فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

پاسخ به سؤالات رایج مادران در شیردهی شماره3

پاسخ به سؤالات رایج مادران در شیردهی شماره3

تهیه وتنظیم:  لیلا جهانتیغ کارشناس کودکان معاونت بهداشتی

انتشارات وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی اداره سلامت کودکان و ترویج تغذیه با شیرمادر

سال انتشار: 1390گردآوری و تالیف :دکتر سید حامد برکاتی،سوسن سعدوندیان، دکتر شهناز علایی، مریم فریور، نسرین همایونفر

در این شماره نیز برای عزیزانی که این عنوان را در شماره های قبل پیگیری نمودهاند 10 سوال دیگر برای کسب مهارت مادران در زمینه شیردهی و تغذیه شیرخوار مطرح و تشریح می گردد :

1-تا چه مدت و چگونه می توان شیر دوشیده شده مادر را ذخیره کرد ؟

ظروف شیشه ای اولین انتخاب و ظروف پلاستیکی سخت شفاف دومین انتخاب برای ذخیره کردن شیر است. لیوان و بطری که برای دوشیدن و ذخیره کردن شیر مورد استفاده قرار می گیرند ، همیشه باید قبلا جوشانده


شوند و پس از خنک شدن مورد استفاده قرار گیرند. شیر دوشیده شده را باید بلافاصله داخل یخچال و یا فریزر قرار داد. شیر دوشیده شده در درجه حرارت اتاق به شرطی که دور از آفتاب، گرمای چراغ و یا شوفاژ باشد، حداکثر 6 تا 8 ساعت قابل استفاده است ولی باید. توجه داشت، شیری که در درجه حرارت اتاق نگهداری شده باشد دیگر قابل فریز کردن نیست. شیر دوشیده شده را می توان تا 48 ساعت در یخچال نگهداری نمود و یا ظرف 30 دقیقه اول در یخچال گذاشت و سپس فریز کرد.

شیر دوشیده شده درقسمت جایخی یخچال تا 2هفته و در فریزرهای معمولی زیر 18 درجه  تا 3 ماه و در فریزرهای صنعتی زیر 32 درجه سانتی گراد تا 6 ماه قابل نگهداری و استفاده است.

ظرفی که برای فریزر کردن به کار می رود باید فقط تا سه چهارم از شیرپر شود تا جای یخ زدن نیز داشته باشد. تاریخ دوشیدن شیر را روی ظرف ثبت کنید تا در هر بار استفاده، اول شیرهای قدیمی تر مصرف گردد.

2- شیر دوشیده شده منجمد را چگونه باید ذوب کرده و به شیرخوار بدهم ؟

برای ذوب کردن شیر دوشیده شده منجمد، هرگز ظرف محتوی شیر را مستقیم روی اجاق قرار ندهید. این شیر را به مدت نیم تا یک ساعت باید به درجه حرارت بدن برسانید و با چکاندن یک قطره شیرروی ساعد،حرارت مناسب را تشخیص دهید. بدین منظور ظرف محتوی شیر منجمد را در ظرف آب ولرم گذاشته و تکان دهید تا کم کم یخ آن باز شود و یا در قابلمه ای حاوی مقداری آب که روی اجاق قرار دارد، بگذارید. شیرمنجمد شده ای که ذوب و گرم شده را ظرف نیم تا یک ساعت بایدمصرف کنید و هرگز دوبار منجمد نکنید.

