فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

آشنایی با نکات کلیدی در مراقبت از پوست

آشنایی با نکات کلیدی در مراقبت از پوست

گردآورنده :

 حبیب اله شهرکی واحد- کارشناس مواد خوراکی ، آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی معاونت غذا و دارو

منابع: احمدی زر ، دکتر فریبا  و خوش نویس ، دکتر نسرین-اطلاعات کاربردی در داروخانه چاپ  اول 1389-انتشارات اباصالح-حیان

آشنایی با ساختمان پوست  :

اپیدرم : خارجی ترین لایه­ی پوست که از5 لایه تشکیل شده است .

1-      لایه ی شاخی که سدی در مقابل آلاینده ها و جلوگیری از خشکی پوست می باشد.

2-      طبقه شفاف که این لایه در پوست ضخیم کف دست و پا وجود دارد.

3-      طبقه دانه دار که این دانه ها حاوی گلیکوزآمینوگلیکان و فسفو لپید است که مانع از نفوذ عوامل بیگانه می شود.

4-      طبقه خاردار یا سنگفرشی که سلولها در این لایه لانگرهانس نام دارند و نقش دفاعی دارند.

5-    طبقه بازال یاژرمیناتیو که سلولهای این لایه شامل ملانوسیت (سازنده رنگدانه ی پوست) ، کراتینوسیتها ( که در شاخی شدن پوست نقش دارند) و سلولهای مرکل ( مسئول حس لامسه) می باشند.

اصول بهداشت پوست   :

پیشگیری از آسیب به پوست و رعایت بهداشت و سلامت با :

-                     انتخاب صحیح فرآورده بسته به نوع پوست

-                     پاک کردن صحیح پوست

-                     استفاده از ضدآفتاب مناسب پوست ، کرم روز ، دور چشم ، کرم شب درصورت نیاز

-                     استفاده از


مرطوب کننده­ی مناسب درصورت نیاز

-                     خواب کافی ، تغذیه­ی مناسب ، مصرف آب فراوان ، مصرف ترکیبات دارای ویتامین c

از عوامل آسیب رسان پوست می توان به نور آفتاب ، اشعه ماوراء بنفش ، سیگار ، الکل ، ترومای مکرر ، اختلالات هورمونی ، سرما و گرمای شدید اشاره کرد.

انواع پوست  :

پوست طبیعی: در نژاد سفید ، رنگ پوست یکنواخت و صورتی ملایم بوده و در لمس ، نرم و یک دست می باشد.بدون لک و جوش ، کومدون ، کوپروز و کیست چربی می باشد . نه زبر است نه خشک . بلکه شفاف و درخشان است و سطح یکسان و یکنواختی دارد . در بیشتر افراد تا سن جوانی دیده می شود.

پوست خشک : پوستی است نازک که در نگاه منفذی ندارد . در لمس زبر است نسبت به حرارت بسیار حساس است. روی سطح آن پوسته وجود دارد . ممکن است لکه های قرمز کوپروز داشته باشد . چروکهای ظریف روی پوست مشاهده می شود. حالت کشیدگی احساس می شود و به راحتی توسط صابون تحریک می شود.

پوست چرب : بعلت ترشح بیش ازحد غدد چربی ، این پوست مرطوب بوده و صاف تر به نظر می رسد.چین و چروک سطحی پوست کمتر می باشد. در نگاه ضخامت بیشتری دارد و براق است . منافذ باز داشته و مشکل این نوع پوست وجود کومدون و جوش می باشد.

پوست مختلط: شایع ترین نوع پوست هم در خانمها و هم در آقایان پوست مختلط است که در آن نواحی مرکزی صورت یعنی وسط پیشانی ، بینی و اطراف آن ،چانه و اطراف دهان چربتر است و قسمتهای محیطی یعنی دوطرف پیشانی ، گونه ها و دور چشم خشک است. نگهداری این قبیل پوست ها سخت تر است.

آزمایشی جهت تشخیص انواع پوست  :

صبح پس از برخاستن از خواب ، صورت را با آب و صابون شسته شده و خشک گردد. پس از آن از هیچ ترکیبی بر روی پوست استفاده نشود.

-اگر از همان هنگام صبح ، روی پوست بینی احساس پوسته پوسته شدن شد پوست خشک است .

- اگر پوست روی بینی تا عصر فقط کمی چرب شده باشد پوست معمولی است.

- اگر پوست روی بینی چرب و اطراف آن پوسته پوسته شد پوست مختلط است.

