فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

آموزش سلامت !

آموزش سلامت !

هزینه کردن نیست بلکه یک سرمایه گذاری است

تهیه و تنظیم : محمود فاطمی

منبع : دستورالعمل کشوری برنامه نیازسنجی آموزشی

آموزش سلامت یک امر تخصصی است و باید توسط افراد      دوره دیده و متخصص صورت گیرد . نقش کارکنان بهداشت درآموزش و فرهنگ سازی سلامت یک نقش بی بدیل و دارای جایگاه رفیعی است .کارکنان بهداشتی این آگاهی و توانائی        را دارند که اطلاعات و مهارت لازم را به مردم جامعه ارائه دهند.حضور تعداد قابل توجهی بهورز در خانه های بهداشت و تیم بهداشتی شامل پزشک ،  ماما و کاردان های بهداشتی در مراکز بهداشتی درمانی شهری و روستایی بازوان توانمند آموزش سلامت همگانی محسوب گردیده و باید به اصول و پایه های آموزش سلامت آشنا و مسلط باشند .

 لذا جهت هدفمند کردن فعالیتهای آموزشی سلامت جامعه استراتژی کلان ساماندهی فعالیت های آموزش سلامت توسط پرسنل بهداشتی در نظر گرفته شده و بدین منظور برنامه ریزی هایی صورت گرفته است که بخشی از این برنامه ، ساماندهی و استاندارد سازی فعالیت های آموزش سلامت در سطح خانه های بهداشت و مراکز بهداشتی درمانی جهت افزایش اثر بخشی        می باشد . بدین منظور چندین برنامه هدفمند


در سطح دانشگاه علوم پزشکی زابل برنامه ریزی و در دست اجراء می باشد :

1-برنامه نیازسنجی آموزشی

نیازسنجی فرایندی نظام دار برای تعیین اهداف، فاصله بین وضع موجود و هدفها و نهایتا" تعیین اولویتها برای عمل است .

 با انجام نیازسنجی از اجرای آمرانه و دستوری برنامه هاییکه  بدون شناخت کافی از نیازها و مشکلات مردم انجام می شود که در اکثر مواقع موفقیت مورد انتظار نیز کسب نمی گردد  جلوگیری می شود . لزوم پرداختن به اولویت ها موجب بهره وری بیشتر از منابع و ارتقای اثرات مداخله به دلیل جذب بیشتر و مشارکت مخاطبین می گردد ( با توجه به محدودیت منابع ) . مسایل و مشکلات بهداشتی مردم بطور واقعی و از نزدیک شناسایی ،  بررسی ،  اولویت بندی و اولویت های مهم جهت اجرا انتخاب    می شوند . مراحل نیازسنجی عبارتند از :

مرحله اول : آماده سازی تیم نیازسنجی بهداشتی منطقه
مرحله دوم : ارائه اطلاعات وآمار بهداشتی منطقه به اعضاءو تصمیم گیری درمورد اطلاعات مورد نیاز وروش جمع آوری آنها
مرحله سوم: تعیین و اولویت بندی نمودن مشکلات بهداشتی منطقه

مرحله چهارم :تعیین گروه های هدف بالقوه و علل رفتاری و غیررفتاری مشکلات بهداشتی اولویت دار          
مرحله پنجم: بازنگری و تعیین گروههای هدف اختصاصی

مرحله ششم : اقدام برای برنامه ریزی مداخلات مناسب برای گروه های هدف اختصاصی

گام نهایی نیاز سنجی اقدام به برنامه ریزی فعالیتهای آموزشی و غیر آموزشی به عنوان مداخلات مناسب آموزشی برای حل مشکل سلامت و با تمرکز بر گروه های هدف اختصاصی و در نظر گرفتن علل رفتاری و غیر رفتاری بوجود آورنده مشکل بهداشتی است . اصل اساسی نیازسنجی ارتقای بهره وری فعالیت های نظام سلامت است .لذا در صورتیکه برنامه به انجام مداخلات نیانجامد در واقع بی حاصل خواهد ماند .بدین منظور باید  :

- 60 درصد از فعالیت های آموزش سلامت برای گروه های   هدف اختصاصی تعیین شده در خصوص 10 اولویت بهداشتی تعیین شده برگزار شود .

- اولویت ها و برنامه های آموزشی بر دیوار خانه بهداشت  نصب و جدول گانت فعالیتها به تفکیک سال های 90 و 91 ثبت شود

- ثبت و مستندسازی متناسب فعالیت ها در دفتر ثبت فعالیت های آموزش سلامت ، فرم طرح درس و فرم های آماری انجام شود .

