فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

نقش کنه ها در بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو

نقش کنه ها در  بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو

( CCHF )

تهیه کننده : بهروز معتمدی زاده مسئول ,واحد بیماریها شبکه بهداشت و درمان شهرستان هیرمند

منابع :

مترجم محمودی مهناز و همکاران، اطلس رنگی حشره شناسی پزشکی ، تالیف ان .ار.اچ،برجسی.ا.کوان ؛ چاپ اول ، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی معاونت پ‍ژوهشی دفتر انتشارات ، سال 1385

معتمدی زاده بهروز ، دکتر دبیرزاده  منصور ، دکتر ضاربان  ایرج  ، مهندس رمضانی  عباسعلی ؛ تب خونریزی دهنده کریمه کنگو CCHF   چاپ اول ، انتشارات جامعه نگر ، سال 1391

بند پایان بخش عظیمی از گروههای جانوری را تشکیل می دهند و پراکندگی جغرافیایی وسیعی دارند، آنها در همه جای دنیا و هر محیطی ممکن است یافت شوند .بسیاری از آنها انگل حیوانات هستند و به راحتی به انسان حمله کرده یا از او تغذیه می کنند آنها می توانند به دلیل حمله فیزیکی یا عادت خونخواری از نظر پزشکی اهمیت داشته باشند. همه بندپایان با اندازه ها و اشکال


مختلف ویژگی های مشترکی دارند، دو طرف بدن آنها قرینه است و از بندهای متحدالشکل تشکیل شده است .

 یک اسکلت خارجی کتینی دارند که در پاره ای از موارد کلسیفیه شده یا سخت می شود . در قسمت داخلی بدن آنها یک حفره خونی تو خالی حاوی مایع شفاف به نام همولنف یک قلب لوله ای شکل در ناحیه پشتی دستگاه گوارش و یک سیستم اعصاب مرکزی شامل دو شاخه عصب طولی وجود دارد که این دو شاخه عصب طولی در هربند به هم متصل شده و عقده های عصبی را تشکیل می دهند. همه بندپایان زوائد بند بند نظیر پاها ، شاخک ها ،ضمائم دهانی و سرسوس ها دارند . جنس نر و ماده کاملاً مجزا می باشند.

شاخه بند پایان علاوه بر حشرات رده های دیگری را نیز شامل    می شود که مهمترین آنها از نظر پزشکی Arachnida  که شامل عنکبوت ها ، عقرب ها ، کنه ها و مایت ها می باشد.

بدن همه آرکنیدها به دو قسمت جلویی و خلفی تقسیم می شود که ممکن است به یک ساختمان کیسه مانند متصل باشد. آرکانیده ی بالغ دارای چهار جفت پا است که به قسمت جلوی بدن چسبیده اند ولی بال ندارند. تفاوت کنه ها و مایت ها در اندازه بزرگ تر کنه ها و وجود یک سوراخ تنفسی در دو طرف بدن ، نزدیک به جفت پای خلفی آنها می باشد. همه کنه ها از خون دوزیستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران تغذیه می کنند و یک هیپوستوم قوی و تکامل یافته دارند، که برای محکم کردن اتصال ضمایم دهانی به میزبان بکار می رود. (تصویر1 مایت )

  کنه ها دو خانواده مجزا دارند: کنه های سخت (Ixodides ) که 650 گونه از آنها در11 جنس وجود دارد و بیشتر زندگی خود را چسبیده به میزبان می گذرانند و کنه های نرم ( Argasidae ) که 150 گونه از آنها در 4 جنس وجود دارد و در محل سکونت میزبان زندگی می کنند و فقط موقع خونخواری به بدن میزبان می چسبند.

کنه های سخت : کنه های سخت بالغ ، بیضی یا گلابی شکل  هستند . بدن آنها کیسه مانند است و به صورت پشتی شکمی مسطح می باشند . طول آنها در زمانی که تغذیه نکرده اند بین دو تا ده میلی متر متغیر است ،گرچه طول کنه ماده خون خورده ممکن است حداقل به دو برابر این اندازه نیز برسد .(تصویر2 کنه )

(تصویر3 کنه سخت در حال خونخواری از انسان )

 نام مرسوم آنها از پوسته کتین داری گرفته شده است که سطح پشتی کنه نر را می پوشاند و اغلب دارای نقوش اختصاصی است و در کنه ماده تنها تا ناحیه قدامی سطح پشتی بدن امتداد می یابد . این ویژگی به کنه ماده اجازه می دهد تا به مقدار زیاد خون خواری کند . ضمایم دهانی در هر دو جنس نر و ماده کاملاً از بالا قابل مشاهده اند . کنه بالغ هشت عدد پای بزرگ دارد که به ناحیه قدامی بدن متصل هستند. (تصویر4 کنه بالغ بعد از خونخواری)

(تصویر5)    کنه نر    ،  (تصویر6 ) کنه ماده

تخم ها به تعداد زیاد روی زمین گذاشته می شوند.لاروها بسیار کوچک بوده و طول آنها حدود  5/. تا 5/1 میلی متر است . لاروها از گیاهان بالا رفته و منتظر عبور یک میزبان مناسب می مانند ، سپس روی بدن میزبان پریده و خود را برای تغذیه به بخش مناسبی از بدن ، گوشها یا روی پلک می چسبانند . لاروها بعد از چند روز خونخواری کامل روی زمین افتاده و به دنبال پناهگاهی می گردند تا در آنجا به نمف تبدیل شوند . در مرحله نمفی نیز خون خورده ، و سپس از میزبان جدا می شوند و در پایان پوست اندازی کرده و به کنه بالغ تبدیل می شوند .

