فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

مصرف داروهای بدون نسخه (OTC) در سالمندان

مصرف داروهای بدون نسخه (OTC)  در سالمندان

گردآورنده :  حبیب اله شهرکی واحد- کارشناس مواد خوراکی ، آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی معاونت غذا و دارو

پست الکترونیکی: Habib_Shahraki@yahoo.com

منابع: احمدی زر ، دکتر فریبا  و خوش نویس ، دکتر نسرین-اطلاعات کاربردی در داروخانه چاپ  اول 1389-انتشارات اباصالح-حیان

روز به روز شمار فزاینده­ای از داروها را در جاهای جدید می توان خرید و داروها به وسیله­ی غیرداروسازان دست به دست می­شوند. ترکیب کردن داروها جای خود را به ساخت تجاری تقریبا همه­ی ترکیبات دارویی داده است. داروها را در سوپرمارکتها ، داروفروشی­ها و یا در بازار می توان خرید. همچنین می توان داروها را از طریق سفارش پستی یا اینترنت به­دست آورد . داروها به­وسیله­ی شاغلان پزشکی فروخته شده و به­وسیله­ی دستگاه­ها پخش رایانه­ای می­شوند . در چنین شرایطی


مطرح کردن پرسش هایی از قبیل این که آیا هنوز هم به داروساز احتیاج داریم و یا ارزش خدمات داروخانه چیست مناسب به نظر می­رسد. آن­چه که واضح و مشخص است نقش مهم داروسازان در مشاوره­ی دارویی همه داروها و مهم­تر از همه ، داروهای بدون نسخه است و در واقع آنجاست که داروسازان بعنوان تجویزکننده­ی دارو ضمن مشاوره­ی کامل و ارائه­ی توصیه های لازم به بیماران در خصوص نحوه­ی استفاده ، دوز مصرفی ، دوره­ی درمان ، فواصل مصرف ، تداخل دارو – دارو و دارو – غذا ، عوارض دارویی ، مسمومیت دارویی ، شرایط نگهداری و ... مسئولیت درمان بیماران را بعهده می­گیرند.

در تحقیقی که در خصوص نوع مشاوره­ی دارویی در داروخانه های انگلستان انجام شده است نتایج نشان دادند که 6/41٪ از داروسازان در مورد 6 تا 10 داروی OTC هر روز مشاوره های لازم را با بیماران انجام می دهند و در طبقه بندی که انجام شد داروهای سرماخوردگی و ضدسرفه ، داروهای مسکن و ضدالتهاب ، داروهای گوارشی و ویتامین­ها و مکمل­ها از جمله گروههای دارویی بودند که بیشترین درخواست مشاوره از سوی بیماران را دارا بودند.

همچنبین بررسی­ها نشان دادند که داروسازان چه نوع اطلاعاتی را تمایل دارند از طریق مختلفی نظیر بازآموزی­ها ، نشریات دارویی و ... دریافت نمایند که شامل موارد ذیل بودند :

-  واکنش درجه یک ( شدید) از داروهای OTC و داروهای نسخه ای

-  درمان بیماری­ها یا حالات درمان با داروهای OTC

-  نحوه­ی استفاده همزمان از داروهای OTC و داروهای نسخه ای

-  پیشگیری از بیماری­ها یا عوارض ناشی از درمان با داروهای OTC

نتایج تحقیقی در انجمن داروسازان ایالت متحده ی آمریکا در سال 2007 نشان داد که مشاوره­ی داروسازان نقش کلیدی را در آموزش بیماران در خصوص داروهای OTC ایفاء می­نماید.

داروسازان بهترین موقعیت مشاوره با بیماران را در­خصوص همه­ی داروها دارا هستند و بدلیل دسترسی آسان به آن­ها ، بیماران اغلب سوالات مربوط به داروهای  OTC، عوارض جانبی آنها ، تفاوت بین داروهای OTC مشابه در یک گروه دارویی را از داروسازان می پرسند. همچنین آنها نقش موثری را در مشاوره با بیماران در خصوص تداخلات دارو – دارو نیز دارند.

بعنوان مثال بیماری ممکن است یک داروی OTC را بگیرد و همزمان نیز از داروهای نسخه­ای دیگری استفاده نماید لذا تداخلات این دو را باید یادآور شده و بررسی نمود.

همراه با وارد شدن داروهای نسخه­ای قویتر و داروهای OTC بیشتر به قفسه­های داروخانه ، داروسازان باید اطلاعات روزآمد را در خصوص داروها بالاخص داروهای OTC دریافت نمایند تا بتوانند بیماران را در تصمیم گیری در خصوص نوع داروی OTC خریداری شده راهنمایی نمایند.

