فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

تکنولوژی آموزشی چیست؟

تکنولوژی آموزشی چیست؟

تهیه و تنظیم : راضیه کیخایی

منابع:

  • احدیان محمد، مقدمات تکنولوژی آموزشی، نشر بشری، چاپ سی و یکم، 1385
  • کشاورز محمدی نسترن، حسینی سید قدیر، آموزش بهداشت و تکنولوژی آموزشی، موسسه فرهنگی هنری دیباگران تهران، چاپ اول، خرداد 1382

چند دهه ای بیش نیست که اصطلاح "تکنولوژی آموزشی" (instructional technology) جایی برای خود در فرهنگ تعلیم و تربیت جهان اختصاص داده است. قبل از آنکه کاربرد تکنولوژی آموزشی با مفهوم جدید و مترقی آن مطرح شود، برنامه ریزان و معلمان در راه بهبود امر تدریس و حصول نتایج بهتر آموزش از مواد و وسایل آموزشی


با مفهوم "سمعی و بصری" (Audiovisual) آن کمک می گرفتند. بنابراین می توان نتیجه گرفت که کمک های این شاخه از تعلیم و تربیت به کاربرد صرف مواد و وسایل آموزشی خلاصه می شد.

ولی امروزه اصطلاح " تکنولوژی آموزشی" مفهومی مترقی و تکامل یافته را به همراه دارد و زمینه بهره گیری از آن صرفاً به کاربرد مواد و وسایل آموزشی خلاصه نمی شود.

تاریخچه:

گروهی تکنولوژی آموزشی را کار با ابزارهایی مانند پروژکتورها و فیلم می دانند. دسته ای دیگر، تصورشان از این علم، کاربرد مواد در آموزش است و می گویند کاربرد هر ماده ای در آموزش، اعم از گچ یا ابزار بسیار ساده ساخت معلم یا پیچیده، استفاده از تکنولوژی در آموزش است. بعضی دیگر، کاربرد روش ها و فنون مختلف تدریس و طراحی طرح درس را تکنولوژی آموزشی می دانند. گروهی دیگر، تکنولوژی آموزشی را چون معجزه ای می پندارند که قادر است پاسخگوی مشکلات آموزشی ناشی از فضای کم، تعداد زیاد دانش آموزان، عدم کارایی معلمان  و تعداد کم آنها باشد و عده اندک دیگری، تکنولوژی آموزشی را به عنوان جزئی از فلسفه حاکم بر برنامه ریزی کشور می پندارند. دلیل این گوناگونی تصورات ذهنی از یک رشته علمی، نحوه وارد شدن این رشته به سیستم آموزشی کشورها و به طور کلی تکامل مفهوم تکنولوژی آموزشی است.

تکنولوژی آموزشی، در طی تکامل خود، از چهار مرحله گذر کرده و اکنون وارد مرحله پنجم شده است:

مرحله اول ابزار و وسایل

مرحله دوم مواد آموزشی

مرحله سوم نظامهای درسی

مرحله چهارم نظامهای آموزشی

مرحله پنجم نظامهای اجتماعی

مرحله اول ابزار و وسایل: در سالهای 1900، کارخانه های سازنده ابزار، شروع به ساختن انواع پروژکتورها کردند و کم کم، این ابزار در مدارس رسوخ کرد اما بیشتر اوقات، دستگاهها به علت نداشتن سرویس به موقع قطعات یا فردی که بتواند با آنها کار کند، بلا استفاده می ماندند. خیلی زود مدارس پی بردند که صرفاً مجهز بودن به ابزارهایی چون انواع پروژکتورها یا گرامافون نمی تواند پاسخگوی نیازهای آنها و مشکل گشای معضلات آموزشی باشد.

مرحله دوم مواد آموزشی: در این مرحله، صاحبان صنایع به تولید نرم افزارهای آموزشی مورد نیاز مدارس پرداختند، کلاسها پرجنب و جوش شدند، از این به بعد، فیلم های مخصوص برای آموزش در مدارس ساخته شد وکتاب و نقشه های ویژه کودکان منتشر شد. پژوهشهایی که دوره از تکامل تکنولوژی آموزشی انجام می گرفت، درباره تاثیر رنگ بر آموزش، اندازه تصویر و همچنین تاثیر مشخصات تصویر برای جلب توجه بیشتر بود اما بعد متوجه شدند عناصر دیگری مثل معلم و شاگرد نیز در آموزش و یادگیری دخالت دارند.

 مرحله سوم نظامهای درسی: در این مرحله، برنامه ریزان متوجه شدند که فقط داشتن ابزار و مواد برای افزایش کارایی مدارس کافی نیست، بلکه معلمین باید ابزار و مواد را به عنوان جزئی از برنامه بپذیرند. در این دوره از نظریه عمومی سیستم ها استفاده شد، متوجه شدند تمام اجزایی که در فرایند آموزش و یادگیری دخالت دارند بر یکدیگر تاثیر می گذارند و به همین جهت در دستیابی یا عدم دستیابی به هدف موثرند. پس بهتر است، اهداف از قبل تعیین شوند تا بتوان کلیه اجزا را در فرایندهای ویژه به کار گرفت. توجه به نیازهای دقیق یادگیرندگان و تعیین دقیق اهداف از اموری بود که در این دوره به آن پرداخته شد. در این دوره، وسایل و مواد همه در خدمت نظام بزرگ تری که نظام درسی بود قرار گرفتند. متخصصین در این دوره، افرادی بودند که سیستم های آموزشی را طراحی می کردند. در این دوره، طراحی منظم تدریس مورد توجه قرار گرفت. باز آموزی معلمین، تولید مواد جدید، افزودن فضای آموزشی، بالا بردن امکانات کتابخانه و آزمایشگاه، همه مواردی بودند که مدیران در رابطه با نگرش سیستمیک به امر آموزش خواهان انجام آن بودند.

