فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

دانستنی های دارویی برای خانواده ها (3 )

دانستنی های دارویی برای خانواده ها (3 )

تهیه کننده : محمد جان نیک پور – کارشناس آموزش و ارتقای سلامت - دانشگاه علوم پزشکی گناباد

منبع : دانستنی های دارویی برای خانواده ها – معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی گناباد – 90

نکاتی درباره مصرف دارو

مصرف بی‌رویه دارو، خود درمانی و عدم رعایت دستورات دارویی پزشکان و داروسازان و قطع ناگهانی دارو در هنگام مشاهده نخستین نشانه‌های سلامت از جمله مشکلاتی است که در فرهنگ مصرف دارو در جامعه ما مشاهده


می‌شود و به همین جهت ضرورت دارد مصرف‌کنندگان دارو به اصول زیر در مصرف دارو توجه نمایند.

 قانون نخست: فقط وقتی مورد نیاز است

داروهای تجویز شده مانند چتر می‌باشند. در عین حال که مفید هستند ولی همیشه لازم نمی‌باشند. همانطور که وجود یک ابر کوچک دلیلی برای حمل چتر نمی‌باشد، کسالت‌های مختصر همیشه نیاز به مصرف دارو ندارند.

دردها و ناراحتی‌های مختصر، نشانه‌های طبیعی از عدم مراقبت‌های صحیح از خودمان همچون عدم استراحت کافی و نامنظم بودن تغذیه می‌باشند و به طور معمول بدون به کار بردن داروها برطرف می‌گردند.

بدن و مغز انسان دو وسیله طبیعی برای مقابله با مشکلات و استرسهای روزانه زندگی می‌باشند. روشهای ساده گاهی معجزه‌آسا هستند. مثلاً چند دقیقه آرامش و استراحت در رفع سردرد بسیار مؤثر است یا یک لیوان شیر و نوشیدنی گرم و یا تنفس عمیق می‌تواند خوابی عمیق را برای افرادی که دچار بی‌خوابی شده‌اند به ارمغان آورد.

مصرف منطقی داروهای تجویز شده بستگی به مسؤولیت‌پذیری بیمار دارد. بدین معنا که فقط وقتی به دارو احتیاج داریم و پزشک لازم می‌داند ما آن را کاملاً مطابق دستور مصرف پزشک استفاده کنیم.

در اکثر مواقع، روش‌های درمانی دیگر گزینه مناسب‌تری برای درمان هستند و می‌توان به جای اتکای بیش از حد به داروهای تجویزی، با تنظیم روش زندگی سالم و برنامه شخصی منظم میزان مصرف دارو را کاهش داد. در نهایت باید دانست یک دارو وقتی مفید است که منافع مصرف آن برای بیمار بیش از خطرات و زیان‌های احتمالی آن باشد:‌

1- در درمان سرماخوردگی در صورتی که با بیماری‌های ثانویه عفونی همراه نشده باشد نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک نیست.

2- برای درمان هر بیماری عفونی، آنتی‌بیوتیک خاصی مصرف می‌شود. هرگز خودسرانه اقدام به مصرف آنتی‌بیوتیک نکنید.

3- مصرف اشکال تزریقی داروها باید فقط به موارد بسیار خاص بیماری‌ها محدود شود.

4- به کودکان تب‌دار خود قبل از مشاوره با پزشک هرگز آسپرین ندهید.

5- برای مصرف مکمل‌های ویتامینی، انجام آزمایش و تأیید کمبود آن ویتامین در بدن لازم است.

6- درمان همه گلودردها یکسان نیست. از مصرف داروهای باقی‌مانده از گلودردهای قبلی پرهیز کنید.

7- برای تسکین هرگونه دردی نباید بی‌رویه دارو مصرف کرد. در مورد انتخاب و مصرف مسکن‌ها حتماً با داروساز شاغل در داروخانه مشورت کنید.

8- مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها بدون تجویز پزشک منجر به درمان ناقص و بروز مقاومت نسبت به این دسته دارویی شده و هنگام بروز مجدد بیماری‌های عفونی شما را از دسترسی به داروهای مؤثر جهت درمان محروم می‌سازد .

