نیست . همانطور که قبلا نیز اشاره شد ،بعد از ورود ویروس ،بدن بتدریج ماده ای به نام آنتی بادی تولید می کند که با روشهای آزمایشگاهی در خون قابل تشخیص است و به کمک آن می توان به آلودگی فرد پی برد. پس در دوره بدون علامت ،فرد هیچ علامت ظاهری ندارد،اما آزمایش او مثبت است. ترشح آنتی بادی تدریجی است،به همین خاطر بعد از ورود ویروس به بدن تا زمانی که سطح آنتی بادی در خون به حد قابل اندازه گیری برسد ،بین 2هفته تا 6ماه فاصله وجود دارد که به آن (دوران پنجره ) می گویند. در دوران پنجره ،با وجود حضور ویروس در بدن ،فرد آلوده علامت بالینی ندارد و آزمایش او مثبت نیست.

برای مراقبت و درمان فرد آلوده به اچ آی وی یا مبتلابه ایدز چه باید کرد ؟

تاکنون هیچ دارویی برای ریشه کن  کردن کامل ویروس ایدز ساخته نشده و ویروس واردشده به گلبول های سفید بدن یک فرد رابه هیچ طریقی نمی توان ریشه کن کرد0 درعین حال داروهایی وجود دارد که بامصرف آن می توان طول عمر مبتلایان به ایدزراطولانی تر وکیفیت زندگی آنها را بهتر کرد 0 باتوجه به گران بودن این داروها ،مصرف روزانه آنها از زمانی که فرد وارد مرحله ی بیماری (ایدز) شده توصیه می شود 0 به افرادی که در مرحله ی بدون علامت هستند ازدو جنبه ذیل باید توجه شود:

1-مراقبت روحی –روانی

2-مراقبتهای پزشکی

[ ۱۳٩٠/٧/٢٠ ] [ ٩:٠۳ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]