- لزوم پایش و ارزشیابی برنامه نیازسنجی آموزشی از سطوح بالا   ( مجموعه آنچه مردم باید بدانند )

2-دفتر ثبت  فعالیت های آموزش سلامت

این دفتر برای ثبت کلیه فعالیتهای آموزش سلامت گروهی که در واحد های بهداشتی ( خانه های بهداشت ، مراکز بهداشتی و درمانی ، پایگاه های بهداشتی ، مراکز مشاوره ) توسط پرسنل بهداشتی درمانی انجام می گردد طراحی شده است .

در ابتدای این دفتر راهنمای اجرای بهینه و اثربخش برنامه های آموزش سلامت توسط پرسنل بهداشتی  شامل 10 صفحه متن خلاصه شده در زمینه آموزش سلامت  جهت مطالعه شما عزیزان درج گردیده است . توصیه می شود قبل از اقدام جهت برگزاری جلسات آموزشی این متن را مطالعه و در صورت نیاز به اطلاعات بیشتر به منابع اشاره شده مراجعه فرمایند . به لحاظ اهمیت استفاده از فرم طرح درس نمونه  فرم طرح درس نیز در پایان راهنما برای یادآوری گنجانده شده است . تکمیل فرم طرح درس فقط برای جلسات آموزشی برگزار شده در مرکز بهداشتی درمانی الزامی است  .

فرم ثبت فعالیت های آموزش سلامت برای برگزاری  200 جلسه آموزشی در نظر گرفته شده است . این فرم شامل قسمت های زیر می باشد که بجز قسمت ارزشیابی که توسط کاردان یا کارشناس ناظر از سطح بالاتر تکمیل می گردد کلیه قسمت ها باید توسط کارمند بهداشتی برگزار کننده جلسه آموزشی تکمیل گردد  :

- تاریخ برگزاری و کادر 1 : مشخصات برنامه آموزشی

- کادر 2 : ضرورت برنامه آموزشی

- کادر3 : پیش آزمون / پس آزمون ( مکتوب در مرکز )

- کادر 4 : شیوه آموزش           

- کادر 5 : وسایل کمک آموزشی

- کادر 6 : مواد آموزشی       

- کادر 7 : اسامی افراد شرکت کنندگان            - ارزشیابی

مزایای استفاده از این دفتر :

- ساماندهی مستندسازی فعالیت های آموزش سلامت گروهی در سطوح ارائه خدمات سلامت   

- اجرای استاندارد و اثر بخش برنامه های آموزش سلامت گروهی

استخراج ، گزارش دهی و ارزشیابی صحیح اطلاعات مربوط به برگزاری جلسات آموزشی

- اجرای گام ششم در برنامه نیازسنجی آموزشی

- تاکید در جهت توجه به 10 اولویت بهداشتی منتخب در برنامه نیازسنجی در برنامه ریزی آموزشی 

اقدامات لازم برای شروع بهره برداری از دفتر :

- برگزاری جلسه آموزشی ، توجیهی ویژه کارشناسان واحدهای ستاد شهرستان ،رابطین آموزش سلامت ، تیم سلامت مراکز بهداشتی درمانی  و بهورزان

- تاکید جهت شماره گذاری صفحات در ابتدای بهره برداری

- برای هر جلسه آموزشی فقط یک صفحه تکمیل گردد

- فرم طرح درس ، برنامه مدون آموزشی ماه های قبل و فرم آمارماهیانه در پوشه فعالیت های آموزش سلامت بایگانی شود

- از فرم قبلی ثبت فعالیت های آموزش سلامت در سطح مراکز و خانه های بهداشت استفاده نشود

- در هر ماه حداقل 4 کلاس آموزشی در گروه کوچک و           4 کلاس آموزشی در گروه بزرگ در سطح خانه بهداشت برگزار شود . کلاس آموزشی در گروه کوچک برای کسانی برگزار    می شود که نیاز به آموزش بیشتر دارند مثل گروههای آسیب پذیر و بیماران

- 5 کلاس آموزشی جهت اولویت های بهداشتی برنامه نیازسنجی  و 3 کلاس آموزشی برای برنامه های ابلاغی از سطوح بالاتر و سایر فعالیت های بهداشتی 

- واحدهای شهرستان و معاونت جهت استخراج فعالیت ها به فرم آمار ماهیانه مراجعه و از درخواست ارسال صورتجلسات و فرم های ثبت خودداری نمایند

- فقط مراکز بهداشتی درمانی ملزم به استفاده از فرم طرح درس در جلسات آموزشی می باشند 

3- جدول اولویت های برنامه آموزشی واحد بهداشتی

این جدول در واحد های بهداشتی که برنامه نیازسنجی آموزشی سال 90 را اجراء نموده و مشکلات بهداشتی واحد را اولویت بندی نموده اند ، تکمیل و نصب می گردد .

