فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

کیفیت زندگی کاری کارکنان و عوامل موثر در آن

کیفیت زندگی کاری کارکنان  و عوامل موثر در آن

نسیمه نجفی(کارشناس  ارشد مدیریت آموزشی.معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی گلستان-09111702913

ایمیل:najafi.nasimeh@yahoo.com

فهرست منابع و ماخذ

1-     هرسی، پال;بلانچارد،کنت(1386)،مدیریت رفتار سازمانی،ترجمه علی علاقبند،تهران:امیرکبیر.

2-     دنیوی، زهرا (1388)، رابطه بین کیفیت زندگی کاری و اثربخشی سازمانی معلمان ، پایان نامه ارشد دانشگاه آزاد ساری

3-     دولان، شیمون ال ; شولر، رندال اس و جمعی دیگر (1380)، مدیریت امور کارکنان و منابع انسانی، مترجمان محمد صائبی و محمد علی طوسی ، تهران ، مرکز آموزش مدیریت دولتی .

4-     کمالوند ، قدرت اله(1378)، نگهداری و حمایت نیروی انسانی ،تهران، مرکز آموزش مدیریت دولتی.

5-     دونالداف، هاروی; براون، دونالد ار(1377)، رویکرد تجربی به توسعه سازمان( مدیریت تحول)، ترجمه عباس محمد زاده ،مرکز آموزش مدیریت دولتی.

6-     جزایری، بزاز پرداختچی، احمد و محمد حسین (1386)، تدوین مدل ارزیابی کیفیت زندگی کاری در سازمانها ، فصلنامه مدیریت ،143-124.

7-     رودکی،مهدی(1387) تحلیل دینامیکی کیفیت زندگی کاری.

8-     2-Flippo.EdwinB(1987)Personnelmanagement.sixth edition.mc graw.

مقدمه

امروزه بخش عمده زندگی ما در سازمانها یا در ارتباط با سازمانها سپری می شود ، در یکی کار می کنیم و از خدمات و تولیدات سازمانهای دیگر بهره مند می شویم . هر سازمانی با انجام دادن وظایف چندگانه یا تخصصی هدفهای عام یا خاصی را برای جامعه و مردم آن محقق می سازد(علاقه بند ،1386،ص3).  نیل به زندگی شغلی با کیفیت ،مستلزم کوششهایی منظم از سوی سازمانی است که به کارکنان فرصتهای بیشتری برای تاٌثیر گذاری بر کارشان و تشریک مساعی در اثربخشی کلی سازمان می دهد . به این ترتیب  هر سازمانی با بهره وری و کارایی مطلوب و موثر ، در جستجوی راههایی است تا


 کارکنان را به درجه ای از توانایی برساند که مغز و هوشمندی خود را به کار گیرند که این امر، به وسیلۀ کیفیت زندگی کاری مناسب ، یعنی مشارکت و سهیم کردن بیشتر کارکنان در فرایند تصمیم گیری صورت می گیرد (کسایی، بی تا ،ص119) .

امروزه در مدیریت معاصر کیفیت زندگی کاری به موضوع اجتماعی عمده ای در سراسر دنیا مبدل شده است . طرفداران نظریه کیفیت زندگی کاری در جستجوی نظام های جدیدی برای کمک به کارکنان هستند تا آنها بتوانند بین زندگی کاری و زندگی شخصی خود تعادل برقرار کنند (دنیوی،1388،ص10).

برنامه کیفیت زندگی کاری شامل هر گونه بهبود در فرهنگ سازمانی است که عامل رشد و تعالی کارکنان در سازمان میباشد ( فیلیپو[1]،1984،ص412). لذا نظام ارزشی کیفیت زندگی کاری ، سرمایه گذاری بر روی افراد را به عنوان مهمترین متغیر در معادله مدیریت راهبردی مورد توجه قرار می دهد و براین باور است که برآورده نمودن نیازهای کارکنان به بهسازی و کارایی بلند مدت در سازمان منجر خواهد شد.

