فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

کم خونی

پیشگیری وکنترل کم خونی فقر آهن  :

کمبود ریزمغذیها ، به ویژه کم خونی یکی از شایع ترین مشکلات تغذیه ای جهان بشمار می رود . براساس گزارشات سازمان بهداشت جهانی بیش از 2 میلیارد نفر از مردم جهان دچار کم خونی هستند . زنان باردار ، شیر خواران وکودکان در زمره گروههای آسیب پذیری می باشند که عموما از کم خونی فقر آهن رنج می برند . در کشورهای در حال توسعه 60   50 درصد  گروههای فوق مبتلا هستند . مشکل فقر آهن حتی درکشورهای توسعه یافنه نیز یکی از مشکلات تغذیه ای عمده است بطوری که در کشورهای قاره امریکا   40% ودر کشورهای اروپایی  18%   زنان باردار دچار کم خونی فقر آهن می باشند در کشور مانیز کم خونی یک مشکل عمده تغذیه ای بهداشتی است کم خونی فقر آهن شدید ترین   حا لت کمبود آهن است باید درنظرداشت که درغیاب کم خونی ،اشکال خفیف تر کمبود آهن وجود دارد که باعوارضی همچون کاهش مقاومت بدن در برابرعفونت ، کاهش قدرت یادگیری در کودکان وکاهش ظرفیت و توان کاری همراه است و در صورت عدم پیشگیری و کنترل ، نها یتا״  پیا مد های نا مطلوب اجتما عی ،اقتصا دی به دنبا ل خواهد داشت . بدون شک افزایش آگاهیهای جا معه یکی از مهمترین را ههای غلبه بر این مشکل عمد ه بهدا شتی تغذیه ای است . مطا لعات متعددی وجود کم خونی فقر آهن را در زنان سنین باروری ، دختران نوجوان و کودکان زیر پنج سا ل کشور نشان داده است که پیامد های ناشی از آن کاهش قدرت یادگیری ، کاهش توان کار وکاهش نیروی تولید می باشد . از اینرو پیشگیری وکنترل کمبود آهن وکمخونی ناشی از آن با افزایش بازده کار بدنی وافزایش تولید وافزایش ظرفیت فراگیری وکاهش بیماری ومرگ ومیر که در دراز مدت حاصل می شود یکی از سرمایه گذاری های پرسود برای کشور بشمار می رود .

در سالهای اخیر شناخت اپید میو لوژی کمخونی فقر آهن وتکنیک های پیشگیری وکنترل آن گسترش زیادی یافته است اما هنوز ،نمونه های معدودی از بکارگیری این اطلاعات درتوسعه واجرای استراتژی های جامع کنترل وجود دارد. از سوی دیگر شواهد قابل ملاحظه ای که بر اساس تجربیات کشورهای مختلف جمع آوری شده است نشان می دهد که سیستم مراقبت های اولیه بهداشتی به خوبی قادر است راهنمای عملی بکار گیری معلومات وشناخته های جدید را در جهت کاهش میزان شیوع کم خونی فقر آهن ارائه نماید .

کم خونی فقر آهن زمانی اتفاق می افتد که مقدار آهن جذب شده برای تامین نیاز روزانه کافی نباشد تامین ناکافی آهن        می تواند به یکی ازدلایل زیر باشد :

1-      دریافت نا کافی آهن

2-      خونریزی مزمن

3-      دردسترس نبودن آهن قابل جذب

4-      افزایش نیاز به آهن

در صورت استمرار تامین ناکافی، کمبود آهن منجر به کم خونی فقر آهن خواهد شد . شیرخواران ، کودکان قبل از سن مدرسه ،نوجوانان و زنان در سنین باروری به ویزه زنان باردار بیشتر در معرض خطر کم خونی فقر آهن قرار دارند ومردان بالغ نیز ممکن است به علت دریافت ناکافی ویا تکرار عفونتهای انگلی در معرض خطر کم خونی باشند . اگر چه کم خونی فقر آهن به سادگی با مصرف ترکیبات آهن قابل درمان است اما به دلایل متعدد میلیونها نفر از افراد مبتلا تحت درمان قرار نمی گیرند .

براساس اطلاعات موجود ومیزان مرزطبیعی هموگلوبین توصیه شده انجمن علمی سازمان بهداشت جهانی تخمین زده میشود که حدود 30% جمعیت جهان دچار کم خونی می باشند . کم خونی فقر آهن بطور قابل ملاحظه ای در کشورهای در حال توسعه شایع تر از کشورهای توسعه یافته می باشد . افریقا وجنوب آسیا بالاترین میزان شیوع کم خونی را دارند .

درصد افراد کم خون

منطقه

کودکان 4-0 ساله

کودکان 12-5 ساله

مردان

زنان 49- 15 ساله

باردار

کل

مناطق توسعه یافته

12

7

3

14

11

مناطق درحا ل توسعه

51

46

26

59

47

      شیوع کم خونی فقر آهن بر حسب منطقه،سن وجنس در جهان

کمخونی نه تنها بعلت کمبود آهن ویا کمبود مواد مغذی ، بلکه به علل دیگری ازجمله بیماری مالاریا وکرمهای قلابدار وسایر عفونتهای منا طق گرمسیری ممکن است ایجاد شود . کمخونی همولیتیک مانند کمخونی داسی شکل وتالاسمی نیز دربعضی منا طق از جمله افریقا وآسیا وبعضی از جزایر اقیانوس اطلس دیده است .این نوع کم خونی ها بندرت مشکل عمده بهداشتی بوده است .

باتوجه به اینکه آخرین مرحله کمبود آهن ابتلا به کم خونی فقر آهن وکاهش میزان همو گلوبین می باشد در نتیجه افراد بیشماری بدون علائم واضح کم خونی ، از عوارض زیانبار کمبود آهن بر سلامتی وتوانایی جسمی رنج میبرند .

این عوارض عبارتند از :

v      در شیر خواران وکودکان 6 ماهه تا 9 ساله  :

 

1-      کاهش فعالیت جسمی

2-      اثرات فیزیولوژیکی ورفتاری

3-      اختلال در تکامل گفتاری ودستاوردهای تحصیلی

4-      اختلال در تکامل وهماهنگی سیستم اعصاب حرکتی

v      در بزرگسالان  :

1-       کاهش فعالیت بدنی وظرفیت فراگیری

2-       خستگی زود رس

v      در زنان باردار :

1-      افزایش خطر تولد نوزادان کم وزن
2- افزایش موارد ابتلا به بیماریها  ومرگ ومیر مادر
منبع : نشریات  سازمان بهداشت جهانی

تهیه و تنظیم : مردان سراوانی  کارشناس تغذیه حوزه معاونت بهداشتی

[ ۱۳۸٦/٦/۱ ] [ ۱٠:٢٠ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]