فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

انسولین‌درمانی‌

انسولین‌درمانی‌

خلیل شهریاری – مدیر گروه تخصصی بیماریها

منبع : برنامه‌ی کشوری پیشگیری و کنترل دیابت

تمام‌ افراد مبتلا به‌ دیابت نوع‌ 1 باید با انسولین‌ درمان ‌شوند. موارد مصرف‌ انسولین‌ در دیابت‌ نوع‌ 2 نیز به ‌صورت‌ زیر است‌:

- درصـورت‌ عـدم‌ مـوفقیت‌ در رسیدن‌ بـه‌ اهـداف‌ درمـانی‌ بـا رژیم‌ مناسب‌ هم‌زمان‌ با استفاده از داروهـای‌ خوراکی‌ ضـد دیـابت‌

- در دیابت‌ حاملگی‌ و زمـانی‌ که‌ رژیم‌ درمانی بـه‌تنهایی‌


بـرای‌ کنترل‌ قند کافی‌ نباشد

- در موارد‌ منع‌ مصرف‌ داروهـای‌ خوراکی‌

- در وضعیت‌های استرس‌آور مانند‌ وجود عفونت‌، بیماری‌های‌ حاد شدید نظیر سکته‌ی قلبی‌ و در جراحی‌ها.

نکته‌هایی درباره‌ی انسولین‌‌ درمانی‌ و نحوه‌ی تزریق‌ انسولین ‌:

- در افراد مبتلا به دیابت‌ نوع‌ 2 قبل‌ از تغییر مرحله‌ی رژیم‌ درمانی‌ به‌ تزریق انسولین‌ اغلب نیازی‌ به‌ بستری‌ بیمار ازنظر کنترل‌ متابولیک‌ نیست

-انسولین‌ در درمان‌ نگهدارنده‌ دیابت‌ فقط‌ باید بصورت‌ زیرجلدی‌ تزریق‌شود

- در حال‌ حاضر در ایران درمان‌ افراد مبتلا به دیابت اغلب با 2 نوع ‌انسولین ‌انجام‌ می‌شود: انسولین‌NPH(اثرمتوسط‌)، انسولین‌کریستال ‌(اثرکوتاه‌). این‌2 نوع‌ انسولین‌ را می‌توان‌ در یک‌ سرنگ‌ با هم‌ ترکیب‌کرد .هنگام‌ ترکیب‌ ابتدا باید انسولین‌ کریستال‌ و سپس‌ انسولین‌ NPH را داخل‌ سرنگ‌ کشید .

-انسولین‌کریستال‌حتماً باید قبل‌ از غـذا (حـدود نیم‌ ساعت‌) تزریق‌شود، ولی‌ انسـولین‌ NPH را موقع‌ خواب‌ نیز می‌توان‌ تزریق‌نمود. درصورت‌ ترکیب‌ باید قبل‌ از غذا تجویزشود.

- متداول‌ترین‌ روش‌ تـزریق‌ انسولین‌ به‌ شیـوه‌ی نوبتی است که‌ در بیشتر افـراد مبتلا به دیـابت از آن‌ استفاده ‌می‌شود که‌ 1‌ یـا 2 وعده ‌(قبل‌ از صبحانه‌ و شـام‌) تزریق انجام‌می‌گیـرد.

- از نقاط‌ مختلف‌ بدن‌ می‌توان‌ به‌عنوان‌ محل‌ تـزریق‌ استفاده‌کرد، ولی‌ مناسب‌ترین‌ مناطق‌، اطراف‌ ناف‌ است که‌ جهت‌ جلوگیری‌ از عـوارض‌، محل‌ تـزریق‌ باید به‌صورت‌ چرخشی‌ تعویض‌شود. ناحیه‌ بازوهـا و ران‌هـا نیز ممکن‌است به‌عنوان‌ محل‌‌های مناسب دیگر باشد.

- ویال‌های‌ انسـولین‌ که‌ به‌طور دائم‌ مصرف‌می‌شـوند، نیاز به‌ نگهداری‌ در یخچال‌ نـدارند و در حرارت‌ اطاق ‌نیز می‌تـوان‌ آنها را نگهداری‌‌کرد. ویال‌های‌ انسولین‌ را در مقابل‌ نـور آفتاب‌ و یا حرارت‌های‌ بالاتر از درجـه‌ معمول‌ اطاق‌ نبایـد نگه‌داشت‌.

- بهتر است‌ که‌ هر تزریق با یک‌ سـرنگ‌ انجام‌شـود؛ ولی‌ درصـورت‌ وجـود مشکلات‌، از یک سرنگ‌(با رعایت اصول بهداشت) تـا زمان‌ کندنشدن سرسـوزن‌ و یا کم‌رنگ نشـدن درجه‌بندی روی آن می‌توان 8-7 بار نیز استفاده‌کرد. درصورت‌ وجود چنـد فـرد مبتلا به دیابت‌ در خانواده هر فرد باید از سرنگ‌ ویژه استفاده‌کند.

- درمان‌ با انسولین‌ باید با مقادیر کم‌(ترجیحاً NPH و کریستال‌) و در یک‌ وعده‌ آغازشود و درصورت‌ عدم‌ کنترل‌ با افزایش‌ دُز و دفعه‌های تزریق در روز‌ به‌ اهداف‌ کنترل‌ مناسب‌ متابولیک‌ دست‌یافت.

- هنگام‌ افـزایش‌ مقدار تزریق، بهتر است‌ بـا چهار بـار کنتـرل در روز(قبل‌ از صبحانـه‌ و شـام‌ و 2 سـاعت‌ پس‌ از صبحانه‌ و شـام‌) میزان انسـولین‌ را در قنـد خون تنظیم‌کنید. باید مقادیر NPH را با توجه‌ به‌ قندهای‌ ناشتا و مقادیر کریستال‌ را با میزان قندهـای‌ پس‌ از غـذا تنظیم‌ نمود.