- اگر پوست روی بینی از صبح تا ظهر خیلی چرب شده بود پوست چرب است.

دقت شود نوع پوست همیشه یکسان نیست و با افزایش سن ، تغییر در نحوه ی زندگی ، تغییر در آب و هوا و محیط زندگی ، فصل ، بیماری و نوع شغل ، پوست تغییر می نماید که باید همراه با آن مراقبت را هم تغییر داد.

نقش بهداشت روان در سلامت پوست   :

پوست بخشی از کل سیستم بدن است و هرگونه تغییری در آن می تواند منعکس کننده ی اختلالات جسمی و یا روحی باشد. فشارهای روحی ، تنش ، استرس و اضطراب ، ترس و عصبانیت اثر خود را در پوست نشان داده باعث قرمز شدن یا رنگ پریدگی پوست می گردند.خارش عصبی ، درماتیت ، تریکوتایلومانیا ( بیمار تمایل به کندن موهای خود دارد.)، خراش های عصبی یا نوروتیک ، پازیتوفوبیا ( شخص پوست خود را مرتب می خراشد و تصور می کند روی پوستش حشره ای در حال حرکت است ) ، آلوپسی آره تا ( ریزش موی منطقه ای ) ، بیماری آلرژیک و اگزما ، خارش مقعد و جویدن ناخن مثالهایی از اثرات عوامل روانی بر پوست و ضمائم آن هستند.

شناخت موارد غیرطبیعی در پوست  :

هرگونه علائمی بر روی پوست ، اعم از زخم تا لک و کک و مک باید ابتدا به پزشک ارجاع داده شوند تا درصورت نیاز درمان شود و سپس مراقبتهای بهداشتی را در داروخانه انجام داد . این گونه علائم شامل:

-    زگیل

-    هرنوع خال که خارش و خونریزی داشته و یا در حال بزرگ شدن است .( انواع ملانوم ، هماگریوم و..)

-    ریزش مو در قسمت خارجی ابرو و پیدایش لک پوست به همراه ضخامت پوست ( جذام)

-    هرنوع زخم طول کشیده بخصوص در ناحیه ی صورت

-    تعریق بیش از حد ( پرکاری تیروئید یا دیابت)

-    وجود خونریزی نقطه ای زیر پوست(بیماریهای انعقادی)

-    وجود هرنوع بثورات پوستی

تعریف چند ضایعه پوستی و نکات درمانی آن  :

ماکول(macule ) : ضایعات هم سطح پوست و غیرقابل لمس که کوچکتر از 1 سانتی متر هستندو به رنگهای قرمز ، آبی ، قهوهای و... دیده می شوند. ماکول های بزرگ patch یا لک نامیده می شوند. که شایع ترین علت پیدایش آن تحریک ملانوسیت ها توسط نور خورشید است.

پیشگیری :  استفاده از ضدآفتاب مناسب

درمان: پیلینگ و بکار بردن کرم ضد لک

فرکل یا کک و مک نوعی ماکول های بسیار ریز هستند که در اثر تابش نور خورشید ایجاد می شوند . از نظر اندازه کمتر از 5 میلی متر هستند اماpatch یا لک به اندازه ی 1 تا 5/1 سانتی متر است.

نکته: با توجه به آنکه در پدیده ی کراتینیزاسیون ، ملانوسیت ها مجددا شروع به فعالیت نموده و از بین نمی روند لذا بعد از قطع فرآورده های ضد لک مشاهده می کنید که لک ها به حالت اول بازگشته اند.

پاپول ( papule  ): ضایعات قابل لمس هستند که قوام سفت دارند مثل زگیل ، خال و...

درمان زگیل و خال : معمولا برداشتن ضایعه با کوتر ، کرایو یا لیزر است.

کومدون ( comedon  ) : توده ای تشکیل شده از ترشحات غده ی چربی و بقایای سلولهای شاخی پوست در منفذ رویش مو که می تواند بصورت سر باز ( سیاه رنگ ) و سر بسته ( سفید رنگ ) باشد.

درمان: پاک سازی پوست و تخلیه توسط روش های شیمیایی یا مکانیکی ( کومدواکستراکتور )

میلیا ( milia ) : کیست یا کیسه های کوچک بدون منفذ هستند در اطراف منافذ عرق در سطح پوست در اثر تجمع لایه ی شاخی ( کراتینی ) بصورت توده ای بوجود می آیند که کوچک ، سخت و سفید می باشند. در لمس سفت بوده و در نواحی دور چشم دیده می شوند.