3- از چه زمانی می توان غذاهای کمکی را برای کودک شروع کرد؟

شیرخوار بعد از پایان 6 ماهگی علاوه بر شیر مادر برای تامین نیازهای تغذیه ای به سایر غذاها نیاز دارد. دستگاه گوارش کودک در این سن به اندازه ای تکامل یافته است که بتواند بعضی غذاها را هضم کند. اکثر کودکان قبل از 6 ماهگی نیازی به تغذیه تکمیلی ندارند . غذاها و مایعات اضافی به تنهایی کافی نیستند و تغذیه با شیرمادر را تکمیل می کنند. در دوره 6 تا 12ماهگی این غذاها باید از نظر تنوع و مقدار بتدریج مکمل شیرمادر شوند نه آنکه جانشین آن گردند چون شیرمادر همچنان بعنوان منبع مهم تغذیه بیش از نیمی از نیازهای تغذیه ای شیرخوار را تامین می کند. در این دوران شیرخوار بسیار آسیب پذیر است. او نحوه خوردن غذاهای جامد و نیمه جامد را می آموزد و باید بطور مکرر و با حوصله تغذیه شود. در تغذیه تکمیلی شیرخواران باید به چهار نکته اساسی توجه کنید. تغذیه تکمیلی باید :

- به موقع ، یعنی زمانی شروع شود که انرژی و مواد غذائی مورد نیاز کودک بیش از مقداری است که توسط تغذیه مکرر و انحصاری با شیر مادر تامین شود و دستگاه گوارش او آمادگی لازم را داشته باشد. این زمان برای اکثر شیرخواران پایان 6 ماهگی است.

- کافی و متنوع باشد، یعنی نیازهای تغذیه ای کودک برای رشد را تامین کند.

- سالم و ایمن باشد، یعنی بصورت بهداشتی و با دست های تمیز تهیه و نگهداری شده باشد و به جای بطری و سرشیشه از ظروف تمیز استفاده شود.

- به طور صحیح، یعنی با توجه به علائم گرسنگی به شیرخوار داده شود و دفعات و روش تغذیه هم مناسب سن کودک باشد .

4- شروع زودرس غذاهای کمکی (قبل از 6 ماهگی) چه خطراتی دارد؟

جای تغذیه با شیرمادر را گرفته و در تامین نیازهای تغذیه ای کودک مشکلاتی ایجاد می کند، اگر از حریره و سوپ آبکی و رقیق استفاده شود منجر به دریافت اندک مواد مغذی خواهد شد، به دلیل دریافت کمتر عوامل حفاظتی شیرمادر، احتمال ابتلابه بیماری ها افزایش می یابد، به دلیل اینکه غذاهای تکمیلی به اندازه شیرمادر پاکیزه نبوده و سهل الهضم نیستند احتمال ابتلابه اسهال نیز افزایش می یابد، از آنجا که کودک هنوز توانائی هضم و جذب پروتئین غیر انسانی را به خوبی ندارد احتمالا ایجاد حالت های آلرژیک افزایش می یابد، اگر تغذیه با شیرمادر به دفعات کمتری صورت گیرد خطر حاملگی مادر افزایش می یابد .

5-شروع دیرتر از موعد غذاهای کمکی چه خطراتی دارد؟

کوک غذاهای اضافی مورد نیاز برای تامین نیازهای در حال رشدش را دریافت نخواهد کرد، رشد و تکامل کودک آهسته تر می شود، ممکن است کودک مواد مغذی لازم برای پیشگیری از سوء تغذیه و اختلالاتی مثل کم خونی فقرآهن را دریافت نکند.

6-آیا در سال دوم زندگی هم تغذیه با شیرمادر ضروری است؟

تغذیه با شیر مادر که در سال اول زندگی، غذای اصلی شیرخوار است، درسال دوم عمر نیز تا یک سوم نیازهای اساسی شیرخوار و موادی را که ممکن است در غذاهای خانواده نباشد، تامین می کند. بنابراین بعنوان یک غذای لازم برای رشد کودک و همچنین پیشگیری از بیماری ها در سال دوم زندگی یا پس از آن نیز باید ادامه یابد.

