فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

آشنایی با هپاتیتهای ویروسی(2)

آشنایی با هپاتیتهای ویروسی(2)

تهیه تنظیم : جوادشهرکی- کارشناس ایمنسازی شبکه بهداشت ودرمان هیرمند

 منابع: اصول پیشگیری و مراقبت از بیماریها،مرکزمدیریت بیماریها،ویرایش دوم سال1385

2-حاتمی حسین وهمکاران : جامع بهداشت عمومی (جلد دوّم)، چاپ دوّم ( 1385)

هپاتیت ویروسی یکی از عوامل مهم مرگ زودرس انسان است. براساس تخمین سازمان جهانی بهداشت 5% مردم دنیا ناقل هپاتیت B هستند. کشندگی بیماری در حدود 1% است. در نواحی شیوع بالا (مناطق بیش از8%) اغلب موارد آلودگی در زمان تولد اتفاق می افتد.

ویروس هپاتیت ب

بافت هدف این ویروس و میزبان آن محدود و فقط در کبد , گاهی پانکراس


و کلیه انسان و میمون را نیز آلوده می کند. این ویروس دارای ۳ نوع آنتی ژن مهم است که آنتی ژن سطحی فراوانترین نوع این خانواده است. این آنتی ژن در PH کمتر از ۴ به مدت ۶ ساعت پایدار می ماند. ولی در این PH عفونت زایی هپاتیت B از بین می رود. این ویروس به علت داشتن غشا در برابر اتر مقاوم است. 

علایم :

1-هپاتیت حاد: معمولا یک دروه علایم سرماخوردگی، تب، تهوع و استغراغ، گاهی بثورات جلدی و درد مفاصل، زردی ناگهانی، ادرار تیره، بی اشتهایی و ضعف، درد و حساسیت در قسمت بالا و راست شکم مشاهده می شود. درگروهی که هپاتیت بدون زردی ظاهر می شود، خطر مزمن شدن بیماری بیشتر می شود. (70%موارد بدون علامت یا بدون زردی است.)

2- هپاتیت مزمن: اغلب بیماران مبتلا به هپاتیت مزمن بدون علامت هستند مگر اینکه به سمت سیروز کبدی با علایم زردی، بزرگی طحال و ...پیشرفت کند. این مبتلایان منبع اصلی انتشار ویروس در جامعه هستند .

 راههای انتقال

از طریق مایعات بدن، خون و فرآورده های خونی، مقاربت جنسی و در ماههای آخر حاملگی (سه ماهه سوم) از مادر به جنین منتقل می شود . ابتلا به این بیماری هیچ ارتباطی به سن، فصل و جنس ندارد. دارای دوره کمون متوسط سه ماهه(28-160روز) است. این ویروس ۳ روز پس از ورود به سلولهای کبدی شروع به تکثیر می نماید. اما علایم بالینی حدود ۴۵ روز بعد ظاهر می شود که بستگی به راه ورود، مقدار ویروس و وضعیت فرد مبتلا دارد. مرگ و میر بین ۷/۲- ۶/۰ درصد است که بسته به سن و شرایط متغیر است

درمان

درمان اختصاصی برای هپاتیت B وجود ندارد. درمان بیشتر جنبه علامتی و حفاظتی دارد. اینترفرون آلفا و لامیوودین ممکن است برای هپاتیت مزمن موثر باشد.

پیشگیری

۱- انجام واکسیناسیون :

امروزه پیشگیری از هپاتیت  B از طریق واکسیناسیون و همچنین تزریق ایمونو گلوبولین صورت می گیرد . واکسن هپاتیت B در سه نوبت ( صفر ، یک ماه پس از نوبت اول و شش ماه پس از نوبت اول ) به صورت عضلانی صورت می گیرد . معمولا این نوع واکسیناسیون تا ده سال فرد را از ابتلا به هپاتیت B ایمن می کند. تزریق این واکسن امروزه در برنامه واکسیناسیون کودکان گنجانیده شده . اما بزرگسالان نیز می توانند نسبت به انجام آن اقدام نمایند.

تزریق این واکسن برای همه افراد جامعه ضروری نیست ولی در موارد زیر توصیه می شود .

- همسر و فرزندان بیماران فرد مبتلا به هپاتیت B

- کسانی که با فرد مبتلا به هپاتیت Bزیر یک سقف زندگی می کنند .

- کادر بهداشت و درمان که در معرض تماس با بیماران مبتلا به هپاتیت B هستند .

- کادر نظامی و انتظامی که در معرض تماس با معتادان تزریقی مبتلا به هپاتیتBقرار دارند

- نوزادانی که از مادر مبتلا به هپاتیت B متولد می شوند .

اگر تماس جنسی با بیمار مبتلا به هپاتیت B و یا تماس خون و وسایل برنده آلوده به خون وی ( مثل سرنگ یا تیغ آلوده ) اتفاق افتاده باشد در این صورت بهترین راه پیشگیری تزریق ایمونوگلوبولین حداکثر 48 ساعت پس از تماس می باشد . همچنین در مورد نوزادانی که از مادر مبتلا به هپاتیت B متولد می شوند تزریق ایمونوگلوبولین ضرورت دارد . البته در تمام این موارد شروع واکسیناسیون یا تکمیل آن نیز لازم است .

متاسفانه برای هپاتیت C واکسن موثری ساخته نشده . اما در صورت تماس جنسی با فرد مبتلا یا بریدگی با وسایل آلوده به ویروس هپاتیت C تزریق ایمونوگلوبولین به منظور بالا بردن توان ایمنی بدن توصیه می شود .برای فرد مبتلا به هپاتیت Cوخانواده وی،تزریق واکسن هپاتیتBتوصیه می شود.

