فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

عوارض دیابت

عوارض دیابت

گردآورنده : فاطمه بگم ستوده

منابع :راهنمایی دیابت نوع 1 در کودکان و نوجوانان تالیف دکتر نصرت قائمی ( فوق تخصص غدد و متابولیسم کودک ) - زهرا سعید رضایی ( کارشناس تغذیه )

دیابت یک اختلال در سوخت و ساز (متابولیسم) بدن است که در آن انسولین به مقدار کافی در بدن وجود ندارد (دیابت نوع1) یا انسولین موجود قادر نیست اعمال خود را به درستی انجام دهد. در نتیجه به علت وجود مقاومت در برابر آن، قند خون بالا می رود . در واقع نارسایی در تولید یا اثر انسولین


و یا هر دوی این عوامل منجر به افزایش قند خون (هایپر گلیسمی) می شود . این امر در دراز مدت ضمن آسیب به اندام ها و بافت های گوناگون، عملکرد بدن را با اختلال روبرو می کند .

عوارض دیابت را به سه گروه می توان تقسیم کرد: عوارض حاد (کوتاه مدت )، عوارض میان مدت و عوارض مزمن ( طولانی مدت ).

الف) عوارض حاد (در کوتاه مدت ایجاد می شود) :

1-هیپرگلیسمی(بالا رفتن قند خون): علائم آن عبارتست از پرخوری، پرنوشی، پراداری، کم آبی بدن     ضعف عضلانی، درد شکم، خشکی دهان، اختلال بینایی، خواب آلودگی،استفراغ،تنفس تند و ... .

از جمله عللی که باعث ایجاد آن می شود عبارت است از بروز یک بیماری (مانند بیماری ویروسی ساده از جمله سرماخوردگی)،کاهش نا صحیح مقدار انسولین، یا تزریق نکردن انسولین طبق برنامه و ...

2-هیپوگلیسمی(کاهش قند خون): کاهش قند خون یک مشکل عمده در بیماران دیابتی است. پایین آمدن قند خون به طور ناگهانی ایجاد می شود و لازم است اطرافیان بیمار با این موضوع آشنا شوند. شناخت علائم و آگاهی از درمان کاهش قند خون می تواند کمک بزرگی در جلوگیری از ایجاد عوارض شدیدتر آن و بستری در بیمارستان باشد.

علت کاهش قند خون : افراد مختلف تجربه های متنوعی از علائم کاهش قند خون را دارند و مهم است که افراد خانواده هم علائم کاهش قند خون و هم نحوه درمان را بدانند تا در صورتی که فرد دیابتی دچار چنین مشکلی شد به موقع اقدام مناسب را انجام دهند.عوامل ایجاد کننده عبارتند از :

1- وعده غذایی یا میان وعده دیر خورده شده یا خورده نشده است.

2- فعالیت اضافه باعث سوختن قند بدن بیش از حد معمول شده است.

3- مقدار انسولین زیاد بوده است.

4-انسولین به داخل عضله سریع تزریق شده که منجر به جذب سریع آن و کاهش ناگهانی قند خون شده است .

5- حمام گرفتن بلا فاصاصله بعد از تزریق کردن انسولین ؛ بهتر است بعد از تزریق انسولین کمی صبر کرده و بعد حمام آب گرم گرفته شود.

نکته : جلو گیری از کاهش قند خون بهتر از درمان آن می باشد.

علائم کاهش قند خون : لرز و ضعف، عرق، رنگ پریدگی، طپش قلب اضطراب، حواس پرتی، سر درد، سر گیجه، بهت زدگی، خواب آلودگی تغییرات رفتاری، اختلال دید و دو بینی ...

کاهش قند خون شبانه: در شب به علت خواب بودن، ظاهر شدن علائم، دیرتر اطرافیان را متوجه می کند. علائم در شب همان علائم روز است با این تفاوت که در بعضی مواقع موارد خاصی نیز بروز می کند مانند:

1- ناتوانی در خوابیدن یا از خواب پریدن

2- بیدار شدن در حالیکه شخص عرق کرده

3- پریدن از خواب با ضربان قلب تند

4- پریدن از خواب با سردرد

5- پریدن از خواب با آشفتگی و فراموشی یا خواب پریشان دیدن

6- جیغ زدن در خواب

7-تشنج در خواب

درمان کاهش قند خون: معمول ترین و عمومی ترین راه درمان، دادن قند ساده بلافاصله به بیمار می باشد. اگر علائم خیلی حاد نبود تست خون باید انجام شود و اگر امکان انجام آن وجود نداشت فقط شیر و آبمیوه داده شود.