دولان و شولر در تاًثیر بهبود کیفیت زندگی کاری بر کاهش تنیدگی و فرسودگی شغلی اذعان می دارند که توجه به کیفیت زندگی کاری یعنی تاکید بر روشهایی که سازمان را دگرگون می سازد تا به نتایجی برسد که رضایت شغلی و بهره وری کارکنان را افزایش دهد ، دخالت در کار و عملکرد آنان را فزونی بخشد و تنیدگی روانی ، ترک خدمت و غیبت را کاهش دهد . چنین به نظر می رسد که می توان به طور همزمان به همه این اهداف رسید( ترجمه محمدعلی طوسی،1378).

اهداف کیفیت زندگی کاری

     اهداف اساسی یک برنامه کیفیت زندگی کاری اثربخش، بهبود شرایط کاری ( به طور عمده از دیدگاه کارکنان ) و اثربخش سازمانی بیشتر به طور عمده از دیدگاه کارفرمایان می باشد . نتایج مثبت برنامه مذکور بوسیله شماری از مطالعات پیشین حمایت شده است که  شامل :

کاهش غیبت در سازمان، کاهش جابه جایی پرسنل و افزایش رضایت شغلی می باشد ( لائو ، 2000).

 دوتن از نویسندگان مدیریت منابع انسانی نیز ایجاد احساس مسئولیت در کارکنان ، افزایش رضایتمندی وخشنودی کارکنان از شغل ، ایجاد زمینه دخالت و مشارکت به کارکنان ، ایجاد واحترام واعتماد به کارکنان و بهبود عملکرد سازمان را از جمله اهداف عملیاتی کیفیت زندگی کاری به شمارمی آورند(دولان، شولر ،1376، ص351)

در برخی سازمانها هدف از برنامه های کیفیت زندگی کاری عبارتست از افزایش تعهد و اعتماد کارکنان ،حل مشکلات ، کمک به آنها به منظور افزایش  رضایت آنان و اثربخشی سازمان ، تعدادی از نویسندگان در مقاله ای تحت عنوان " موج جدید کیفیت زندگی کاری " موج جدید تیم های کیفیت زندگی کاری را شامل تیم هایی از کارکنان می دانند که اهداف مربوط به کار خویش را تعیین نموده اند و معیارهای تعیین چنین اهدافی را به شرح زیر می دانند :

1-                  بهبود روش انجام کار به گونه ای که مورد نظر مشتری ، نیروی کار و مدیر باشد .

2-                  باعث ایجاد در آمد یا کاهش هزینه شود .

3-                  باعث بهبود در ارائه خدمات به مشتری ( ارباب رجوع ) شود .

4-                  روحیه کارتیمی را ارتقاء بخشد (برگو و لیند ، 1990)

ابعاد کیفیت زندگی کاری

    اصطلاح کیفیت زندگی کاری در سالهای اخیر رواج زیادی داشته‌است. اما در مورد معنای این اصطلاح توافق کمی وجود دارد، در عین حال می توان گفت حداقل دو استفاده شایع از آن وجود دارد:

 اول اینکه کیفیت زندگی کاری اشاره به مجموعه ای از نتایج برای کارکنان نظیر رضایتمندی شغلی، فرصتهای رشد، مسائل روانشناختی، امنیت شغلی، روابط انسانی کارفرما، کارکنان و میزان پایین بودن حوادث دارد.

دوم،کیفیت زندگی کاری همچنین به مجموعه ای از کارها یا عملکردهای سازمانی نظیر مدیریت مشارکتی، غنی سازی شغلی و شرایط کاری مطمئن اشاره دارد. در این رابطه برنامه های کیفیت زندگی کاری ممکن است به عنوان راهبرد مدیریت منابع انسانی شامل عملکردهای کیفیت زندگی کاری و بهبود برنامه های کیفیت زندگی کاری و بهبود کارآیی و بهره‌وری سازمانی در نظر گرفته شود(رودکی، ۱۳۸7).