 

(تصویر7منفذتناسلی کنه سخت ، در هر دو جنس )

  (تصویر8

کنه ماده در حال تخم ریزی )

 

(تصویر9 )لارو

 

(تصویر10 لارو ها در گوش خرگوش در حال خونخواری)

گونه هایی از کنه ها که در هر مرحله از تکامل (لارو به نمف و نمف به بالغ ) از میزبان جدا می گردند بنام کنه های سه میزبانه شناخته می شوند، زیرا آنها در مراحل مختلف لارو ، نمف و بالغ ، انگل سه میزبان مختلف هستند . این گروه از کنه ها شامل ناقلین بیماریهایی نظیر Ixodes ricinus و Dermacentor andersoni  هستند. طریقه زندگی آنها احتمالاً ناقل بودنشان را بالا می برد برخی از گونه هایHyalomma  وRhipicephalus  که در زمان تبدیل لارو به نمف روی میزبان باقی می مانند، کنه دو میزبانه خوانده می شوند و برخی گونه های Boophilus  که فقط در پایان زندگی بالغ خود میزبان را ترک می کنند ، به کنه یک میزبانه معروف هستند.(تصویر11نمف کنه سخت )

(تصویر12 کنه سخت در حال تغذیه  روی گوش سگ)

 

 

(تصویر13 کنه سخت در حال تغذیه  روی پلک  سگ)

ماده بالغ از گیاهان بالا رفته ، پس از انتقال به میزبان مناسب، 1 تا 4 هفته روی میزبان مانده و بعد به زمین می افتد و برای تخم گذاری مکانهای سرد زیر سنگها و برگهای پوسیده را جستجو می کند .بطور کلی در انتقال بیماری به انسان کنه جنس هیالوما شایع ترین و موثرترین ناقل و مخزن بیماریCCHF) ) به انسان می باشد.

اهمیت پزشکی

گونه هایی از کنه های سخت که در تمام مراحل از انسان تغذیه   می کنند ، موجب سوزش و گاه به دلیل بزرگ شدن اندازه بدنشان ، ترسناک می شوند. کنه ها ممکن است توسط حیوانات خانگی به محل زندگی انسان آورده شوند. آنها می توانند در زمان تکامل خود میزبان را ترک کرده و برای مراحل بعدی چرخه زندگی خود انسان را به عنوان میزبان انتخاب کنند. اگر کنه ها بطور ناشیانه از بدن جدا شوند، ضمایم دهانی ، به ویژه هیپوستوم، در ناحیه گزش باقی می مانند و می توانند موجب عفونت ثانویه گردند. کنه ها در حال تغذیه باید با گرفتن بدن توسط فورسپس جدا گردند، باید به آرامی بدن را به سمت بافت فشار دهد تا هیپو ستوم خاردار از بافت خارج شود، سپس بدن را چرخانده و بیرون آورد. در صورتی که جریان هوا قطع شود ، کنه خودش بافت را رها می کند . قطع جریان هوا با ریختن پارافین مایع روی کنه و استفاده از حشره کش صورت می گیرد . (تصویر14) جدا کردن کنه با فور سپس

معمولا در اثر راه رفتن از میان پوشش گیاهی آلوده ای که میزبان طبیعی کنه ها در آن زندگی می کند ، کنه ها به بدن می چسبندو دراثر دویدن حیوانات، از میان گیاهان تعداد زیادی لارو می توانند برداشت گردند . یک روش مناسب برای جمع آوری کنه ها ، کشیدن ملحفه زبر یا پتو روی زمین در ناحیه آلوده و سپس جدا کردن کنه های چسبیده به آن می باشد .

(تصویر15 کشیدن پتو روی زمین به منظور جمع آوری کنه ها)

کنه های سخت می توانند ناقل بسیاری از ارگانیسم های بیماری زا شامل چندین آربوویروس آنسفالیتیک و هموراژیک ، بیماریهای ریکتزیایی مثل تیفوس کنه ای ، و تب کیو  و همچنین بیماری لایم باشند . کنه سخت ماده در هنگام تغذیه ممکن است یک فلج پیش رونده اعصاب حرکتی را ایجاد کند.

ویروس توانایی انتقال از طریق تخم کنه و نیز انتقال در مراحل مختلف بلوغ کنه را دارد. یکبار آلودگی کنه موجب می شود کنه در تمام طول مراحل تکامل آلوده باقی بماند و آلودگی را به مهره داران بزرگ مثل دامها منتقل نماید.

 

[ ۱۳٩٢/٢/۱٤ ] [ ۱٢:۳٩ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]