فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

هاری

هاری

تهیه کننده : خلیل شهریاری مدیر گروه تخصصی پیشگیری و مبارزه با بیماریها

منبع : راهنمای آموزشی مراقبت بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان ،دکتر محمدرضا شیرزادی و همکاران ، از انتشارات مرکز مدیریت بیماریهای واگیر، نشر اندیشمند 1389

واکسن های هاری ، ترجمه دکتر محمدرضا شیرزادی ، فرانک قراچورلو ، همازاد حاج رسولی ها 1388

بیماری هاری یکی از مهم ترین بیماریهای


مشترک بین انسان و حیوان است که در خیلی از مناطق جهان (به جز استرالیا و قطب جنوب ) شایع بوده و در ایران نیز یک اولویت مهم به شمار می آید.

میزان کشندگی بالا (100%) بوده به طوری که پس از ظهور علائم بالینی در انسان و حیوان، قابل درمان نبوده و بیمار محکوم به مرگ خواهد بود.

حساسیت میزبانهای متعدد در حیوانات مختلف (گوشتخواران، علفخواران و خفاشها) اهلی و وحشی موجب گسترش وسیع بیماری شده و علاوه بر اهمیت بهداشتی و اقتصادی ، مشکلات عمده ای را در پیشگیری و کنترل بیماری موجب گردیده است.

این بیماری مخصوصگوشتخواران اهلی و وحشی بوده ، موجب انسفالومیلیت در انسان و همه پستانداران خون گرم (گرگ، سگ ، گربه ، الاغ ، گاو، اسب و...)می شود.

ویروسها فقط قادرند در یک سلول زنده تکثیر یابند . ویروس هاری در خارج سیستم عصبی مرکزی تکثیر یافته و سپس به اعصاب حسی و به سیستم عصبی مرکزی راه می یابد. در آنجا تکثیر یافته و ممکن است بعدا در میان اعصاب محیطی به غدد بزاقی و سایر بافت ها پخش شود.

راه های سرایت بیماری هاری به حیوان و انسان

  • گاز گرفتن:اصلی ترین راه سرایت بیماری ، گازگرفتن به وسیله حیوان هار است.
  •  پنجه کشیدن: پنجه آغشته به بزاق حاوی ویروس به ویژه در گربه و گربه سانان که عادت به لیس زدن پنجه های خود دارند نیز ایجاد بیماری می کند.
  • پوست : از طریق پوست سالم ، سرایت پذیر نیست ؛ ولی از راه کوچکترین خراش یا زخم در پوست ، این بیماری منتقل می شود.
  • نسوج مخاطی: انسان و حیوان های به ظاهر سالم که در اواخر دوره نهفتگی بیماری هستند و هنوز علائم بالینی هاری در آن ها ظاهر نشده است ، از طریق لیسیدن لب ، چشم و بینی افراد و کودکانی که با آن ها بازی می کنند بیماری هاری را انتقال می دهند .
  • تنفس :آلودگی از طریق تنفس به ویژه در غارهای محل زندگی خفاش های آلوده ، امکان پذیر است.
  • انسان به انسان : از طریق پیوند اعضا .

علائم بیماری هاری در حیوان

بروز علائم اولیه : پس از طی دوره نهفتگی (این دوره در سگ و گربه 3-2 هفته و گاهی تا چند ماه است)، اولین علامت بیماری ، تغییر دررفتار و عادت های حیوان است؛ به نحوی که یا بیش از اندازه به صاحب خود انس و الفت پیدا می کند و یا عصبانی و بدخو شده ، غذای خود  را به دلیل اختلال در بلع به خوبی نمی خورد .

بروز علائم پیشرفته :شکل فلجی که حیوان به گوشه ای پناه می برد و ابتدا دستها و سپس پاها و بعد سایر اندامها  فلج شده و در نهایت به علت فلج دستگاه تنفسی می میرد ؛ ولی کم کم وحشی و درنده (هاری خشمگین) می شود .

هاری خشمگین: حیوان به گاز گرفتن سنگ و چوب و اشیای مختلف پرداخته و محل زندگی  خود را ترک می کند و بدون هدف  به هر جایی می رود و به هر کس و هر حیوان سرراه خود حمله    می برد . در نهایت پس از مدتی در اثر دوندگی زیاد و گرسنگی و تشنگی به علت عدم قدرت بلع ، کف از دهانش سرازیر شده و پی در پی زمین می خورد . صدای پارس حیوان خشن ، ناموزون و بریده بوده و درندگی در چهره اش هویداست ؛ بالاخره در اثر فلج دستگاه تنفسی خواهد مُرد.