مرحله چهارم نظامهای آموزشی: در این مرحله، آموزش افراد با توجه به نیازهای آنها در رابطه با جامعه خاص خود آنها مطرح است. در این مرحله، مواد آموزشی نوشتاری، دیداری، شنیداری و دیداری به مطالعه جامعه ای که فرد در آن رشد کرده است می پردازد و با توجه به نیازهای جامعه تهیه می شوند، یعنی هم به فردیت شخص و نیازهای او توجه می شود و هم به نیازهای جامعه. در این مرحله، برنامه ریزان اقتصادی، جامعه شناسان، روانشناسان و تحلیل کنندگان نظام به عنوان افراد متخصص به کار گرفته می شوند. گر چه برای یادگیری و آموزش فراگیر برنامه ریزی می شود اما هم بر اساس نیازهای او و جامعه می باشد.

مرحله پنجم نظامهای اجتماعی :در مرحله پنجم مفهوم تکنولوژی آموزشی، بیشتر به عنوان فلسفه ای است حاکم بر کل آموزشی که در یک کشور برای رسیدن به اهداف رشد و توسعه انجام می گیرد. در این مرحله، تکنولوژی آموزشی مخصوص افراد یا سازمان خاصی نیست، بلکه حیطه عمل هر فرد یا سازمانی را که برای رشد و توسعه کشورش کار می کند، در بر می گیر. در این مرحله، مفهوم تکنولوژی آموزشی، هماهنگ کردن فعالیت های همه سازمانهای اجرایی و آموزشی بخش دولتی و خصوصی برای انجام فعالیت های آموزشی است که آن سازمانها را به هدفهای توسعه خود نزدیک می کند.

تعریف تکنولوژی آموزشی

 

تعاریف مختلفی از تکنولوژی آموزشی ارائه شده است. جیمز فین که او را پدر تکنولوژی آموزش فردی می نامند معتقد است که معنی تکنولوژی آموزشی عبارت است از نوعی طرز تفکر درباره مواد، انسانها، الگوهای تشکیلات و سیستم هایی که انسان و ماشین را در مقابل یکدیگر قرار می دهد.

جیمز براون در سال 1977 میلادی تعریف دیگری از تکنولوژی آموزشی ارائه داده است که مورد پذیرش همه است و کامل تر است. او می گوید تکنولوژی آموزشی فراتر از کاربرد ابزار و وسایل است و عبارت است از طراحی، اجرا و ارزشیابی سیستمیک کل فرایند یادگیری و آموزش بر اساس اهداف مشخص و نتایج تحقیقات در زمینه های یادگیری انسانی و ارتباطات و همچنین به کارگیری مجموعه ای از منابع انسانی و غیرانسانی به منظور ایجاد آموزش موثرتر و پایدارتر.

مطابق تعریف فوق، تکنولوژی آموزشی از تمام یافته هایی که در زمینه یادگیری انسان به دست آمده است بهره می گیرد. تکنولوژی آموزشی از نتایج پژوهشهای علوم مختلف چون روان شناسی و مردم شناسی سود می برد. به عبارتی تکنولوژی آموزشی، بیشتر از مجموعه قسمت های مختلف تشکیل دهنده آن است.

واژه تکنولوژی مرکب از دو واژه تکنو ( فن وهنر ) و لوژی ( شناختی ) است و به معنای فن و هنرشناسی است. به عبارت دیگر کاربرد علم در عمل را تکنولوژی می توان گفت و آموزش یعنی فعالیت هایی که به منظور ایجاد یادگیری در یادگیرنده به صورت کنش متقابل جریان می یابد، که خود دارای سه مرحله طراحی، اجرا و ارزشیابی فرایند آموزش است.

تکنولوژی آموزشی آن قسمت از نظریه آموزشی و پرورشی است که متوجه طراحی و تولید پیام های آموزشی برای بالا بردن بهره یادگیری است. تکنولوژی آموزشی، جریانی است منظم که از مجموعه اطلاعات نظری، تجربی و عملی علوم و سیستم ها بهره می گیرد و یادگیری و آموزش را به صورت مجموعه ای کامل در نظر می گیرد. رشته ای علمی است که از اطلاعات نظری، تجربی و عملی در علوم روانشناسی و ارتباط جمعی استفاده می کند و اهداف معینی را در یادگیری و آموزش، تعیین و دنبال می کند، و تکنولوژی سمعی و بصری، بخشی از آن است.

تکنولوژی آموزشی یعنی استفاده از همه وسایل، منابع و روشها و بهبود بخشیدن به روشهای مختلف آموزشی برای آموزش غنی تر و صحیح تر جهت یادگیری بهتر و موثرتر.

تکنولوژی آموزشی سه بعد یا جنبه دارد:

بعد اول – تاکید بر رسانه های جدید که آموزش و یادگیری را آسان می کنند. ( بعد سخت افزار )

بعد دوم – به فراگرد یا روشهای طراحی و موادآموزشی مرتبط می شود. ( آموزش برنامه ریزی شده )

بعد سوم – بر حل مسئله و مشکل تاکید دارد. این جنبه تکنولوژی آموزشی، مجموعه روشها و استراتژی هایی است که با دید سیستمی برنامه های آموزشی را تجزیه و تحلیل می کند.

[ ۱۳٩۱/٢/۳ ] [ ٩:٠۸ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]