فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

لیکوپن و گوجه فرنگی

لیکوپن و گوجه فرنگی

آرزو تاج نیا کارشناسی ارشد صنایع غذایی

 سعیده جهانتیغ کارشناس تغذیه و رژیم درمانی

منابع :

Giovannucci E. Tomatoes, tomato-based products, lycopene and cancer.J Natl Cancer Inst 91:317–331, 1999.

Lee IM, Cook NR, Manson JE, Buring JE, Hennekens CH. h-Carotenesupplementation and incidence of cancer and cardiovascular disease: theWomen’s Health Study. J Natl Cancer Inst 1999;91:2102 – 6

J.H. Weisburger, Lycopene and tomato products in health promotion, Exp Biol Med 227 (2002) (10), pp. 924–927

A.V. Rao and S. Agarwal, Role of antioxidant lycopene in cancer and heart disease, J Am Coll Nutr 19 (2000) (5), pp. 563–569.

A.V. Rao, Lycopene, tomatoes, and the prevention of coronary heart disease, Exp Biol Med 227 (2002) (10), pp. 908–913.

Block G, Patterson B, Subar A. Fruit, vegetables, and cancer prevention:a review of the epidemiological evidence. Nutr Cancer 1992;18:1–29.

گوجه فرنگی و محصولات تهیه شده از آن به چند دلیل غذاهای سلامتی (Healthy food ) تلقی می شوند . این محصولات چربی و کالری کمی دارند،  بدون کلسترول هستند و منبع خوب فیبر و پروتئین می باشند . علاوه بر این گوجه فرنگی غنی از ویتامین C  ، A  ، بتاکاروتن ، پتاسیم و لیکوپن است . رنگ قرمز گوجه فرنگی رسیده و غذاهای تهیه شده از آن اساسا به واسطه لیکوپن است. بنابراین گوجه فرنگی و محصولات تهیه شده از آن منابع اصلی لیکوپن در رژیم غذایی به حساب  می آیند . از طرفی مصرف گسترده رب گوجه فرنگی به عنوان عامل رنگ دهنده ی غذا ، لیکوپن را به یک رنگدانه طبیعی تجاری مهم تبدیل کرده است .مطالعات نشان داده است که غلظت لیکوپن گوجه فرنگی تابستان بیشتر از زمستان است .همچنین گوجه فرنگی های رشد داده شده در گلخانه چه در زمستان و چه در تابستان لیکوپن کمتری نسبت به آنهایی داشتند که در هوای باز در تابستان رشد کرده اند . همچنین گوجه فرنگی هایی که خام برداشت شدند و بعد رسیدند نسبت به گوجه فرنگی هایی که رسیده برداشت شدند لیکوپن کمتری داشتند . مطالعات نشان داده است که میزان لیکوپن در میوه گوجه فرنگی ممکن است به وسیله روشهای بهبود یافته در کود دادن ، زمان برداشت و انتخاب مناسب واریته افزایش یابد . غلظت لیکوپن


در پوست حدود 3 برابر گوجه فرنگی کامل است .  لیکوپن به میزان زیاد در فراورده های حرارت دیده گوجه فرنگی وجود دارد . گوجه فرنگی نپخته مقدار کمتری لیکوپن دارد .

تشخیص داده شده که لیکوپن از میان کاروتنوئیدها موثرترین غیر فعال کننده اکسیژن منفرد است . اگرچه لیکوپن پیش ساز ویتامین A نمی باشد ، اما قادر است به عنوان آنتی اکسیدان عمل کند و نقش غیر فعال کنندگی بر اکسیژن منفرد ایفا نماید . سرعت غیر فعال کردن اکسیژن توسط لیکوپن حدود 2 برابر بتا-کاروتن و 10 برابر آلفا-کاروتن است . به همین دلیل حضور آن در رژیم غذایی بسیار سودمند است.

