فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

آمار و سرشماری بهداشتی

آمار و سرشماری بهداشتی

تهیه کننده : راضیه گزمه-کارشناس آمار معاونت بهداشتی علوم پزشکی زابل

منابع : کتاب مبانی بهداشت و کار در روستا دکتر محمدرضا رهبر

آمار ، اطلاعات بسیار مناسبی را از روند فعالیتهای سیستم در اختیار می گذارد. آمار انعکاس مقدار عملکرد سیستم و اجزای آن است و هر یک از کارکنان سیستم بهداشتی باید بتواند به نحوی از کنترل آماری در ارتقاء سطح  عملکرد خود سود ببرد.

گردآوری داده ها به منظور تولید اطلاعات مناسب باید کلیه مراحل سیستم را


در بر گیرد.بدین مفهوم که ، از داده ها یا ورودی سیستم ، فرایند آن ، و ستانده ها اطلاعات بهنگام و دقیقی را در اختیار بگذارد.

آمار در شکل جاری خود، معمولا در سازمان در ادوار مختلف ، در فرمهای آماری گردآوری شده  و به سطوح بالاتر گزارش می گردد.این آمار در اغلب اوقات خام است و واحد تهیه کننده آن اقدام به تحلیل و نتیجه گیری نمی کند.پر کردن فرمها بصورت یک عادت اداری در آمده است  نقش مهم آن که ظهور تصویر مناسبی از فعالیتهای سیستم و ارزیابی نقاط ضعف و قوت و مسئله یابی است فراموش می شود.اغلب به آمار به شکل وظیفه ای برای گردآوری داده ها و گزارش به سطوح بالاتر سازمان نگریسته می شود و کمتر دقت می شود که خود واحد ارسال کننده آن ، فعالیت خود را مرور کند، کاستی ها را دریابد و به شاخصها توجه کند تا مسائل خود را نشان دهند. برای رسیدن به این مقصود نیاز به یک نظام اطلاعات بهداشتی کارا و پویا کاملا محسوس است.

نظام اطلاعاتی بهداشتی در ایران :

اطلاعات بهداشتی ، بخشی تلفیقی در نظام بهداشتی کشور است که ابزار اساسی مدیران و کلید ورودی پیشرفت هر جامعه است.نظام اطلاعات بهداشتی چنین تعریف شده است :

((راههای گردآوری ، پردازش ، تجزیه ، تحلیل و انتقال اطلاعات برای سازماندهی عملیات بهداشتی ، پژوهشی و آموزشی))

نخستین هدف نظام اطلاعات بهداشتی ارایه اطلاعات کامل ، معتبر ، به هنگام ، کافی برای مدیران تمام سطوح بهداشتی می باشد و همچنین علاوه بر این با فواصل دوره ای داده هایی را ارایه می کند که عملکرد کلی ادارات بهداشتی را نشان می دهد و برنامه ریزان را در مطالعه ی عملکرد جاری آنها روند تقاضاها و سنگینی با کار یاری می کند.

متاسفانه هنوز به دشواری می توان اطلاعات جامع و کامل را از تمام سطح جامعه بدست آورد در حالی که این اطلاعات بیشترین اهمیت را دارند.

نظام اطلاعات بهداشتی در ایران بر مبنای جمع آوری اطلاعات در قالب فرمهای نظام نوین آماری و نیز بررسی های مقطعی پی ریزی شده است.از آنجا که سیاستگذاری و برنامه ریزی در سیستم خدمات بهداشتی درمانی جز با اطلاعات و آمار قابل اعتماد و بهنگام امکانپذیر نمی باشد، لذا به منظور بالا بردن کیفیت اطلاعات موردنیاز برای جلب حمایت سیاستگذاران ،هماهنگی بین بخشی و مشارکت مردم ، ایجاد یک نظام آماری کارا و پویا در خدمات بهداشت و درمان یک ضرورت است تا آنکه بتوان برنامه ریزی و ارزشیابی برنامه های مراقبت و پیگیری صحیح مراجعین و بیماران به ترتیب از نظر نیروی انسانی ، بودجه بندی ، تامین فضای فیزیکی کار و تجهیزات موردنیاز را با اعتماد و اطمینان بیشتر تدوین کرد و همچنین امکان تعیین اولویتها و ارزش اقتصادی در دست اجرای وزارتخانه برای رسیدن به هدف (( سلامتی برای همه )) فراهم گردد.

کاربرد نظام اطلاعات بهداشتی

1-اندازه گیری وضعیت سلامت مردم و نیاز آنها به مراقبت های بهداشتی.

2-مقایسه وضعیت بهداشت در سطح محلی ، کشوری و بین المللی.

3-برنامه ریزی ، اجرا و مدیریت موثر ادارات و برنامه های بهداشتی.

4-ارزیابی چگونگی اجرای اهداف بهداشتی از نظر کارایی و کارسازی آنها.

5-ارزیابی و طرز برخورد و میزان رضایت استفاده کنندگان از خدمات بهداشتی.

6-پژوهش درباره مشکلات بهداشتی و بیماریهای خاص.