درمان: پاک سازی و تخلیه با سر سوزن استریل

اکنه ( acne ) : به مجموعه ی دانه های سر سیاه ، کومدون ، جوش عفونی ، قرمز و چرکی و ... آکنه می گویند که در پیدایش آن ازدیاد ترشح غدد چربی ، تکثیر باکتری پروپیونی باکتریوم آکنه ، التهاب و شاخی شدن غیر طبیعی فولیکولار نقش دارند.

درمان : موارد حاد ارجاع به پزشک متخصص . در سایر موارد تجویز کرم های پیلینگ AHA و یک شوینده ی ملایم سپس ارجاع به پزشک صورت می گیرد.

کدورت پوست : ناشی از ضخیم شدن طبقه ی شاخی است که به پوست حالت زبری داده و رنگ پوست هم شفافیت خود را از دست می دهد.

پیشگیری : مراقبت مناسب ، دوری از آلودگی و پاک سازی پوست

درمان : اسکراب یا پوسته برداری با پیلینگ سبک ، پاک سازی عمیق و پیلینگ با AHA

چروک پوست : 20٪ علت آن افزایش سن و 80٪ بعلت نور خورشید ، سیگار ، استرس و غیره است.

پیشگیری : دوری از عوامل ایجاد کننده مثل نور خورشید و استفاده از کرم ضدآفتاب مناسب ، مرطوب کننده ، نرم کننده ، لایه بردارها و فرآورده های ضدچروکanti – wrinkle

درمان : پاک سازی – پیلینگ با AHA – هیدرودرمی – لیفتینگ

پرمویی یا موهای زائد( هیرسوتیسم ) : از مشکلاتی است که پس از مشخص شدن علت ، در رفع آن باید کوشید.

بهترین درمان : الکترولیز

Keratosis Pilaris : برخی افراد در قسمت خارجی بازو ، باسن و ران دانه های ریزی دارند که به پوست مرغی نیز معروف است. این ضایعه ژنتیکی است و در افرادی که پوست خشک دارند بیشتر دیده می شود.

درمان کمکی : استفاده از لایه بردار و بکار بردن  نرم کننده مناسب

پوست پرتقالی ( Orange skin ) : برخی از افراد پوست چرب با منافذ باز دارند که بر اثر قرار گرفتن طولانی مدت در معرض نور خورشید این حالت تشدید می شود.

درمان کمکی : پاک سازی و پیلینگ

ترک پوست : خشکی بیش از حد پوست سبب ترک پوست می شود که در نواحی کف دست و پا بیشتر شایع است.

درمان : استفاده از نرم کننده ها و درمان های مراقبتی

عملکرد فرآورده های ضدآفتاب :

پرتوهای خورشید به دودسته مرئی و نامرئی تقسیم می شوند.

پرتوهای نامرئی خود نیز دو دسته هستند:

1- مادون قرمز ( IR )  2- ماورای بنفش ( UV )

اشعه UV سه قسمت دارد:

 UVA( 400-320 نانومتر) –  عامل اصلی پیری ، تیره شدن پوست و پیگمانتاسیون بوده که 30٪ آن توسط درم جذب می شود.

UVB ( 320 – 280 نانومتر )-  عامل اصلی برنزه شدن ، آفتاب سوختگی و قرمزی پوست است . 20٪ توسط اپیدرم و 10٪ توسط درم جذب می شود.

UVC (280 – 190 نانومتر ) – عامل اصلی سرطان پوست بوده و مخرب ترین اشعه ی UV است که توسط لایه ی ازن جذب می شود.لایه ی ازن مانع رسیدن پرتوهای کشنده مثل گاما و ایکس و کیهانی به پوست می شود.

خصوصیات یک ضدآفتاب خوب

-    حداقل spf آن 20 باشد.

-    مانع از رسیدن اشعه ی IR  UVB& ، UVA شود.

-    سبب تحریک پوست نشود.

-    جذب پوست نگردد و براحتی روی پوست پخش شود.

-    حاوی آنتی اکسیدان ( ویتامین های E ، C ، A ) باشد.

-    متناسب با نوع پوست انتخاب شود.

-     دارای ترکیبات فیزیکی و شیمیایی باشد.

-   آنچه که بعنوان SPF بر روی محصولات ضدآفتاب ذکر می شود بمعنای توانایی فرآورده در محافظت از اشعه ی UVB است و برای محافظت از اشعه UVA ، اصطلاح مورد کاربرد APF می باشد.

لزوما بالابودن SPF به معنای بهتربودن محصول نیست.

[ ۱۳٩۱/٢/۳ ] [ ٩:۳٤ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]