7- در چه مواقعی تغذیه با فنجان لازم است؟

گاهی تغذیه مستقیم از پستان ممکن نیست. در چنین شرایطی تغذیه با فنجان بهترین و ایمن ترین روش جایگزین برای تغذیه از پستان است. هر شیرخواری که قادر به مکیدن باشد، می تواند شیر را از فنجان بنوشد. حتی شیرخواران نارس می توانند خیلی زودتر از آنکه قادر به تغذیه با بطری باشند با فنجان تغذیه شوند و هر زمان که ضروری باشد حتی پس از تولد می توان استفاده از فنجان را شروع کرد. پس هرگاه نیاز باشد شیرخوار را با شیردوشیده شده مادر بوسیله فنجان تغذیه می کنند. بدین ترتیب شیرخوار از مزایای شیرمادر بهره مند می شود و وقتی شیرمادر در دسترس نباشد، سایر شیرها را نیز باید با فنجان به شیرخوار بدهند.

8-چرا تغذیه با فنجان بهتر از بطری است؟

تغذیه با فنجان بر خلاف بطری ، تداخلی با مکیدن پستان ایجاد نمی کند و شیرخوار می تواند به خوبی پستان را گرفته و بمکد، تمیز کردن فنجان با آب و صابون در صورتی که امکان جوشاندن نباشد، آسان است، فنجان کمتر از بطری ممکن است.

برای مدت طولانی همه جا حمل شود و به باکتری ها فرصت رشد و تکثیر بدهد، تغذیه با فنجان با احتمال کمتری کودک را درمعرض ابتلا به اسهال ، عفونت ها و تاخیر رشد دندانی قرار می دهد، فنجان کنار کودک رها نمی شود تا خود او از آن تغذیه کند و کسی که شیرخوار را با فنجان تغذیه می کند او را نگه می دارد، به او نگاه می کند و قدری از نیازهای حسی و عاطفی او را ارضاء می کند، کودک با فنجان می تواند میزان شیر دریافتی خود را کنترل نماید .

9- چگونه شیرخوارم را با فنجان تغذیه کنم ؟

- دست هایتان را بشوئید.

-  شیرخوار را به حالت نشسته ( صاف ) یا نیمه نشسته روی دامن خود نگه دارید .

- یک فنجان کوچک شیر را جلوی لب های شیرخوار نگه دارید. فنجان را یک برکنید تا شیر به لب های شیرخوار برسد، سپس در حالی که لبه فنجان قسمت خارجی لب بالای شیرخوار را لمس می کند فنجان را به آرامی روی لب پائین شیرخوار قرار دهید .

شیرخوار هشیار شده و دهان و چشم های خود را باز می کند. نوزاد کم وزن، شیر را با زبان به داخل دهانش می کشد و نوزاد رسیده ( فول ترم ) یا بزرگتر شیر را می مکد و مقداری از آن را می ریزد . - شیر را داخل دهان کودک نریزید. فقط فنجان را روی لبش نگه دارید و بگذارید خود او آن را بگیرد.

- وقتی نوزاد به قدر کافی شیرخورد، دهانش را می بندد و دیگر شیر نمی خورد. اگر او به میزان مورد انتظار شیر نخورد، حتماً نوبت بعدی مقدار بیشتری می خورد و یا لازم است که دفعات بیشتری او را تغذیه کنید.

- میزان شیر دریافتی او را نه فقط در هر وعده شیردهی بلکه در 24 ساعت اندازه گیری کنید.

10-چگونه کودکم را از شیر بگیرم؟

تداوم تغذیه با شیرمادر تا پایان دو سالگی توصیه می شود. توصیه قران کریم دو سال است اما بیش از دو سال نیز منع نشده است. تصمیم در مورد از شیر گرفتن بستگی به شرایط جسمی روانی مادر و کودک و ویژگی های خانواده دارد.

بهترین روش از شیر گرفتن، تدریجی است که همراه با عشق و علاقه و در طی چند ماه اتفاق افتد. بنابراین بعد از دو سال کامل که کودک از شیر مادر بهره مند شده و 5 وعده در روز (3 وعده غذای اصلی و 2 میان وعده) غذا می خورد و مایعات1 وعده شیر پاستوریزه یا آب میوه را جایگزین شیر مادر نمود که باید با لیوان یا فنجان به کودک داد.