خواص درمانی گوجه فرنگی : گوجه فرنگی داروی ضد درد ،  استفاده از گوجه فرنگی برای ساخت واکسن آلزایمر ،  پائین آورنده فشار خون ، مفید بودن برای رفع مسمومیت های مزمن ،بالا بودن اوره و چربی خون ،درمان یبوست ،دفع رسوبات ادراری و صفراوی ، اشتها آور ، برطرف کننده ضعف و خستگی، تقویت کننده سلسله اعصاب و همچنین قلب و دستگاه گردش خون بوده و کمک به هضم مواد نشاسته ای می نماید .

در هند و چین از میوه گوجه فرنگی به عنوان ملین استفاده می شود و برای تقویت مسلولین ، تب های حصبه ای ، رفع و ورم ملتحمه چشم ، آماس گوش و دفع سنگ کلیه تجویز می شود .

 تحقیقات اخیر نشان داده اند چون میزان چربی و قند آب گوجه فرنگی پائین است و لیکوپن فراوانی دارد، می تواند در مبتلایان به دیابت نوع A سبب کاهش تجمع پلاکت های خون شود .

مشاهدات کلینیکی نشان داده است که لیکوپن می تواند به عنوان یک عامل محافظت کننده در برابر ابتلا به سرطان های پروستات ، ریه و طیف وسیعی از سرطان های پوست به شمار آید . نتایج تحقیقات در دانشگاه میلان نشان داده که افرادی که در روز حداقل یک وعده غذای حاوی محصولات گوجه فرنگی مصرف می کنند 50 درصد کمتر شانس ابتلا به سرطان دستگاه گوارش را دارند تا آنهایی که گوجه فرنگی و محصولات آن را مصرف نمی کنند . همچنین نشان داده شده  مردانی که در هفته 10 وعده یا بیشتر از محصولات حاوی گوجه فرنگی استفاده می کنند حدود 34 درصد کمتر در معرض ابتلا به سرطان پروستات هستند . در مطالعه Colditz و همکاران نتایج نشان داد ، افرادی که مصرف گوجه فرنگی آنها در نیمه بالائی بود خطر تمام سرطان ها در قیاس با آنهایی که مصرفشان در نیمه پایین بود ، پایین تر بود . طی مطالعه ای مورد شاهد در نواحی مختلفی در ایتالیا در بیماران زیر 80 سال با انواع مختلفی از سرطان دریافت لیکوپن باعث کاهش 7/0 برای سرطان دهان ، حلق و مری گردید . تولید میوه گوجه فرنگی به رنگ ارغوانی تیره با ترکیب ژنتیکی دو گیاه گوجه فرنگی و گل میمونی موجب افزایش طول عمر در مبتلایان به سرطان می شود . این ترکیب ژنتیکی بر بیماری هایی مانند قلبی و اختلالات ناشی از کهولت مانند آلزایمر نیز تاثیری مطلوب خواهد داشت . همچنین این گیاه تاثیر خود را بر جلوگیری ازعفونت ، چاقی و بروز دیابت نشان داده است . چهارده مطالعه گزارش دادند مصرف گوجه فرنگی یا لیکوپن با خطر سرطان ریه مرتبط است . طی مطالعه ای در هاوایی ، Marchand و همکاران یافتند دریافت گوجه فرنگی از نظر آماری با کاهش خطر سرطان ریه مرتبط است . طبق پژوهش های سازمان غذا و داروی امریکا مصرف نصف فنجان آب گوجه فرنگی در هفته می تواند احتمال ابتلا به سرطان پروستات را کاهش دهد. در مطالعه ی lee  و همکاران ، 130 بیمار دچار سرطان پروستات و 274 فرد شاهد شرکت کردند . مردانی که میوه و سبزیجات غنی از لیکوپن مصرف کردند میزان سرطان پروستات 82% کاهش یافت . طی مطالعه ای سه ساله در کانادا ، مردانی که بیشترین مصرف لیکوپن را داشتند ، خطر سرطان پانکراس 31% کاهش یافت . 12 مطالعه مورد شاهد از جمعیت های مختلفی شامل ایالات متحده ، ژاپن ، اسرائیل ، ایتالیا ، اسپانیا ، لهستان ، بلژیک و سوئد اطلاعاتی مربوط به گوجه فرنگی و یا لیکوپن دریافتی و خطر سرطان معده را گزارش کرده اند . ارتباط معکوسی بین مصرف گوجه فرنگی و خطر سرطان معده در تمام جمعیت های گوناگون به استثنای اسپانیا و ژاپن مشاهده شد که    می تواند به این رابطه اشاره کند اما از نظر آماری قابل توجه نیست . یک مطالعه اکولوژیک در ژاپن که سطح پلاسما و نیوترینتهای مختلفی در نمونه های جمعیتی در نواحی مختلفی آزمایش شد ،یافتنند که نواحی که لیکوپن پلاسما آنها بالا بود ، میزان سرطان معده پائین بود.