کنترل آماری:

کنترل آماری ( مقایسه آماری ) یکی از روشهای دستیابی به یک تصویر مناسب از فعالیتهای سیستم و ارزیابی نقاط ضعف و قوت آن می باشد. هر یک از کارکنان سیستم بهداشتی باید بتواند به نحوی از کنترل آماری در  ارتقاء سطح عملکرد خود سود ببرد. بطور کلی آمار مختلف و قابل دسترسی را به سه طریق می توان مورد استفاده قرار داد.

1-مقایسه آمارهای خاص یک واحد در دوره های مختلف مانند روز ، هفته ، ماه ، فصل ، سال . در اینصورت وضعیت پیشرفت یا پس رفت و زمان این تغییرات مشخص می شود.

2- مقایسه آمارهای خاص یک واحد با واحدهای مشابه در یک دوره معین. هدف پی بردن به کاستی ها و نقاط قوت وضعیت سازمان و به بیان ساده تر مسئله یابی است.

3- مقایسه آمارهای خاص یک واحد با شاخصهای موجود.

سرشماری بهداشتی و بازدید از منازل

سرشماری به مفهوم کلی عبارت است از شمارش جمعیت . این اقدام سابقه ای دیرینه دارد .درابتدای امر به منظور گرفتن مالیات و خدمات نظامی بوده است. سرشماری کــــه توسط بهورزان در ابتدای هر سال صورت  می گیرد یک سرشماری بهداشتی است که در آن مشخصات شناسنامه ای افراد خانوار مشتمل بر سن (تاریخ تولد)، جنس، شغل ، تابعیت ، وضعیت زناشوئی ، نسبت شخص با سرپرست خانوار بدست می آید . علاوه بر این در طی این اقدام،با بازدید از منازل ، اطلاعاتی از وضعیت بهداشتی محل زیست و بیماریهای افراد خانوار ثبت   می گردد.اطلاعات مرتبط با تندرستی افراد خانوار مانند معمولیت و ناتوانی دائمی و بیماریهای مزمن در واقع موارد دیگری است که ازاین سرشماری بدست می آید. واحد سرشماری خانوار است و درآن افراد خانوار بر اساس محل اقامت معمول خود ثبت می شوند.

فرمهای مورد استفاده در سرشماری بهداشتی فرم پرونده خانوار و فرم بازدید سالیانه خانوار است.

بازدید سالیانه از منازل
بازدید از منازل با هدف سرشماری و نیز تکمیل یا تصحیح اطلاعات موجود در صفحات اول و دوم وپشت جلد پرونده خانوار و تکمیل فرم بازدید سالیانه خانوار صورت می گیرد ودراین بازدید بهورز با همراه داشتن فرم های بازدید خانوار به خانوارها مراجعه نموده و اطلاعات مربوط به صفحات اول و دوم وپشت جلد پرونده خانوار را که در طول سال اصلاح نشده است تکمیل و تصحیح می کنند.علاوه بر این بازدید از منازل به بهورز این امکان را می دهدکه افرادی از گروههای هدف که قبلاً تحت پوشش قرار نگرفته اند شناسایی و تحت مراقبت قرار دهد. این بازدید می بایستی از اواسط اسفند ماه هر سال آغاز شود و در نیمه اول فروردین ماه پایان یابد .

بهورز پس از بازدید از روستاهای تحت پوشش و پایان سرشماری بهداشتی و تکمیل و تصحیح فرمهای مربوطه اطلاعات را عیناً به پرونده خانوار موجود در خانه بهداشت منتقل خواهدنمود.

تکمیل فرمهای استخراج اطلاعات سرشماری      
پس از پایان سرشماری بهورز فرمهای مخصوص استخراج اطلاعات سرشماری که شامل سن ، جنس و وضعیت تأهل زنان است را تکمیل می نماید. علاوه بر این اطلاعات آماری در خصوص وضعیت محیط زیست محل سکونت خانوار و شغل افراد خانوار و جمعیت گروههای هدف در جداول مخصوص را تکمیل و تنظیم می نماید وپس از آن سایر فرمها و دفاتر مورد نیاز را در خانه بهداشت برای سال جدید تکمیل و تنظیم می نماید.

نظارت بر اجرای سرشماری        
اجرای برنامه سرشماری بهداشتی توسط بهورزان از سوی مرکز بهداشتی درمانی مربوطه و مرکز بهداشت شهرستان و استان نظارت می گردد در این نظارت ها در موارد مورد نیاز راهنمائی های لازم انجام می گردد.
مراحل اجرای سرشماری
مراحل اجرای سرشماری سالیانه که طی یک دستورالعمل واحد از سوی مرکز بهداشت استان قبلاً به کلیه شهرستانها ارسال گردیده است انجام می گیرد. بر اساس این دستورالعمل و سایر دستورالعملهای ابلاغی به شهرستانها پس از پایان سرشماری و جمع بندی منطقه ای ، شهرستانی و استانی اطلاعات بدست آمده برای مدت یکسال بهره برداری می گردد.

[ ۱۳٩۱/٢/۳ ] [ ٩:۳۳ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]