در اینجا جهت آشنایی انواع داروهای بدون نسخه را نام می بریم ( در بخش بعدی فصلنامه به شرح کامل آن می پردازیم) :

-  آسپرین و سایر داروهای ضد التهاب غیر­استروئیدی

-  استامینوفن

-  آنتی هیستامین­ها

-  ضد احتقان­ها

-  داروهای ضد سرفه

در تجویز داروی OTC به بیمار توجه به نکات زیر الزامی است :

-  دلیل انتخاب داروی OTC برای بیمار شرح داده شود.

-  نحوه­ی استفاده صحیح از داروی OTC شرح داده شود.

-  عوارض جانبی احتمالی ، هشدار­ها و احتیاط­های لازم در خصوص داروی مصرفی توضیح داده شود و به بیمار یادآوری شود هرگونه علائم ناشی از بروز عوارض دارویی و یا مسمومیت­های احتمالی به داروساز گزارش شود.

-  چگونگی خود مراقبتی در پاسخ به یک سری علائم و نشانه­ها برای بیماران توضیح داده شود.

-  طرز استفاده و نگهداری داروها بر­روی برچسب دارویی درج شود.

-  زمان لازم جهت پاسخگویی به سؤالات بیماران اختصاص داده شود.

-  به بیمار یادآوری شود جهت مانیتورینگ علائم و پیگیریهای لازم مجددا به داروخانه مراجعه نماید تا از صحت نوع داروی تجویزی و مصرف صحیح آن اطمینان حاصل شود.

مهمترین نکات داروهای بدون نسخه OTC که باید به بیماران سالمند یادآور شد:

از آنجایی که اکثر سالخوردگان تحت درمان­های دارویی با تجویز پزشک می باشند لذا بدلیل پیشگیری از بروز واکنش­های دارویی لازم است تجویز داروهای بدون نسخه با توجه کامل به سایر داروهای آنها باشد.

× از آنجایی که ریسک ابتلا به خونریزی­های گوارشی و بیماری­های کلیوی در سالخوردگان بیش از سایر افراد است مصرف داروهای ضدالتهاب غیر­استروئیدی مانند آسپرین باید حتما همراه با مراقبت باشد.

× داروهای ضداحتقان مانند پزودوافدرین و آنتی هیستامین دکونژستان می توانند سبب افزایش فشارخون و حتی افزایش فشار داخل چشم و بروز گلوکوم ( آب سیاه ) گردند.در افراد سالخورده این داروها ممکن است سبب احتباس ادرار شوند. همچنین بدلیل تداخل با داروهایی مانند پروپرانول ، انسولین و سایر داروهای پایین آورنده فشار خون و داروهای ضد افسردگی باید همراه با آنها مصرف نشود.

× بدلیل تداخل دارویی پزودوافدرین با داروهای ضد افسردگی و انواع آرام­بخش­ها و همچنین داروهای ضد­تشنج و ضد­صرع ، نباید همراه با این داروها مصرف شوند.

مصرف دکسترومتورفان نیز با داروهای ضد افسردگی تداخل دارد و بخصوص در سالخوردگان نباید با هم مصرف شوند.

در پایان به نکاتی در خصوص مراقبت های بهداشتی در سالمندان می پردازیم:

با وجود افزایش جمعیت سالمند به نظر می رسد رویکردهای آموزشی و بهداشتی باید توجه ویژه به این گروه سنی داشته باشد . مشکلات حرکتی و جسمی ، روشهای مصرف صحیح داروها ، توصیه­های تغذیه ای و ... از مسائل مهم این افراد هستند که در سطوح مختلف درمانی باید آموزش­های لازم به آنان داده شود.

× پیشگیری از بیماریهای قلبی – عروقی شامل رژیم غذایی مناسب ، اجتناب از چاقی و تنش­های عصبی

× معاینات متناوب پزشکی ، درمان بیماری پرفشاری خون و دیابت و کنترل دقیق این بیماریها و عدم مصرف خودسرانه داروها – مشاوره­ی دقیق دارویی در خصوص نحوه­ی مصرف ، فواصل مصرف و تداخلات دارویی

× درمان استئوپروز ، مصرف کلسیم اضافی و پیشگیری از حوادث و شکستگی­ها

× توصیه به پیاده روی ، ورزش و تحرک  برای پیشگیری از ناتوانیهای حرکتی

× حمایتهای عاطفی و روانی در خانواده و اجتماع

[ ۱۳٩۱/٢/۳ ] [ ٩:٥۳ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]