اگر زمانی هم کودک تمایل به شیر خوردن داشت از او دریغ ننماید، به ویژه هنگام بیماری کودک که فقط اشتها به خوردن شیر دارد و غذای دیگری را تحمل نمی کند. از شیر گرفتن نباید در زمان بیماری و استرس باشد. در این روش چون از شیر گرفتن آرام آرام است مشکلات عصبی روانی و تغییرات هورمونی مادر که در یکباره از شیر گرفتن اتفاق می افتد به وجود نمی آید و کودک نیز دچار ضربه روانی نمی شود. به این ترتیب کودک کم کم علاقه به شیر خوردن را از دست می دهد و ممکن است خودش یک باره آن را کنار بگذارد.

رعایت این توصیه ها هنگام از شیر گرفتن کمک کننده است :

1- نسبت به از شیر گرفتن انعطاف پذیر باشید. اگر کودک اصرار دارد موقع خواب شیر بخورد به او بدهید تا وقتی که کودک آماده از شیر گرفتن شود. قبل از خواب و صبح هنگام بیدار شدن شیر خودتان را به کودک بدهید. به تدریج وعده های شیر قبل و بعد از ظهر را کم کنید. یعنی فاصله شیر دادن ها را بیشتر نمایید تا خود به خود یک وعده شیردهی حذف شود. طول مدت شیرخوردن در یک وعده را می توانید کوتاه کنید، این کار در کودکان بالای 2 سال موثر است. در مورد کودکانی که سن بیشتری دارند به تعویق انداختن شیردهی راحت تر است و این کار برای کودکی که بطور نامنظم شیر می خورد مناسب تر است و بالاخره وعده های شیر خوردن در ساعات شب را به ترتیب یک شب در میان و دو شب در

میان کنید تا خود کودک دیگر تقاضای شیر نکند.

2- اگر در صندلی یا محل مخصوصی به کودک شیر می دادید دیگر از این محل استفاده نکنید تا کودک به یاد شیر خوردن نیافتد و تقاضای شیر خوردن نکند. برنامه همیشگی روزانه را عوض کنید. مثلا" اگر او را از مهد کودک بر می دارید به جای اینکه منزل بیایید، به فروشگاه یا پارک بروید تا کودک سرگرم شود و هوس شیر خوردن نکند. سرگرمی های جدید برایش پیدا کنیدمثل خواندن کتاب یا قصه گفتن، اسباب بازی جدید، راه بردن، سواری، مشاهده سایر کودکان) و حواس او را پرت کنید). زمان شیر خوردن او را پیش بینی کنید و یک میان وعده یا یک نوشیدنی مورد علاقه او را به همراه داشته باشید. می توانید او را به محل مورد علاقه اش ببرید تا شیر خوردن را فراموش کند.

3- در صورت امکان از سایر افراد خانواده کمک بگیرید. هنگامی که می خواهید شیر دادن وعده صبح را قطع کنید سعی کنید زودتر از او از خواب بیدار شوید تا هنگام بیدار شدن کودک، همسرتان یا یکی دیگر از اعضای آشنای خانواده در کنارش باشد. اگر کودک موقع بیدار شدن شیر می خواهد پدرش کمک کند و و او را برای صبحانه همراه خود ببرد و غذای مورد علاقه اش را به او بده. غذاهایی که به کودک می دهید سالم و از نظر ارزش غذایی کامل باشد.

4- اجازه ندهید کودک شما را بدون لباس ببیند و هوس شیر خورن کند.

5- اگر کودک آشفته است، گریه می کند و شیر می خواهد و مادر نمی تواند او را به هیچ طریقی آرام کند از شیر گرفتن سریع بوده و یا روش دیگری باید بکار بگیرید.

[ ۱۳٩۱/٢/۳ ] [ ٩:٤۳ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]