درمان های معمول برای اثرات متفاوت کاهش قند خون

1-کاهش قند خون متوسط: شخص گیج بوده، صورت بی رنگ، ضعف و لرز دارد. در این صورت به شخص یک ماده قندی ساده مثل مایعات قندی داده می شود و به محض امکان تست خون انجام می شود .

2-کاهش قند خون شدید: شخص کاملا بی هوش است بنابراین نباید از راه دهان چیزی داده شود و راه برای تنفس باید باز باشد. بهتر است فقط گلوکاگون داده شود و برای کمک بیشتر با اورژانس تماس گرفته شود.

3-کاهش قند خون ناآگاهانه: در بعضی مواقع کاهش قند خون در چند آزمایش مشاهده می شود بدون اینکه شخص علائمی داشته باشد این حالت ممکن است ناشی از کاهش تدریجی افت خون یا در بچه های کوچکتر به دلیل نا آگاهی از علائم کاهش قند خون یا عدم توانایی بیان علائم باشد. در افراد بزرگسال که قند خون شدیدا کنترل می شود ممکن است آدرنالین ترشح نشود و مشکلات پزشکی به این کاهش قند خون نسبت داده شود.

پدیده سوموجی (شبانگاهی) : گاهی اوقات در بیماران دیابتی با وجود دریافت انسولین به موقع و به مقدار کافی (حتی گاهی اوقات بیش از حد مورد نیاز) باز با قند خون بالای صبحگاهی مواجه می شویم. به یاد داشته باشیم که همیشه در برخورد با این موارد اضافه کردن مقدار انسولین شبانه راه حل مناسب نیست. توصیه می شود که قند خون بیمار نیمه شب نیز کنترل گردد در صورتی که قند خون نیمه شب کاهش داشت و با افزایش قندخون صبحگاهی همراه بود راه حل صحیح در این وضعیت کاهش مقدار انسولین شبانه است که از افت قند خون در نیمه شب و پاسخ جبرانی بدن به صورت بالا رفتن قندخون در صبح جلوگیری شود. گاهی اوقات با علائمی به صورت کابوس شبانه، تعریق در خواب و یا سر درد صبح گاهی همراه است یا ممکن است کودک شب از خواب بیدار شده احساس ضعف و گرسنگی داشته باشد.

علت این پدیده: اگر مقدار انسولین دریافتی شب زیاد باشد منجر به افت قندخون در هنگام حداکثر اثر انسولین می شود که تقریبا در    نیمه های شب است. پاسخ جبرانی بدن در این موارد افزایش ترشح هورمون های بالا برنده قند خون می باشد و به دنبال ترشح، افزایش این هورمون ها قند خون در اوایل صبح افزایش می یابد و گاهی اوقات این پدیده به علت ورزش زیاد یا فعالیت های زیاد در شب می باشد. برای تشخیص این وضعیت حتما باید قند خون نیمه شب کنترل گردد. علت نام گذاری پدیده سوموجی به نام کسی است که اولین بار این پدیده را تشخیص داده است .

پدیده داون (فجر): در بعضی از بیماران دیابتی که کنترل خوبی هم دارند، ممکن است با افزایش قند خون صبحگاهی مواجه شویم، در این پدیده علی رغم اینکه میزان قندخون نیمه شب پایین نیست به دلیل ترشح افزایش هورمون رشد(که به طور معمول در شب صورت می گیرد) قند خون در اوخر شب و اوایل صبح افزایش می یابد. این مسئله در کودکان در حال رشد بخصوص در دوره بلوغ بیشتر دیده میشود. به این پدیده فجر یا صبحگاهی هم اطلاق می شود .

اقدام صحیح در این موارد استفاده از انسولین بیشتر است یا اگر به دلیل مصرف بیشتر غذا میان انسولین ناکافی بوده کاهش دریافت غذا           ( اجتناب از پرخوری ) راه حل مناسب خواهد بود.

ب: عوارض میان مدت:

1: کاهش رشد در کودکان : یکی از مسائل عمده ای که در کودکان دیابتی مطرح است وضعیت رشدی آنها است کودکان دیابتی همانند کودکان طبیعی باید رشد کنند و در زمان طبیعی وارد مرحله بلوغ شده و این مرحله را به خوبی پشت سربگذراند. اگر قند خون نوسان داشته باشد و دیابت بد کنترل باشد رشد کودک دچار اختلال می گردد.