 قانون دوم: میانه‌روی در مصرف دارو

داروهای تجویز شده مانند غذا هستند، زیاده روی در مصرف آن برای بیمار مضر است. مقادیر تجویز شده توسط پزشک مؤثرترین و بی‌خطرترین مقادیر دارو است. دوبرابر کردن مقادیر مصرف، تأثیر دارو را افزایش نمی‌دهد. مصرف اکثر داروها بیش از مقادیر مجاز و توصیه شده خطرناک است. همچنین هیچ گاه مقادیر زیادی دارو را مدت زمان طولانی مصرف نکنید مگر به توصیه پزشک، چرا که خیلی از داروها ایجاد عادت و وابستگی می‌کنند. استفاده نابجا و اشتباه از داروها به جای درمان می‌تواند بیماری‌زا باشد.

هرچند داروها اغلب مؤثرترین و مناسب‌ترین روش درمانی می‌باشند، ولی شما نباید هربار که به پزشک مراجعه می‌کنید انتظار نوشتن نسخه برای خود را داشته باشید و یا به اصرار از پزشک نسخه دریافت کنید. ممکن است فیزیوتراپی و ورزشهای ساده، رژیم مخصوص غذایی و یا تغییرات ساده و عادات زندگی تنها چیزی باشد که برای رفع مشکل‌تان مورد نیاز است.

به معلومات، تجربه و تخصص پزشک خود اعتماد کنید. اگر پزشک شما دارویی را مجدداً تجویز نکرد و یا تعداد دفعات تکرار نسخه‌ها را محدود کرد از داروساز انتظار پیچیدن مجدد آن نسخه را نداشته باشید. چرا که بعضی از داروها پس از گذشت زمان، نیاز به تغییر در مقدار مصرف دارند و بعضی دیگر را نباید برای مدت زمانی طولانی به کار برد.

فقط پزشک می‌تواند داروهای تجویز شده را تغییر دهد و داروسازان در موارد خاص مجاز به ارایه داروهای مشابه هستند. به همین جهت توصیه می‌شود در مصرف متعادل دارو به نکات زیر دقت نمایید:‌

1- داروهای قدیمی خود را بدون مشورت پزشک، جهت رفع علایم مشابه با بیماری‌های پیشین مورد استفاده قرار ندهید.

2- هنگام تحویل گرفتن داروهای خود با گوش دادن به اطلاعات دارویی ارایه شده توسط داروساز می‌توانید از بروز عوارض دارویی مصون بمانید.

3- مصرف بیش از حد مجاز ویتامین‌ها بخصوص انواع محلول در چربی آنها (K,E,D,A) می‌توانند عوارض خطرناکی ایجاد نمایند

4- مصرف داروهای قلبی باید به طور منظم و تحت نظر پزشک صورت پذیرد. هرگز خودسرانه مصرف این داروها را کم و زیاد یا قطع نکنید.

5- ارایه توضیح کافی درباره بیماری، نحوه مصرف داروها و مدت زمانی که طول می‌کشد تا اثر داروها دیده شود، از ویژگیهای یک پزشک مجرب است.

6- برای رسیدن به وزن مطلوب و طبیعی نیازی به مصرف دارو و تحمیل عوارض جانبی آن به بدن نیست. با رژیم غذایی مناسب و کامل، همچنین فعالیت بدنی، می‌توان به وزن مطلوب همراه با سلامت بدن دست یافت.

7- اگر تصور می‌کنید فردی دارویی را بیش از اندازه مصرف کرده و در حالت غیرهوشیاری یا تشنج است و یادر تنفس مشکل دارد، ضمن مهیا کردن سریع بیمار جهت انتقال به مراکز درمانی، می‌توانید برای دریافت اطلاعات ابتدایی با مراکز اطلاعات دارویی و سموم  تماس بگیرید.

 قانون سوم: مصرف دارو شخصی است

داروهای تجویز شده شبیه کفش می‌باشند، هرکدام از ما کفش خودمان را استفاده می‌کنیم. پزشک شمادارویی با قدرت و مصرف مناسب به طور انحصاری برای شخص شما تجویز کرده است. این تجویز بر اساس سن، وزن و احتیاجات مخصوص صورت گرفته است. داروی تجویز شده خودتان رابه دیگران ندهید، حتی اگر آنها نشانه‌های بیماری مشابه شما را داشته باشند زیرا منشاء این ناراحتی‌ها ممکن است مختلف باشد. به همین دلایل شما هم از داروهای مختص دیگران استفاده نکنید. تشخیص بیماری و تجویز داروها را به اهل آن واگذار کنید.