کیفیت زندگی کاری [2]یعنـی نـوع نگـرش افـراد نسبت به شغل خود. یعنی این که تا چه میزان اعتماد متقابل، توجه، قدرشناسی، کار جالب و فرصت‌‌های مناسب برای سرمایه‌گذاری (مادّی و معنوی) در محیط کار، توسط مدیران برای کارکنان فراهم شده است. درچه کیفیت زندگی کاری درون سازمان از طریق اندازه گیری رضایت، غیبت کم؛ و انگیزه بالا در کارکنان برآورد می‌شود.

ابعاد و جنبه های گوناگون کیفیت زندگی کاری را می توان در موارد زیر خلاصه نمود :

1- بهداشت و ایمنی کار

امروزه با استفاده از دستگاههای جدید و تکنولوژی مدرن شرایط کاری برای کارکنان ایمن تر شده است البته در صورتی که کارکنان با آموزش های مداوم به اهمیت و ضرورت استفاده از وسایل ایمنی پی برده و در کاهش سوانح و خطرات تلاش نمایند . تشکیل کمیته ها و گروه های ویژه جهت آموزش و بازرسی مداوم و همچنین اطمیان از رعیات اصول ایمنی و پیش بینی شرایط کار با توانایی های جسمانی و روانی کارکنان از بروز مسائل و مشکلات حاد در این زمینه می کاهد .

2- ساعات نوبت کاری

کاهش ساعت کار در اغلب کشورهای جهان به عنوان یک برنامه جامع از مزایایی برخوردار است زیرا رعایت این امر ضمن ایجاد زمینه اشتغال برای تعداد بیشتری از نیروهای آماده به کار در جامعه موجب کاهش نرخ بیکاری و همچنین توجه بیشتر کارکنان به امور شخصی، خانوادگی  و فراغت می گردد و بیماری های جسمی و عصبی را به شدت کاهش می دهد .

3- امنیت شغلی در کار

امنیت و ثبات شغلی ، امری بسیار مهم در جلب رضایت کارکنان  است لازم است قوانین و مقررات وضع شده مربوط به استخدام ، ارتقاء ، اخراج و... از سوی سازمان به تأیید سازمان های رسمی ، مانند وزارت کار رسیده و همچنین به منظور رعایت  و اعمال صحیح این ضوابط تیم های بازرسی در سازمان مستقر باشند .

4- جلب مشارکت و برخورد عادلانه به کارکنان

چنانچه سازمان قوانین و مقررات وضع شده را در مورد همه کارکنان ، گروه ها و اقشار مختلف یکسان اعمال نماید موجبات رضایت بیشتر را در کارکنان پدید میآورد. همچنین با اعمال سیاستهای یکسان ( عدم تبعیض ) جهت جلب مشارکت در تصمیم گیری های مربوط به سازمان و برنامه های کاری احساس بیگانگی را در کارکنان خنثی نموده و محیط کار را با روحیه و انسانی می نماید . نحوه سازماندهی  و مشارکت کارکنان می تواند از طریق تشکیل تیم ها و گروه های کاری و با معرفی نماینده کارکنان هر واحد در شورا ها صورت گیرد

5- محتوای کار

باید به گونه ای باشد که بسیار جزئی و خرد نباشد مجموعه وظایفی باشد که کل واحدی را شکل دهد و متناسب با توانایی و مهارت کارکنان بوده و برای کارکنان زمینه های کسب دانش و مهارت بیشتر را فراهم نماید و از نظر کارکنان دارای مقبولیت و مطلوبیت باشد.

6- دستمزد و پاداش منصفانه

 یکی از مهمترین انگیزه های عمومی کارکردن ، کسب معاش است توجه به اینکه چه سطحی از درآمد برای یک شغل یا فرد خاص کافی است قابل بررسی است زیرا میزان عادلانه بودن دستمزد مساله ای ذهنی است و در مورد هر یک از کارکنان متفاوت است لیکن توجه به تامین نیازهای اساسی زندگی در مقابل هزینه های زندگی و تعهدات خانوادگی کارکنان جهت تأمین کیفیت زندگی کاری نقش مهمی دارد .

7- مسئولیت اجتماعی

سیاستها و برنامه های اجرایی سازمان در قبال مسئولیت اجتماعی که در برابر کارکنان و خانواده های شان به عهده دارد در ایجاد علاقه و انگیزه به کار در آنان تأثیر بسزایی دارد .