طی دو مطالعه بزرگ در چین ، افرادی که 2 تا3 بار ß کاروتن ، ویتامین E و سلنیوم به مدت  5 سال دریافت نمودند  مرگ و میر در بیماران به طور مشخص کاهش یافت، این در مبتلایان سرطان معده بیشتر بود .

یک مطالعه در ایالات متحده رابطه معنی دار آماری در رابطه معکوس بین مصرف گوجه فرنگی و خطر سرطان کولون برای مردان و زنان گزارش کرد . مطالعات مورد شاهد در ایتالیا و چین گزارش کردند که حدود 60% خطر هر دو سرطا ن های کولون و رکتال با مصرف بالای گوجه فرنگی کاهش یافته است. لیکوپن همچنین اثر ممانعت کنندگی بر تصلب شرایین دارد( با جلوگیری از اکسید شدن لیپیدهای پلاسما). بنابراین پایین بودن سطح لیکوپن در خون با افزایش خطر ابتلابه بیماری های قلبی – عروقی مرتبط است . لیکوپن از اکسید شدن LDL کلسترول جلوگیری می کند و ابتلا به تصلب شرایین و بیماری های قلبی را کاهش می دهد . مصرف گوجه فرنگی و محصولات آن به صورت روزانه که حداقل 40 میلی گرم لیکوپن را فراهم نماید ، کافی است تا اکسیداسیون LDL را کاهش دهد . این مقدار تنها با نوشیدن 2 لیوان آب گوجه فرنگی در روز تامین می شود .  مطالعاتی ارتباط بین مصرف گوجه فرنگی و کاهش بروز CVD را در کشورهای مدیترانه نشان دادند .  پژوهش های انجام شده در دانشگاه هاروارد بر روی 40 هزار زن امریکائی در طی هفت سال نشان داد افرادی که 7 بار در هفته گوجه فرنگی مصرف می کردند ، حدود  30% بیماری های قلبی عروقی کاهش یافته است . مطالعه ی دیگری در اروپا اشاره دارد بر اینکه وقتی یک گروه 12 نفره زن سالم محصولات گوجه فرنگی را به مدت 3 هفته مصرف می کردند 8 میلی گرم لیکوپن روزانه برای آنها فراهم می شد که این عمل باعث کاهش اکسیداسیون رادیکال های آزاد در این افراد گردید . در مطالعات Silaste و همکاران  ( انگلیس ) ، 21 فرد سالم شرکت کننده ، رژیم های غذایی حاوی محصولات گوجه فرنگی را برای 3 هفته مصرف کردند که منجر به کاهش 9/5 % سطح کلسترول توتال و 9/12% سطح LDL کلسترول گردید. Kennedy  و همکاران اثر بخشی نوشیدنی های حاوی عصاره گوجه فرنگی و زمان شروع و طول مدت اثر ضد پلاکتی را بر روی 23 انسان ارزیابی کردند و پی بردند اثرات قلبی گوجه فرنگی به طور بالقوه با تعدیل عملکرد پلاکت مرتبط است . افرادی که در تغذیه ی روزانه ی خود از گوجه فرنگی و فراورده های آن استفاده ی بهینه به عمل آورده بودند ، در قیاس با افرادی که میل و رغبتی به مصرف گوجه فرنگی نداشته و از مصرف آن خودداری نموده بودند ، 50% کمتر به بیماری های قلبی دچار گردیده اند .

[ ۱۳٩٢/٢/۱٤ ] [ ۱٢:٥٩ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]