اگر علایم بیماری بعد از مصرف داروهای تجویز شده ادامه پیدا کرد و یا علایم و عوارض جدیدی پدیدار گشت با پزشک خود تماس بگیرید. احتمالاً با تغییر مقدار مصرف دارو اثر آن برای شما مفیدتر خواهد بود. معمولاً برای یک بیماری خاص داروهای مختلفی قابل تجویز است و پزشک است که مناسب‌ترین آنها را انتخاب می‌کند.

هرگونه حساسیت یا واکنش‌های قبلی به داروها را با پزشک، دندانپزشک و داروساز خود در میان بگذارید. آنها می‌توانند احتمال بروز عوارض ناخواسته را کاهش دهند. مهم‌ترین توصیه‌های دارویی که در این بخش می‌شود، به شرح زیر است:

1-نیاز دارویی و ویتامینی کودکان و افراد مسن بسیار متفاوت با سنین دیگر است.

2- برای مصرف مکمل‌های ویتامینی حین تمرینات ورزشی حتماً با کارشناس دارویی مشورت کنید.

3- داروی شما فقط برای شما تجویز شده است، آن را تحت هیچ شرایط به افراد دیگر توصیه نکنید.

4- مصرف داروهایی که به دیگران تجویز شده، ممکن است در شما به عوارض خطرناک و شدیدی منجر شود. زیرا شما ممکن است واکنش‌های متفاوتی را به داروهای دیگران نشان دهید.

 قانون چهارم: توجه به اصول در مصرف دارو

در مصرف داروهای تجویزی همچون مسابقات ورزشی و سایر رقابت‌ها، باید قوانینی را رعایت کنید تا داروها برای شما اثربخش باشند، این قوانین عبارتند از:

1-حتماً داروهای خود را به صورت منظم و با توجه به توصیه‌های پزشک (زمان مصرف قبل یا بعد از غذا) مصرف کنید.

2- برچسب داروها را در 3 نوبت کنترل کنید یکی قبل از برداشتن دارو از قفسه داروها، دوم قبل از مصرف و سوم پس از مصرف و قراردادن آن در قفسه دارو.

3- هرگز دارو را در تاریکی مصرف نکنید هرچند که از محل آن با خبر باشید. وقتی داروهای مایع را مصرف می‌کنید آن رابه طرف بالا بگیرید تا در صورت چکه از دهانه ظرف برچسب آن آسیبی نبیند.

4- ظروف محتوی دارو را جابجا نکنید. چرا که برچسب دارو حاوی نام دارو، کارخانه سازنده، دستور مصرف، تاریخ ساخت و انقضای آن است و این اطلاعات باید تا تمام شدن دارو همراه آن باقی بماند.

5- دستور مصرف را به دقت اجرا نمایید و به مقدار مصرف، فواصل بین مصرف دارو و دوره درمان که توسط پزشک مشخص شده، توجه کنید.

6- کپسول‌ها را در حالت نشسته و یا ایستاده مصرف کنید، همچنین تا پانزده دقیقه پس از مصرف آنها نخوابید.

7- همیشه نام دارویی که مصرف می‌کنید را به خاطر بسپارید.

8- قبل از سفر حتماً در مورد داروهای مصرفی دایمی خود پیش‌بینی لازم را بکنید. در سفر برگه سابقه بیماری‌های مزمن، حساسیت و داروهای مصرفی خود را همراه داشته باشید.

روش مصرف فرآورده‌های پوستی

در مورد داروهایی که از طریق فرآورده‌های پوستی به مصرف می‌رسند باید کاملاً آگاهانه عمل کرد. لذا توجه به نکات زیر توصیه می‌شود:

1-ابتدا با مطالعه برچسب دارو از مقدار توصیه شده مصرف آگاهی حاصل کنید. سپس دستهای خود را بشویید و در مورد بثورات و زخم‌های پوستی باز، جهت پیشگیری از بروز عفونت از دستکش پاکیزه استفاده نمایید.

2- در صورتی که مقداری دارو از نوبت استعمال قبلی باقی مانده موضع را با صابون ملایم و آب ولرم شستشو دهید، مگر آن که پزشک دستور دیگر داده باشد.

3- به وضعیت پوست توجه کنید بر روی بثورات یا زخم‌های پوستی باز نباید دارو استعمال شود مگر مواردی که دارو به همین خاطر تجویز شده باشد.

