فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

فا سیولیازیس چیست ؟

فا سیولیازیس چیست ؟

تهیه و تنظیم : نورعلی اصغری کارشناس بیماریهای روده ای انگلی ستاد معاونت بهداشتی

منابع : دستورالعمل های وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

  به عفونت ناشی از ابتلای انسانها و دامها به انگل های جنس فاسیولا  ( فاسیولاهپاتیکا وفاسیولا ژیگانتیکا ) اطلاق می شود. انگل های فاسیولا کرم های برگی شکل از رده ترماتودها میباشند. که انگل طبیعی حیوانات نشخوار کننده از جمله گوسفند ، بز ، گاو ، گاومیش و ... می باشد. این کرمها مراحل اولیه رشد خود را در بافت کبد طی کرده و پس از بلوغ جنسی ، در مجاری صفراوی


کبد مستقر می شود و منجر به آسیب کبدی ، بزرگی کبد ،ضایعات بافتی این عضو و همچنین بروز درد در ناحیه راست یک چهارم فوقانی شکم و واکنشهای آلرژیک از جمله کهیر می شوند. استقرار طولانی مدت انگل در مجاری صفراوی منجر به فیبروز آن و در نتیجه انسداد این مجاری و ایجاد یرقان انسدادی می شود. آلودگی خارج کبدی بااین انگل ، بخصوص نوع فاسیولاژیگانتیکا ، ممکن است سبب ضایعات جلدی و یا گرفتاری سایر نقاط بدن به ویژه احشاء شکمی گردد.

علائم بیماری  : تب ، تعریق ، سرفه ، درد درناحیه شکم ، لاغری ، بی اشتهایی ، درد های مفصلی ، درد در ناحیه شانه راست ، درد گردن ، سوء هاضمه ، آنمی ، لرز ، درد در ناحیه پشت ، زردی ، اسهال ، کهیر و هیپر ائوزینوفیلی

عامل بیماری:  فاسیولیازیس  یک انگل برگی شکل از خانواده کرمهای مسطح و از رده ترماتودها می باشد. در حال حاضر 2 گونه قابل قبول از جنس فاسیولا ( فاسیولا هپاتیکا و فاسیولا ژیگانتیکا ) سبب ایجاد عفونت در حیوانات اهلی و انسانها می گردند.

مخزن : در طبیعت حیواناتی از قبیل گوسفند ، گاو ، گاومیش ، بز و سایر نشخوار کنندگان بزرگ مخزن بیماری می باشند . فاسیولا هپاتیکا بیشتر به گوسفند و بز و فاسیولا ژیگانتیکا بیشتر به گاو و گاومیش گرایش دارند ، با این وجود آلودگی های مخلوط این دو انگل در میزبانان فوق الذکر نیز به فراوانی مشاهده شده است. انسان یک مخزن مهم برای این کرم محسوب می شود و در انتقال عفونت نقش اساسی دارد .

چگونگی ابتلای انسان به فاسیولیازیس : آلودگی انسان و سایر میزبانان به انگل فاسیولا بدنبال خوردن متاسرکرهای عفونت زا رخ میدهد و عفونت زایی متاسرکرها نیز بستگی به طول عمر آنها دارد. هرچه طول عمر متاسرکر بیشتر باشد قدرت عفونت زایی آن کمتر است . از آنجایی که این متاسرکرها غالبا چسبنده به برگ گیاهان آبزی و یا به صورت شناور بر آب وجود دارند ، فاسیولازیس هم جزء بیماریهای منتقله به وسیله غذا و هم بیماریهای منتقله توسط آب  طبقه بندی می شود.

منابع آلودگی متفاوتی برای این انگل پیشنهاد شده است که بطور خلاصه عبارتند از :

1-خوردن گیاهان وحشی آب شیرین

2- خوردن گیاهان آبزی پرورشی

3- خوردن گیاهان وحشی و پرورشی خشکی زی

4- خوردن غذاهای سنتی که از سبزیجات محلی تهیه می شود .

5- نوشیدن آب آلوده به متاسرکر

6- خوردن غذاها و سوپ های تهیه شده با آب آلوده

7- شستشوی وسایل آشپزخانه و سایر وسایل در آبهای آلوده

دوره کمون : از زمان خوردن متاسرکر تا ظهور اولین نشانه بیماری را شامل می شود ، هنوز دقیقا مشخص نیست و ممکن است از چند روز تا چند ماه و حتی بیشتر بطول بیانجامد.

تشخیص فاسیولیازیس : بر اساس علائم بالینی ( بزرگی کبد ، تب با منشا ناشناخته ، تاریخچه مصرف سبزیجات خام ، سابقه فامیلی فاسیولا ) و تشخیص آزمایشگاهی (آزمایش مدفوع ، روشهای سرولوژی ، یافته های خون شناسی ، تست های عملکرد کبدی )

درمان : تریکلابندازول در مقابل کرمهای بالغ موجود در مجاری صفراوی و کرمهای نابالغ مهاجر در کبد موثر است و داروی بیتینول  

اقدامات پیشگیری و کنترل فاسیولیازیس :

 1- آشنا نمودن جمعیت های انسانی بویژه در مناطق آندمیک با سیر تکاملی بیماری و روشهای انتقال عفونت به انسان و همچنین راههای جلوگیری از سرایت آن به افراد جامعه .

2- خودداری ساکنین مناطق آندمیک از مصرف خام گیاهان آبزی وحشی و همچنین سبزیجات محلی (ترتیزک، شاهی وحشی ، چوچاق ، خالیواش ، پونه صحرایی ، .......)پختن و یا خشک کردن آنها قبل از مصرف .

3- کاشتن سبزیجات محلی مورد علاقه در محل های مناسب تحت شرایط کاملا" کنترل شده و بدون امکان دسترسی حلزونها و حیوانات نشخوار کننده .

4- شستشوی دقیق سبزیجات مصرفی و سپس ضد عفونی آن در محلول 24 میلی گرم در لیتر پرمنگنات پتاسیم به مدت 10دقیقه و یا محلول 120 میلی لیتر سرکه ( یک استکان )در یک لیتر آب ، به مدت 10 دقیقه .

5- خودداری از مصرف کود حیوانی برای تقویت گیاهان آبزی

6- مبارزه با حلزون های ناقل در مناطقی که از نظر اجرایی عملی و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد.

7-عدم استفاده از آبهای آلوده ( آبهای سطحی)برای آبیاری و یا شستشوی سبزیجات و ظروف آشپزخانه .

8- تامین آب شرب بهداشتی برای مردم بویژه در مناطق آندمیک و پرهیز از آشامیدن آبهای سطحی همچون آب چشمه های روباز در مناطق ییلاقی.

9- اقدامات موثر ادارات دامپزشکی در درمان بموقع مخازن عفونت   ( نشخوار کنندگان اهلی ) به منظور کاهش شدت عفونت در دامها .

[ ۱۳٩۱/۱/۳۱ ] [ ۸:٢٠ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]