4 اولویت ( کشوری و استانی ) طی کاربرگ 4 با ذکر عوامل رفتاری و گروههای هدف اختصاصی به همه شهرستان ها اعلام گردیده است . شهرستانها نیز طی فرم شماره 2 تعداد 10 اولویت بهداشتی ( 2 اولویت کشوری ، 2 اولویت استانی1 اولویت شهرستانی و 5 اولویت هر واحد بهداشتی ) را جهت برنامه ریزی و اجرای مداخلات آموزشی به واحد های بهداشتی اعلام نموده اند .

-  واحدهای بهداشتی باید یک اولویت شهرستانی و 5 اولویت منتخب واحد بهداشتی را که توسط ستاد شهرستان  عوامل رفتاری و گروههای هدف اختصاصی آنها تعیین گردیده اند با مشاوره کارشناس و یا کاردان ناظر در ادامه جدول لیست نمایند .

- در ستون عوامل رفتاری نیز علل رفتاری مربوط به جمعیت تحت پوشش هر واحد بهداشتی از فرم شماره 2 استخراج و لیست گردد .

- در ستون گروههای هدف اختصاصی نیز از فرم شماره 2 گروههای هدف اختصاصی تحت پوشش هر واحد بهداشتی استخراج   و لیست گردد .

- در ستون جمعیت گروههای هدف تعداد گروههای هدف تحت پوشش از آمار موجود در واحد بهداشتی استخراج و ثبت گردد .

- توصیه می شود در هرماه حداقل 4 کلاس آموزشی در گروه کوچک ( 9-5 نفر) و 4 کلاس آموزشی در گروه بزرگ ( 20-10 نفر ) در سطح واحد بهداشتی برگزار گردد .

- حداقل 5 کلاس آموزشی جهت اولویت های بهداشتی برنامه نیاز سنجی ( 10 اولویت ) و 3 کلاس آموزشی برای برنامه های ابلاغی از سطوح بالاتر و سایر فعالیتهای بهداشتی برگزار گردد .

- با توجه به اینکه برنامه نیازسنجی آموزشی 2 ساله می باشد جدول گانت (زمانبندی) فعالیت های آموزشی واحد بهداشتی  به تفکیک سال های 90 و 91 ثبت می گردد .

- در جدول گانت برای گروههای هدف اختصاصی هر اولویت آموزشی در طول سال برنامه ریزی جهت برگزاری کلاس آموزشی در گروه کوچک و گروه بزرگ انجام می گردد بطوریکه همه جمعیت گروه هدف منتخب که تعداد آن در جدول اولویت های آموزشی ثبت گردیده است تحت اموزش قرار گیرند - در جدول گانت کلاس آموزشی در گروه کوچک با حرف " ک "و کلاس آموزشی در گروه بزرگ با حرف" ب " مشخص و پس از برگزاری کلاس دور آن دایره رسم شود .

- در جدول گانت 15 ردیف پیش بینی گردیده است که 10 مورد مربوط به 10 اولویت بهداشتی و 5 مورد جهت ثبت سایر مشکلات مهم سلامت واحد بهداشتی و یا احتمال تغییر اولویت های بهداشتی در نظر گرفته شده است .

- ستون مربوط به تعداد جلسات ارزشیابی شده توسط کارشناس یا کاردان ناظر از سطح بالاتر تکمیل می گردد .

4- تامین مجموعه سی دی های آموزشی زندگی سالم    ( 26 سی دی آموزشی ) ویژه همه واحدهای بهداشتی :

این مجموعه ها ( 13000 سی دی ) تهیه گردیده و در مهرماه در سطح واحدهای بهداشتی توزیع می گردد . امید است این مجموعه همکاران محترم را در اجرای آموزش سلامت اثرگذار یاری نماید .

 5- اجرای برنامه پایش و ارزشیابی فعالیتهای آموزش سلامت هر  6  ماهه

6- برنامه ریزی و اجرای برنامه های جامع آموزش و اطلاع رسانی : برنامه ریزی جهت اجرای برنامه آموزش و اطلاع رسانی سل در مهرماه و برنامه آموزش و اطلاع رسانی هپاتیت در آبان ماه 90 و برنامه جامع دیابت در سال 91در قالب برنامه جامع کنترل بیماریهای واگیر و غیر واگیر منطقه سیستان

[ ۱۳٩٠/٧/٢٠ ] [ ٩:۱۱ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]