2: سفتی مفاصل کوچک : سفتی مفاصل کوچک خصوصا دست و پا یکی از عوارضی است که در کودکان بیشتر از بزرگسالان دیده می شود در صورتی که دیابت کنترل خوبی نداشته باشد، به علت رسوب قند متصل به کلاژن در مفاصل کوچک پس از مدتی این مفاصل دچار سفتی شده در نتیجه کودک دیابتی دچار اشکال در انجام تکالیف مدرسه می شود که یک علامت هشدار دهنده از عدم کنترل قند خون است.

3: آب مروارید (کاتاراکت) : یکی از عوازض چشمی در دیابت است که به دلیل افزایش قند خون ایجاد می شود. این عارضه با عمل جراحی به خوبی قابل درمان می باشد ولی عوارض جراحی در بیماران دیابتی دور از انتظار نیست .

ج)عوارض طولانی مدت:

علت عوارض طولانی مدت صدمه عروق خونی کوچک و بزرگ است.

1 : عوارض چشمی: که شامل موارد زیر می باشد:

رتینوپاتی: آسیب دیدن چشم ها به علت آسیب مویرگ های چشم می باشد که در صورت عدم نظارت و جلوگیری، می تواند به اختلال در بینایی بیانجامد .

آب سیاه (گلوکوم): به علت افزایش فشار داخلی چشم ایجاد می شود اگر به موقع درمان نشود باعث نابینایی می گردد.

2 : اختلال در سیستم عصبی (نوروپاتی): دیابت ممکن است با آسیب دیدن رشته های عصبی بدن همراه شود در نتیجه باعث ایجاد اختلالاتی در بدن می شود که اغلب با احساس مورمور شدن، بی حسی و درد در پاها، مشخص می شود. علت صدمه اعصاب اختلال در خون رسانی و کاهش اکسیژن دریافتی می باشد، به علت کاهش اکسیژن غلاف عصبی صدمه دیده و جریان عصبی عضو مختل می شود به همین جهت شخص احساس گزگز، سوزش یا کرختی پیدا می کند .

در صورتی که دیابت اعصاب دستگاه گوارش را نیز درگیر کند مشکلات زیر ایجاد می شود:

اسهال، یبوست، نفخ، بی اشتهایی، تهوع و استفراغ که بروز این      عوارض می تواند اثرات جدی در اجرای برنامه های تغذیه ای بیماران داشته باشد .

3 : عوارض کلیوی: افزایش مکرر قندخون در بیماران دیابتی باعث آسیب دیدن مویرگ های کلیه می شود. یکی از موادی که به هنگام آسیب به کلیه ها در ادرار ظاهر می شود پروتئینی به نام آلبومین است .معمولا دفع آلبومین از ادرار و پر فشاری خون با هم بروز می کنند.

4 : عوارض قلبی عروقی: به علت تغییراتی که در رگ های         خونی افراد دیابتی ایجاد می شود، احتمال بروز بیماری های قلبی و بیماری های مغزی بیشتر از سایر افراد می باشد. بروز بیماری های قلبی که ناشی از افزایش میزان چربی های مضر خون مانند LDL و تری گلیسرید می باشد، اهمیت بیشتری داشته و شایع تر است .

5 : پر فشاری خون: پرفشاری خون در دیابت منجر به آسیب های چشمی و کلیوی می شود. بنابراین به منظور پیشگیری، پیروی از دستورات غذایی مناسب که در آن مصرف موادی مانند سبزیجات     میوه جات، شیر کم چرب و مغزهای روغنی توصیه شده است، لازم    می باشد .

6 : عوارض پوستی : بالا رفتن قندخون عفونت را بالا می برد، در افراد دیابتی که انسولین شروع نشده اغلب جوش ها و کورک هایی در پوست ظاهر می شود که با انجام مراقبت های دیابتی لازم علائم برطرف خواهد شد .هم چنین در برخی افراد به علت آسیب های رگ های خونی ناراحتی های پوستی مانند سرخ شدن و نازک شدن پوسته ساق پا دیده می شود .

7 : عوارض روحی روانی دیابت : ابتلا به دیابت در تمامی مراحل زندگی ممکن است اثرات روحی روانی ایجاد کند . این عارضه در ابتدای بیماری و یا در مراحل بعدی و یا حتی پس از سال ها از ابتلا به دیابت ممکن است در فرد ایجاد شود .

8 : عوارض استخوانی : در افراد دیابتی نوع 1 خطر وجود مشکلات استخوانی و شکستگی استخوان وجود دارد این عارضه خصوصا در    خانم ها بیشتر بوده است .

[ ۱۳٩٢/٢/۱٤ ] [ ۱٢:٢۱ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]