فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

طب سنتی

طب سنتی

گردآورنده :  

 شهرکی واحد، حبیب اله – کارشناس مواد خوراکی ، آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی- معاونت غذا و دارو

منابع: قاسمی عبدا..-گیاهان دارویی و معطر ،شناخت و بررسی اثرات آنها- انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد-چاپ بهار 1388

پزشکی سنتی روشهای سنتی در درمان انسان هستند که از دیرباز بر پایه ی یکسری اصول فلسفی و راه کارهای منطقی برای معالجه بیماریها ارائه شده اند . بر اساس آمار منتشره سازمان بهداشت جهانی (WHO) ، در حدود 80 درصد مردم دنیا


برای مراقبتهای بهداشتی ، از طب سنتی استفاده می کنند و کمتر فردی دیده می شود که در زندگی خود حداقل یکبار از طب سنتی استفاده نکرده باشد . این علم ، ریشه در تمدن های بشری ، بالاخص جوامع آسیایی، آفریقایی ، اروپایی و آمریکای لاتین دارد. مردم کشورهای آفریقایی با بیش از 80 درصد و کشورهای آمریکایی و اروپایی با حدود 25 درصد، به ترتیب بیشترین و کمترین جوامع برخوردار از طب سنتی هستند.

طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی طب سنتی ، عبارت است از کلیه روشهایی که قبل از ظهور علم پزشکی مدرن و شیمی دارویی ، برای پیشگیری و درمان بیماریها ، استفاده می شده است . در کشورهای درحال توسعه و جهان سوم ، کاربرد طب سنتی و مکمل راحت تر در دسترس مردم قرار می گیرد و هزینه های آن پایین تر است ، می تواند تا حدودی روش مناسبی برای بهداشت و سلامتی انسان و دام باشد . برای نمونه طب سنتی در کشورهای آفریقایی  و آسیای شرقی ، توانسته با موفقیت و هزینه های بسیار کم ، بیماری مالاریا را درمان کند .

خوشبختانه امروزه اغلب مردم در کشورهای صنعتی ، به سالم و غیرسمی بودن روشهای درمان طبیعی و طب سنتی پی برده اند . مثلا در کشورهای ‍ژاپن ، استرالیا ، کانادا و سوئیس ، حدود 40 تا 70 درصد مردم از روشهای درمانی طبیعی استفاده می کنند . این امر منجر شده تا بسیاری از پزشکان مدرن در درمان بیماریها از برخی از روشهای طب سنتی نیز استفاده کنند . رایج ترین طریقه درمانی که پزشکان مدرن بکار می برند ، طب سوزنی است . مثلا در بلژیک 74 درصد درمانها با طب سوزنی ، از سوی پزشکان مدرن صورت        می گیرد .

با گذشت زمان و رفته رفته ، دیدگاه حکومتها به طب سنتی و روشهای تکمیلی آن ، با تنظیم مقررات مربوط به آن مثبت شده است . برخی دولتهای آفریقایی ، برنامه هایی را برای افزایش اطلاعات ماماهای محلی و نیز آموزش پزشکان ، پرستاران و داروسازان در زمینه طب سنتی آغاز کرده اند . درکشورهای مالی ، نیجیریه ، روآندا ، سنگال و چند کشور دیگر آفریقایی در بودجه های ملی ، مبالغی به طب سنتی اختصاص داده شده است . همچنین در اغلب کشورهای درحال توسعه ، مراکز ملی تحقیقات طب سنتی تشکیل شده است . در سال 2000 میلادی سران 53 کشور آفریقایی با تدوین بیانیه آبوجا ، برای درمان مالاریا ، بر اهمیت استفاده از طب سنتی تاکید می کنند.

امروزه قوانین وضع شده در نروژ ، تنها به کسانی که در زمینه طب مکمل یا جایگزین متخصص هستند ، مجوز فعالیت داده می شود . همچنین وزارت بهداشت و امور اجتماعی نروژ کمیته ای را برای مطالعه نقش طب جایگزین در بهبود مراقبتهای بهداشتی تشکیل داده است . در ایالات متحده آمریکا نیز بر اساس اعلام " مرکز ملی طب سنتی و مکمل " بودجه اختصاص یافته به این نوع طب ، به میزان قابل توجهی افزایش یافته است .چنان که میزان این بودجه از 2 میلیون دلار در سال 1990 میلادی ، به 68 میلیون دلار در سال 2000میلادی افزایش داشته است . موسسات و شرکتهای دارویی نیز دریافته اند که بهره برداری از دانش طبیبان سنتی ، می تواند فرصتهای اقتصادی مناسبی را برای آنها ایجاد کند.

هرچند به موازات افزایش هزینه های مراقبتهای بهداشتی ، کاربرد طب سنتی و مکمل روزبه روز  ، اهمیت بیشتری می یابد اما متاسفانه تاکنون از بین 191 کشور عضو سازمان بهداشت جهانی ، تنها 25 کشور ، سیاستهای ملی طب سنتی و مکمل خود را تدوین کرده اند . برای اولین بار در سال 2002 میلادی ، سازمان بهداشت جهانی ، راه برد طب سنتی را با هدف کاهش خطر روشهای آن ، مسایل مربوط به مالکیت معنوی و پزشکان این طب تدوین نمود .