- بهتر است افزایش میزان انسولین از10- 5 واحد در روز‌ بیشتر نشود.

- هدف‌ کنترل‌ مناسب‌ متابـولیک‌ در زمان‌ درمان‌، مشابه‌ وضعیتی‌ است‌ که‌ در ابتدای‌ متن‌ آمـوزشی‌  آورده‌ شـده‌است‌.

- فواصل‌ کنترل‌ قنـد خون‌ نباید بیش از یک ماه‌ باشد و بهتر است‌ درصـورت‌ امکان‌ هـر 6-3 ماه‌ اندازه‌گیری‌ همـوگلوبین‌ گلیکوزیله‌ HbA1C انجام‌شود؛ زیرا این‌ اندکس‌ پـارامتر دقیق‌تـری‌ برای‌ ارزیابی‌ کنترل‌ متابولیک‌ به‌صـورت‌ مزمن‌ است.

- مهم‌ترین عارضه‌ در تزریق‌ انسولین‌، حملات‌ هیپوگلیسمی‌ است که‌ باید ازنظر وجود و کنترل‌ علائم‌ به‌ بیمار آگاهی‌داد و با تنظیم‌ مقادیر کالری‌ وعده‌های‌ غذایی‌ اصلی‌، مصرف‌ وعده‌های‌ سبک‌ بین‌ غذاها، تنظیم‌ میزان‌ فعالیت‌ها و درصورت‌ نیاز با کاهش‌ دُز انسولین از آنها جلوگیری‌نمود.

- شستشوی‌ سرنگ‌ و یا پاک‌کردن‌ سوزن‌ با الکل‌ یا هر ماده‌ی ضدعفونی‌کننده‌ی دیگر ممنوع است.

- وسایل‌ دیگری‌ بـرای‌ تزریق‌ انسـولین‌ وجوددارد که‌ البته‌ ضروری‌ نیستند، مثل‌ تزریق‌‌کننده‌هـای‌ خودکاری‌ که‌ قابل‌ اطمینان‌ بوده و استفاده از آنها راحت است. درمان‌ با پمپ‌ که‌ تزریق‌ زیرجلدی‌ مداوم‌ را انجام ‌می‌دهـد و در مـراکز مخصوصی‌ استفاده‌ می‌شـود، گران‌قیمت‌ و پـرهزینه‌ است‌ و برای‌ انسولین‌ Regular استفاده ‌می‌شوند. اکنون نحوه‌ی استفاده از پمپ‌های‌ انسولین‌ قابل‌ کاشت‌ در بدن‌ در حـال‌ مطالعه‌ و بررسی‌ است‌.

- تزریق‌ باید در بـافت‌ زیرجلد به ‌طـور عمیق‌ و با زاویه‌ی‌ °45 و اگر لایه‌ی زیرجـلدی‌ ضخیم‌تر از طول‌ سوزن‌ باشد با زاویه‌ی‌ °90 انجام‌شـود.

- محل‌ تزریق‌ باید هر دفعه‌ عوض‌شـود تا احتمال تخریب‌ محل‌ تزریق‌ کاهش‌یـابد.

- جـذب‌ از راه‌ شکم‌ سـریع‌تـر از راه‌ ران‌ یـا انـدام‌ فـوقانی‌ است‌ و بـرای‌ انسـولین‌های‌ با تـأثیر کوتاه‌ مـدت ارجحیت دارد.

- اطلاعات‌ و مهارت‌ بیماران‌ در درمـان با‌ انسولین بایـد به ‌طور متناوب‌ و دوره‌ای‌ ارزیابی‌شود که‌ شامل‌ اطلاع‌ از انواع‌ انسـولین‌، نـام‌ آنها، شـرایط‌ نگهداری‌ صحیح‌ آن‌، طرز تهیـه‌ی دُز مناسب‌ انسولین، تـوانـایی‌ پیشگیـری،‌ تشخیص‌ و درمـان‌ هیپوگلیسمی‌ است‌. بـایـد آموزش‌هـای لازم درباره‌ی توجه به تاریخ‌ مصرف‌ انسولین‌ به بیماران ارائه‌شود تا درصورت‌ انقضای‌ تاریخ‌ مصرف‌، از استفاده‌ی آن خودداری‌کنند.

- قبل‌ از استفاده،‌ دو نوع انسولین بایـد به‌طورکامل با هم‌ مخلوط‌شوند، بـرای‌ این‌ منظور بایـد شیشه‌ی حاوی‌ انسولین‌ را به‌آرامی‌ در میـان‌ دستان‌ چرخاند و هـرگـز نباید شیشه‌ی حاوی‌ انسولین‌ را به‌شدت‌ تکان‌داد. ابتدا بایـد انسولین‌ Regular یا کریستال‌ را داخل سرنگ کشید و سپس انسولین NPH را به آن اضافـه‌کرد.

- نباید از ویال‌های‌ انسولین‌ که‌ محتویات‌ آن‌ به‌ یکدیگر و یا به جدار شیشه‌ چسبیده‌ و یا تا حدی‌ بی‌رنگ‌ شده‌است‌ استفاده‌کرد. درصورت‌ وجود کریستال‌ و یا یخ‌زدگی‌ نیز نباید استفاده‌شود.

- انسولین‌ کریستال‌ یا Regular باید در زمان‌ مصرف‌ حتماً صاف‌ و بی‌رنگ‌ باشد.

[ ۱۳٩٢/٢/۱٤ ] [ ۱٢:۳٧ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]