 8- کار و فراغت

چنانکه سازمان به ایام فراغت کارکنان توجه داشته و زمینه های گذران این ایام را با توجه به نوع کار ، زندگی خانوادگی و الگوهای سرگرمی فراهم نماید تا در ضمن تفریح و سرگرمی ، به ارتقاء فرهنگی کارکنان و خانواده شان که یکی از مسئولیتهای اجتماعی سازمان است جامه عمل بپوشاند باعث ایجاد انگیزش و مطلوبیت در کیفیت زندگی کاری در سازمان می گردد .

9- منزلت شغلی 

منزلت شغلی در نگرش کارکنان نسبت به حرفه شان تأثر دارد این منزلت از طریق نگرش و نحوه برخورد مدیران و سازمان در افراد تقویت و یا تضعیف می شود ( دنیوی ،1388 ،47)

 پیشنهادهایی جهت افزایش کیفیت زندگی کاری کارکنان

الف - سازمان میتواند با رعایت عدالت و انصاف در پرداخت ها به گونه ای که پرداخت مساوی برای کاری مساوی و نیز تناسب پرداخت ها با معیارهای کارکنان و تناسب آن با دیگر انواع کار باشد ، در سازمان به یکی از مهمترین نیازهای کارکنان توجه نماید .

ب: سازمان با ایجاد شرایط کاری ایمن از نظر فیزیکی و نیز تعیین ساعات کاری منطقی برای کارکنان باعث بالارفتن انگیزه کارکنان و در نتیجه افزایش اثربخشی و کارایی سازمان شود . محیط کاری که اثرات آلودگی در محیط کار را که می تواند تأثیر معکوسی بر وضعیت فیزیکی و ذهنی کارکنان در محیط کار بر جای بگذارد ،کاهش دهد .

ج: سازمان میتواند زمینه بهبود توانایی های فردی، فرصت های پیشرفت و فرصت های بکارگیری مهارت های کسب شده و تأمین امنیت درآمد و اشتغال را ایجاد نماید .

د: سازمان با شناساندن اینکه کاری که کارکنان انجام می دهند مورد نیاز سازمان یا جامعه است و رسیدگی مسئولان سازمان به درخواست های کارکنان و افزایش تعداد نیروی کار در سازمان باعث افزایش کارایی و بهره وری شود .

ه: سازمان میتواند به منظور ایجاد یکپارچگی و انسجام در سازمان به حذف ارزش حفظ اصالت منافع افراد در سازمان و تشویق به شکل گیری تیم ها و گروه های اجتماعی نماید .

و: مدیران سازمان میتوانند در کلیه مسائل و تصمیم گیریها  با عنایت به اینکه در هیچ یک از گروه واحدهای فنی تفکیک جنسیتی و یا تحصیلاتی وجود ندارد و برابری و عدالت را در کلیه موارد، مورد توجه قرار دهند .

ز: پیشنهاد می شود که چنین تحقیقاتی در بین کارکنان سایر معاونتهای دانشگاه ها نیز به عمل آید تا ضمن اطلاع یافتن مدیران از میزان کیفیت زندگی کاری کارکنان و در نتیجه عوامل مهم انگیزشی ، در صورت لزوم تدابیر لازم جهت افزایش کیفیت زندگی کاری و احساس رضایت کارکنان  از شغل نیز اتخاذ گردد .

ح: پیشنهاد می شود این تحقیق در سایر ادارات در ایران انجام شود تا از میزان کیفیت زندگی کاری کارکنان آگاهی پیدا کنیم .

ط: با توجه به یافته های این تحقیق ، صاحبنظران و مدیران و مسؤلین دانشگاه علوم پزشکی باید به فکر چاره جویی و یافتن راههای عملی خاصی بوده که بتوانند میزان کیفیت زندگی کاری را در کارکنان افزایش دهند و درنتیجه بین زندگی شخصی و کاری افراد تعادل ایجاد نمایند .    



[1] fllipo

[2] Q.w.l=Quality of work life

[ ۱۳٩۱/٢/۳ ] [ ٩:٤٥ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]