علائم بالینی هاری در انسان

دوره نهفتگی : در انسان نیز طول دوره نهفتگی به شدت زخم ، تعداد جراحت و محل آن ها بستگی دارد ، در واقع محل جراحت هرچه به عصب مرکزی (مغز و نخاع) نزدیکتر باشد طول دوره نهفتگی کوتاهتر خواهد بود؛ این مرحله به طور معمول در انسان 15 روز تا 3 ماه به طول می انجامد . در پایان دوره نهفتگی ، ویروس هاری به محل اتصال عصب و عضله یا انتهایاعصاب  حرکتی سطحی نفوذ کرده و به طرف نخاع و سیستم اعصاب مرکزی حرکت می کند.

بروز علائم اولیه بیماری:تب ، لرز، خستگی ، سردرد، ضعف و درد عضلانی ، بی اشتهایی، اشکال در بلع، حالت تهوع و استفراغ، سرگیجه ، دردهای شکمی و اسهال، گلودرد، تنگی نفس ، سرفه خشک، نگرانی و ترس، تحریک پذیری ، عصبی بودن و در محل گازگرفتن احساس سوزش ، گزگز و مورمور

بروز علائم پیشرفته بیماری : شکل ساکت یا فلجی که علائم آن شامل ضعف در اندام گاز گرفته شده و به تدریج در سایر اعضاء و عضله های صورت ، کاهش هوشیاری و اختلال در حس ، فلج پایین رونده (مشابه سندرم گیلن باره) یا فلج چهار عضو به طور قرینه ، ممکن است سردرد و سفتی گردن (نشانه های مننژه) اتفاق افتد و در نهایت ، بیمار دچار خواب آلودگی و کما می شود . گاهی بیماری به شکل هیجانی تغییر می یابد.

از دیگر علائم شکل تحریکی، هیجانی یا خشمگین:  علائم فعالیت حرکتی شدید شامل دویدن و دست و پا زدن ، تحریک پذیری و عدم آرامش، توهم ، نگرانی و هیجان ، ترس از آب افزایش ترشح بزاق و اختلال در بلع ، افزایش درجه حرارت بدن تا بیش از°c40 ، گشاد شدن نامنظم مردمک ، افزایش ترشح اشک، بزاق ، تعریق و کاهش فشار خون و همچنین فلج اعصاب حرکتی فوقانی ، فلج تارهای صوتی ، دوبینی ، فلج عضلات صورت ، افزایش تعداد تنفس .

در نهایت بیمار مبتلا به مرحله کما می رسد و بیمار به علت نارسایی یا کلاپس قلبی عروقی می میرد.

از شروع علائم بالینی تا مرگ به طور متوسط 4 تا 7 روز طول می کشد .

درمان

در صورت شروع علائم هاری، بیماری درمان پذیر نیست .

اقدام های لازم در برخورد با بیمار مشکوک به هاری و موارد تماس

- استفاده از وسایل حفاظتی شامل دستکش، ماسک، گان، عینک و ... جهت کارکنان بیمارستان(پزشک، پرستار، خدمتگزارانو...)، ملاقات کنندگان و سایر کسانی که به نحوی با بیمار در تماس هستند .

- واکسیناسیون کامل هاری (5 نوبتی) کارکنان مراقبت و درمان بیمار ، افراد در تماس مستقیم با بیمار مانند افراد خانواده و افراد در تماس غیر مستقیم با بیمار از طریق وسایل آلوده به ترشحات .

- سرم ضد هاری و واکسیناسیون کامل هاری (5 نوبتی) جهت افراد در تماس که دارای زخم باز یا ترک در پوست هستند ، افرادی که در طی تماس با بیمار یا جسد دچار صدمه به پوست شده اند و هرگونه تماس با ترشحات آنها (پوستی یا مخاطی و ...)

- ضد عفونی یا معدوم کردن وسایل آلوده به ترشحات بیمار

- دفن بهداشتی ویژه جسد افراد مبتلا به هاری

راههای پیشگیری از بیماری هاری

- پیشگیری از حیوان گزیدگی

- جلوگیری از ورود وُحوش به اماکن انسانی

- خودداری از ریختن زباله  و پس مانده های غذایی در اطراف منازل منازل و گذرگاهها و معابر عمومی

- خودداری از نگهداری سگ ، گربه و ... در منزل، مگر در موارد لزوم با رعایت قوانین نگهداری حیوانات خانگی

- خودداری از تردد سگ های خانگی و صاحب دار در معابر عمومی و پارک ها

- جلوگیری از نزدیک شدن (بخصوص کودکان) به سگ های ولگرد

[ ۱۳٩۱/٥/۱٠ ] [ ۱٠:٠٧ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]