کنترل و جدا کردن خونهای آلوده ۳- تزریق ایمنوگلوبین به نوزدان که از مادر مبتلا متولد شده و افرادی که با بیماران تماس داشته  گفتنی است، می‌توان با غربالگری مادران باردار تا حد زیادی از این بیماری پیشگیری کرد و حتی با تجویز دارو پس از تولد نوزاد، از پیشرفت این بیماری در مادر و کودک جلوگیری به عمل آورد.  ۴- عدم مصرف خون کسانی که هرگونه ناراحتی کبدی دارند ۵- استفاده از وسایل مانند دستکش هنگام معاینه بیمار ... ۶- حذف سریع وسایل آلوده وضدعفونی وسایل مورد استفاده ۷- اجتناب از رفتارهای اجتماعی پر خطر وخطرساز که انتشار ویروس را تسهیل می کند.

هپاتیت )  C  سی(

انتقال خون، سرنگ و سوزن‌های مشترک و تماس‌های جنسی از راه‌های انتقال این نوع از هپاتیت است که متاسفانه بیشترین آمار از هپاتیتC به افرادی که اعتیاد تزریقی دارند یا با سوزن‌های مشترک، اقدام به خالکوبی می‌کنند، اختصاص دارد.بیشتر با علائمی نظیر تهوع و استفراغ،بی اشتهایی،زردی کمتر از هپاتیتBشایع است.80%-50%موارد به عفونت مزمن تبدیل می شوندکه نیمی از آنها در طول زمان تبدیل به سیروز یا سرطان کبد می شود. سیروز به مرحله انتهایی بیماری کبدی گفته می‌شود که سطح کبد چروک و نهایتا از بین می‌رود.هپاتیتCعامل اصلی موارد هپاتیت پس از تزریق خون در دنیاست. تقریبا ۶۰ درصد از مبتلایان به هپاتیت نوعC به سمت مزمن شدن می‌روند که با علائم درگیری کبدی به صورت کوچک شدن کبد، بزرگ شدن طحال و آب آوردن شکم و بدون اطلاع از بیماری با مزمن شدن هپاتیت به پزشک مراجعه می‌کنند.

آنچه در هپاتیت‌ها خطرناک است، «مزمن» شدن آنهاست که بیشتر در هپاتیت نوعC مشهود است؛ در صورتی که عامه مردم بر این تدبیر اشتباهند که هپاتیت نوعB این حالت را به وجود می‌آورد.

هپاتیت D

این نوع از هپاتیت همزمان با هپاتیتB منتقل می‌شود و فردی که دچار هپاتیتB است و بیماری وی از کنترل خارج شده است، مستعد هپاتیتD می‌شود.درکودکان غالباً بیماری شدیدتر است و تبدیل به هپاتیت مزمن فعا ل می شود.

دستورالعمل برخورد با هپاتیت ها:گزارش دهی غیرفوری است  امادرصورت افزایش موارد یا بروز همه گیری گزارش دهی بیماری فوری است

اقدامات توصیه شده برای بیمار:

گرفتن شرح حال از بیمار و درخواست آزمایش های لازم توسط پزشک،تکمیل فرم بررسی،پیگیری وارجاع موارد مثبت هپاتیت به مرکز کنترل و پیشگیری از هپاتیت

 مراقبت در منزل:

1-کاهش فعالیت: کاستن از میزان فعالیت و هماهنگ کردن آن با توان خود، نکته‌ای مهّم است

2- تغذیه مناسب: اگر چه ممکن است اشتها نداشته باشید امّا تغذیه مناسب لازم است، اکثر مبتلایان با گذشت زمان دچار بدتر شدن حالت تهوع و بی‌اشتهایی می‌شوند. پزشکان رژیم غذایی پرکالری – پرپروتئین را برای بیماران هپاتیتی توصیه می‌کنند.

3- جلوگیری از کم آب شدن بدن: بسیار مهّم است هنگامی که مبتلا به هپاتیت B هستید مخصوصاً اگر استفراغ می‌‌کنید آب به میزان زیاد بنوشیدتامواد معدنی و الکترولیت‌های ازدست رفته را جبران نمایید.

4- اجتناب از الکل و داروها: هپاتیت متابولیسم الکل و برخی داروها را مختل می‌کند. این مواد روند تخریب کبد را تسریع می‌کنند.بدون توصیه پزشک، خودسرانه دارو مصرف نکنید. استامینوفن میتواند باعث تخریب کبد شود.

5- کنترل خارش بدن: برخی از افراد مبتلا به هپاتیت، گاهی دچار خارش پوست بدن می‌شوند، کنترل این وضعیت با خنک نگهداشتن پوست، اجتناب از در معرض آفتاب قرار گرفتن، پوشیدن لباسهای نخی و استفاده از برخی داروها مقدور می‌باشد.

اقدامات برای اطرافیان:

آموزش افراد خانواده درخصوص بیماری و انجام آزمایش و دریافت خدمات پیشگیرانه،ایمن سازی اطرافیان  بیمار براساس ویرایش هفتم ایمنسازی گروههای در معرض خطرtگندزدایی ابزار ووسایل(جوشاندن درآب،اتوکلاو و....)

از میان هپاتیت‌ها، انواعD ،E ،F وG از شیوع کمتری برخوردارند.

[ ۱۳٩۱/٢/۳ ] [ ٩:٤٠ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]