4- براساس وسعت ناحیه مورد نظر، مقدار کافی از کرم یا پماد را در کف دست خود قرار داده، آن را نرم کنید. سپس دارو را به صورت یکنواخت و در یک لایه نازک در جهت مسیر رشد موها بر روی پوست پخش نمایید.

5- سطح پوست را باز گذاشته یا از یک پانسمان شل برای محافظت از آلودگی لباس‌هایتان استفاده کنید. از پانسمان‌های محکم که مانع عبور هوا می‌شوند نباید استفاده کرد، مگر آن که پزشک چنین دستوری داده باشد.

 روش استفاده از برچسب‌های پوستی

در مصرف داروهایی که به صورت برچسب‌های پوستی می‌باشند باید آگاهانه عمل کرد. لذا توجه به نکات زیر توصیه می‌شود:

1-ابتدا دستورالعمل مصرف دارو را مطالعه نموده، سپس دست‌هایتان را بشویید. برچسب را از پوشش محافظ آن خارج سازید و آن را از لبه بگیرید. به سطح چسبناک آن دست نزنید.

2- فوراً برچسب را در محل مورد نظر قرار داده، با کف دست به مدت 10 ثانیه فشار دهید تا به طور کامل (مخصوصاً اطراف لبه‌های آن) بچسبد.

3- پس از 24 ساعت یا مدت مقرر شده توسط پزشک برچسب را برداشته، محل دیگری را برای برچسب بعدی انتخاب کنید. حداقل به مدت یک هفته نباید از محل قبلی استفاده کرد. زیرا موجب تحریک موضعی پوست خواهد شد.

4- برچسب استفاده شده را از وسط تاکرده روی هم بچسبانید و به دور از دسترس کودکان یا حیوانات دور بیندازید.

 مصرف صحیح داروهای ملین بدون نسخه

یبوست هنگامی رخ می‌دهد که مدفوع سخت و دفع آن دشوار باشد. برخی افراد تصور می‌کنند که اگر هر روز اجابت مزاج نداشته باشند، دچار یبوست هستند. در حالی که چنین تصوری نابجاست. در اکثر افراد دفعات اجابت مزاج از دو تا یک بار در روز متغیر است. تا زمانی که قوام مدفوع نرم بوده و براحتی دفع گردد یبوستی وجود ندارد. نقریباً همه افراد زمانی دچار یبوست می‌شوند. مسافرت، فشارهای روحی، مصرف کم مایعات و فیبرهای غذایی، نداشتن فعالیت بدنی، مصرف برخی داروها، توجه نکردن به بازتاب دفع و مصرف نابجای داروهای ملین ممکن است در بروز یبوست دخالت داشته باشند. توجه به نکات زیر می‌تواند در پیشگیری از یبوست به شما کمک نماید:

1-اولین اقدام در جهت پیشگیری از یبوست ، مصرف زیاد غذاهای غنی از فیبر نظیر میوه‌جات و سبزیجات است.

2- حداقل 1 تا 2 لیتر آب در روز مصرف نمایید.

3- زمان مناسب و بی‌دغدغه‌ای را به اجابت مزاج اختصاص دهید، مثلاً بعد از صرف صبحانه که احساس طبیعی دفع بیشتر است.

4- چنانچه مستعد بروز یبوست می‌باشید از پودر پسیلیوم به منظور ایجاد توده و حفظ نرمی و قوام مدفوع استفاده نمایید.

5- جهت پیشگیری از نفخ ابتدا از یک قاشق غذاخوری آغاز کرده، سپس به دو قاشق افزایش دهید.

6- در صورت ابتلا به یبوست از یک مسهل ملایم نظیر شیر منیزیم استفاده کنید.

7- با مصرف سایر داروهای مسهل احتمال بروز دردهای شکمی بیشتر است.

8- از مصرف روغن معدنی خودداری کنید زیرا ممکن است از طریق مقعد نشت کرده و لباس‌هایتان را آلوده سازد. همچنین با مصرف طولانی، امکان بروز اختلاف در جذب ویتامین‌های E,D,A  وK وجود خواهد داشت.

9- سعی کنید که به هیچ داروی ملینی به جز فرآورده‌های توده‌ساز (مانند پسیلیوم) وابستگی پیدا نشود. چرا که ترک اعتیاد به داروهای ملین کار دشواری است.

 

[ ۱۳٩۱/۱/۳۱ ] [ ۸:٢٦ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]