اغلب روشهای سنتی ، بصورت کلاسیک در مراکز و دانشگاههای پزشکی دنیا تعلیم داده نمی شود و این آموزشهای غیرکلاسیک نیز براساس رسوم و سنتهای هر منطقه متغیر است . با این وجود شاید بتوان گفت که تنها بخشهای مشترک این روشهای درمان ، استفاده از گیاهان دارویی ، مواد معدنی ، برخی از اندامهای حیوانی ، اعمال روشهای موثر بر روح و روان بیمار و جایگاه آنها در درمان انسان است . از مهمترین روشهای طب سنتی و مکمل می توان به نماز، دعا و مسائل روحی و معنوی ،حجامت ، هومیوپاتی ، رایحه درمانی  آیوروودا ، هولستیک ، آلوپاتی ، طب سوزنی ، درمان طبیعی  پزشکی اکولوژیکی ، بکارگیری روشهای فیزیوتراپی و ماساژ ، یوگا   هیپنوتیزم ، آب درمانی ، انرژی درمانی ، تصورات و خیال پردازی  نوردرمانی ، مدیریت استرس و غیره را نام برد.    

طب سنتی ایران

تاریخچه پزشکی و درمان ، در ایران به دوران مهاجرت اقوام آریایی در حدود 7000 سال قبل از میلاد مسیح مربوط می شود . پزشک آریایی به نام ترتا یا اترت نخستین کسی بود که تب حاصل از زخم نیزه را کاهش داد . همچنین از عصاره گیاهان دارویی که خود آن ها را تهیه می کرد ، برای درمان برخی از بیماریهای انسان استفاده        می کرد.

یکی از روشهای طب سنتی در اقوام آریایی ، نوردرمانی یا روشنایی درمانی بود. پس از تحول عظیمی که در طب توسط بقراط ، پدر علم طب و شاگردش جالینوس رخ داد ، روشهای درمانی مناسبی بر پایه طب مزاجی جایگزین سحر ، جادو و خرافات شد . برخی از دانشمندان و نویسندگان ، معتقدند که این تحول بزرگ در یونان باستان الهام گرفته از طب ایران باستان بوده است . شواهد نشان می دهد که مکتب طب زرتشت خیلی زودتر از طب یونانی بوجود آمده بود . جنگهای میان ایران و یونان باستان منجر شد تا تبادل اطلاعات پزشکی بین ایرانیان و یونانیان بوجود آید و تجربیات طب بقراط به دانشمندان ایرانی انتقال یابد.

متاسفانه درقرون وسطی دانش طب بار دیگر به دلیل نفوذ عنصر خرافات و سحر و جادو از حرکت بازآمد.

درمان طبیعی با استفاده از گیاهان دارویی و معطر و سایر مواد طبیعی مانند منابع جانوری و معدنی ، حجامت ، نماز ، دعا و مسائل روحی و معنوی ، رایحه درمانی ، نوردرمانی و غیره از مهمترین روشهای درمانی طب سنتی ایران است . در این بخش خلاصه ای از روش حجامت آمده است .

حجامت

حجامت یکی از روشهای طب سنتی است که ریشه در تاریخ ، فرهنگ و مذهب ایرانیان دارد. این روش طب سنتی در واقع اعمال یک تنش سریع در بدن است تا سیستم دفاعی از حال رکود خارج و در برابر  کلیه عوامل درونی و خارجی هوشیار شود . در فرهنگ لغت ، حجامت به معنی مداوا و به عنوان یک روش خونگیری تعریف شده است .

حجامت دارای دو نوع خشک ( بدون خونگیری ) و حجامت تر         ( همراه با تیغ زدن و خونگیری ) است . بوعلی سینا پزشک نامدار ایرانی ، حجامت را به عنوان یک رکن مهم درمانی مطرح نموده است . حجامت خشک یا بادشکن درمانی نوعی حجامت است که با ایجاد مکش در نقاط مختلف بدن با عمل چرخاندن لیوان سبب انبساط عروقی و انحراف مواد از نقاط خاص در بدن می شود . این روش درمانی تا حدودی منجر به بهبودی اندامهای فلج شده در بیماران سکته مغزی و قلبی می شود . در بعضی بیماران انجام بادشکن با ترکیبی از روغنهای مخصوص صورت می گیرد .

میزان موفقیت در عمل حجامت به عواملی نظیر روش کار و نوع حجامت ( حجامت خشک  یا تر) ، محل انجام حجامت ( غالبا زیر گردن و جایگاه میان دو کتف ) ، نیشتر زدن و عوامل عفونی بستگی دارد . حجامت درصورت موفقیت می تواند عوامل مخرب مانند فاکتورهای انعقادی و ذرات چربی موثر در سکته های قلبی و مغزی را از بدن خارج نماید .

از سایر اثرات مثبت حجامت می توان به آرامش بخش بودن ، رفع افسردگی ، کاهش دهندگی فشارخون ، موثر بر آلرژی ، ترک اعتیاد و خودباوری ، رفع درد جراحت ، اثرات سم زدایی از بدن ، کاهش قند و چربی خون ، رفع مشکل دید کم در افراد دیابتی ،افزایش رشد کودکان ، رفع لاغری ، درمان زردی ، رفع آبله و غیره اشاره کرد .درحال حاضر با اینکه اثرات شگرف و معجزه آسای حجامت برای بسیاری از پژوهشگران و پزشکان در داخل و خارج از کشور محرز شده است ، ولی متاسفانه هنوز اطلاعات کاملی از چگونگی تاثیر حجامت در موارد بکار رفته بدست نیامده است .

[ ۱۳٩۱/۱/۳۱ ] [ ۸:۱٢ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]