فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

پسشگیری از سرطان

پسشگیری از سرطان

تهیه و تنظیم : محدثه عارفی

منبع : سازمان جهانی بهداشت . کتاب برنامه های ملی کنترل سرطان . ترجمه دکتر رشید رمضانی دریاسری و دکتر مسعود دونلو . ناشر گروه هنری چکامه . ویرایش دوم . چاپ اول  1386

سرطان کلمه ای کلی برای گروهی از بیماریهاست که می تواند بر هر قسمت از بدن اثر داشته باشد . تومورهای بدخیم مغز ، ریه ، پستان ، پروستات ، پوست و روده شامل بیماریهایی هستند


که بعنوان سرطان شناخته می شوند . سایر نمونه های سرطان هم شامل سرطان خون ( لوسمی ) و سارکوم ها .

سرطان دومین عامل شایع مرگ و میر است که بیش از نیمی از همه سرطانها در کشورهای در حال توسعه بوجود می آید . سرطان با عوامل اقتصادی و اجتماعی ارتباطی ریشه ای دارد . شوک اقتصادی اغلب شامل کاهش درآمد و نیز مخارج همراه با هزینه های مراقبت بهداشتی خواهد بود .

 فاکتور اصلی در افزایش بیماری سرطان ، رشد نسبی افراد سالخورده در جهان است که در آنها سرطان بیشتر از جوان ها بروز می کند .

ماهیت سرطان :

سرطان یعنی رشد ، تکثیر و گاهی انتشار غیر طبیعی سلولهای بدن.

جسم انسان از میلیونها سلول تشکیل شده است که در کنار هم ، بافتهایی مانند ماهیچه‌ها ، استخوان و پوست را می‌سازند. اغلب سلولهای طبیعی بدن در پاسخ به تحریکاتی که از داخل و خارج بدن به آنها وارد می‌شود ، رشد و تولید مثل می‌کنند و در نهایت می‌میرند. اگر این فرآیند در مسیر تعادل و صحیح خود اتفاق بیفتد ، بدن سالم می‌ماند و عملکرد طبیعی خود را حفظ می‌کند. اما مشکلات ، زمانی شروع می‌شود که یک سلول طبیعی دچار " جهش " و یا تغییر شده و به سلول سرطانی تبدیل می‌شود.

پیشگیری از سرطان

پیشگیری یعنی حذف یا به حداقل رساندن تماس با عوامل سرطان زا عمده ترین علت سرطان در سراسر جهان ، مصرف دخانیات می باشد که در مبارزه علیه سرطان ، هر کشوری باید بیشترین اولویت را به کنترل دخانیات بدهد . استعمال دخانیات در همه انواع آن مسئول حدود 30% تمامی مرگ و میرها در کشورهای توسعه یافته است .

در سال های اخیر شواهد موجود به ارتباط بین افزایش وزن و چاقی با بسیاری از انواع سرطانها مانند مری ، کولورکتال (روده بزرگ ) ، پستان ، اندومتر       ( جدار داخلی رحم ) و کلیه اشاره دارد ، لذا کنترل وزن در بالغین بوسیله کاهش دریافت کالری و انجام فعالیتهای بدنی توصیه می شود ، چون می تواند آثار محفاظتی مثلا"خطر سرطان روده بزرگ  را کاهش می دهد .

ترکیب رژیم غذایی نیز مهم است زیرا میوه و سبزیجات انواع سرطانها مانند سرطان دهان ، مری ، معده و روده بزرگ راکاهش دهد ، مصرف بالای گوشت با مواد نگهدارنده یا گوشت قرمز با افزایش خطر سرطان روده بزرگ همراه است و مصرف بالای مشروبات الکلی بطور قطع با خطر وقوع سرطان حفره دهان ، حنجره ، مری ، کلیه و پستان ارتباط دارد.

تماس شغلی و محیطی با مواد شیمیایی می تواند سبب سرطان در برخی مناطق بدن شود : از جمله سرطان ریه ( ماده آزبست ) ، مثانه ( رنگ های آنیلین ) و لوسمی ها  ( بنزن ) .

برخی عفونت ها  یا عوامل عفونی می توانند سبب انواع بخصوص سرطان شوند ، مثلا هپاتیت ویروسی B و C سبب سرطان کبد و عفونت با ویروس پاپیلومای انسانی موجب سرطان دهانه رحم می شوند . 

اشعه بیش از حد ماوراء بنفش خورشید نیز می تواند سبب خطر تمام انواع سرطانهای پوست  می شود .

برای کاهش تماس با این خطرها مردم باید درک روشنی از این عوامل خطرساز داشته باشند .

کشف زود هنگام سرطان 

کشف زود هنگام به معنی آن است که اگر بیماری پیش از پیدایش علائم آن تشخیص داده شود ، درمان بکارگرفته شده در مقایسه با زمانی که بیماری در مراحل پیشرفته قرار دارد ، موثرتر خواهد بود .

کشف زود هنگام سرطان زمانی است که بیماری هنوز در عضو منشاء آن بوده و به بافتهای اطراف یا ارگانهای دورتر تهاجم نکرده باشد .

بنابراین بسیار مهم است که مردم آموزش ببینند و علائم هشداردهنده اولیه بیماری سرطان مانند توده ها ، ترش کردنی که بهبود نمی یابد ، خونریزی غیرطبیعی ، سوء هاضمه ی مداوم و گرفتگی طولانی مدت صدا را تشخیص دهند .

زنان 35 سال و بالاتر در معرض خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم و بالای 50 سال به سرطان پستان می باشند .

تشخیص و درمان سرطان

  اولین گام در کنترل سرطان ، تشخیص صحیح است و آن هم مستلزم ترکیبی از ارزیابی بالینی و بررسیهای تشخیصی شامل آندوسکوپی ، تصویربرداری ، مطالعات آزمایشگاهی می باشد . تشخیص سرطان در مراحل اولیه احتمال درمان در اغلب سرطانها را افزایش می دهد و از مرگ و میر حاصل از بیماری و درمان می کاهد . برای تصمیم گیری در مورد درمان مناسب بیماران باید به بخش های درمانی ارجاع یابند .

 اهداف اولیه و اصلی درمان سرطان عبارتند از :

-          درمان قطعی

-          تداوم زندگی مفید

-          ارتقاء کیفیت زندگی

معالجه در قالب کسب امید به زندگی تعریف می شود و دارای سه جزء مهم است :

1-      بهبود در تمامی جنبه های بیماری ( علاج کامل ) .

2-      رسیدن به مرحله ای که خطر عود بیماری از بین رفته و یا به حداقل برسد.

3-      احیای سلامت ( فیزیکی ، تکاملی و روانی – اجتماعی ) .

در مراقبت از سلامت ارزشهای مهم عبارتند از : استقلال ، بزرگ منشی ، جلوگیری از مشکلات بیماری ، عدالت ، کنترل هزینه .

درمان و معالجه بسیاری از سرطانهای شایع نظیر ریه و معده عملا" امکان پذیر نیست ، اما درمان های قطعی و تسکینی ( روحی ، اجتماعی ، اقتصادی ) بی تاثیر نیستند .

[ ۱۳٩۱/۱/۳۱ ] [ ۸:٠٠ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]