فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

50 نکته اساسی و مهم در مورد بیماری سل

50 نکته اساسی  و مهم در مورد بیماری سل

تهیه و تنظیم : ابوالفضل پناهی میشکار

منابع: فریدون عزیزی / اپیدمیولوژی بیماریهای شایع - راهنمای کشوری مبارزه با سل وزرارت بهداشت ، درمان وآموزش پزشکی

خالد رحمانی  /  5000 نکته در 5000 تست بهداشت عمومی

- مارگارت چان: یادمان نرود مریض مبتلا به عفونت HIV وقتی مبتلابه بیماری سل فعال می شود، بدون درمان ظرف چندهفته جان خودرا ازدست می دهد.

- یک بیماری عفونی باکتریال که عامل آن مایکوباکتریوم ها (توبرکلوزیس ، بوویس ،آفریکانوم ) می باشد.

- شایع ترین علامت در سل ریوی


 سرفه پایدار به مدت 2 هفته یا بیشتر می باشد)نشانه های دیگر؛ تب خفیف،کاهش وزن، تعریق شبانه، بی اشتهایی، خستگی زودرس وضعف، دردقفسه سینه، تنگی نفس)

- مورد شکست درمان:  بیماری که درابتدا به سل خلط ریوی مثبت مبتلا بوده و درمان را شروع کرده ولی خلط مثبت باقی مانده یا پس از 5 ماه در دوره درمان خلط مثبت شده یا بیمار اسمیر خلط منفی که ازمایش خلط وی درپایان ماه2 مثبت شده باشد .

- انواع بیماری: ریوی (85% ) :پارانشیم ریه را درگیر می کند ، خارج ریوی ( 15% ) :تقریبا تمامی اعضای بدن در معرض ابتلا

راههای انتقال:

- بیماری تقریبا همیشه از راه تنفس منتقل می شود

- جلدی مخاطی: در دامداران قصاب ها و از طریق خراش پوستی و مخاط دهان وچشم و ...

-  از راه خوراکی (سل گاوی)

- جز بیماری های باز پدید است ( Reemerging )

- واکسن سل ؛ مایکوباکتریوم گاوی زنده ضعیف شده است

- حذف سل(کاهش شیوع به کمتر از یک مورد در یک میلیون جمعیت)

- کودکان و سالمندان و افراد فقیر و افراد مبتلا به ایدز و دیابت و نارسایی کلیه بیشتر در معرض مبتلا هستند

- تاکنون یک سوم جمعیت جهان و50% مهاجران با میکروب سل آلوده شده اند.

- بروز سل در جمعیت مهاجرین همیشه بیشتراست . Rapid Diagnosis  و درمان موثر اهمیت فوق‌العاده زیادی در کنترل سل در میان مهاجرین دارد.

- سالانه 10 میلیون مورد جدید بروز می کند

- در هر ثانیه یک نفر به باسیل سل آلوده می شوند

- در هر 4 ثانیه یک نفر به سل مبتلا  می شود 

- در هر 10 ثانیه یک نفر در اثر ابتلا به سل می میرد

دوره کمون :

- از شروع آلودگی تا بروز ضایعات اولیه ریوی یا ظهور واکنش توبرکلوین 12-4 هفته طول می کشد

- تایید تشخیص و درمان فوری بیماران سلی اصلی ترین و مهم ترین گام در پیشگیری از ابتلای بیماری به سایرین می باشد.

- تشخیص سل ریوی؛ جمع آوری 3 نمونه خلط صبحگاهی در عرض 2 تا 3 روز و مورد آزمایش قرار دادن میکروسکوپی

- تشخیص سل خارج ریوی؛ توسط پزشک معالج بسته به عضوگرفتار بوسیله آزمایشات باکتریولوژیک، رادیولوژیک، بافت شناسی و ....

- چنانچه بیماری در ابتدا 3 اسمیر خلط منفی داشته و پس از تجویز آنتی بیوتیک وسیع الطیف بهبود نیافته و در آزمایش مجدد خلط از 3 نمونه اسمیر وی فقط یک نمونه مثبت شده باشد جهت ثبت بعنوان اسمیرمثبت نیازمندCXRay منطبق با سل ریوی است

- شرایط بد زندگی در زندان و ازدحام بیش از حد شانس ابتلای به سل را بیشتر می‌کند.

- شانس ابتلای به MDR-TB  در زندان بیشتر است.

- سل در معتادان، بخصوص معتادان تزریقی از شیوع بالایی برخوردار است.

- یک چهارم موارد مرگ در افراد مبتلا به عفونت HIV ناشی از ابتلای آنها به سل است (اولین علت مرگ در افراد HIV مثبت در جهان(

- سل شایعترین بیماری است که در افراد مبتلا به عفونت HIV شناخته     می شود . TBدر افراد مبتلا به عفونت HIV دو شکل دارد که هر دوی آنها قابل درمان هستند: 1-Latent TB Infection 2- Active TBDisease

- زنان باردار در برابر TB بشدت آسیب پذیرترند(مهمترین عامل مرگ زنان دردنیا)

- کودکان مبتلا به عفونتHIV بشدت در برابر سل آسیب پذیر هستند.

- عفونت HIV خطر فعال شدن سل را 100 برابر افزایش می دهد

- درحال حاضر HIV مهمترین عامل خطر جهت فعال شدن سل نهفته است.

- شیوع بیماری ، بهترین برآورد بیماران آلوده کننده یا بار بیماری در جامعه است.

- اصلی ترین و بهترین شاخص اندازه گیری وضعیت سل در جامعه  تعیین میزان بروز سل ریوی اسمیر مثبت است.

- زنان در دوره بارداری شانس بیشتری برای ابتلا نسبت به مردان به سل فعال دارند.

عوامل مساعد کننده بیماری سل:

- HIV ، موادمخدر، سل قبلی، دیابت شیرین، سیلیکوز، درمان دراز مدت کورتیکواستروئید، درمان های سرکوبگر ایمنی، سرطان سروگردن، بیماری های خونی، بای پس روده، سندرم های سوءتغذیه مزمن .

- بیماری سل را فشارسنج رفاه اجتماعی نامیده اند

- پیدایش سل مقاوم به دارو نتیجه ی درمان ناقص با تک دارویی است که علت آن تجویز ناقص پزشک یامصرف نابجای دارو توسط بیمار است.

- معمولاّ بعداز 8-4 هفته درمان ، خلط عاری از باسیل شده و انتشار بیماری را متوقف می کند.

- طبق تعریفWHO  زمانی به مبارزه باسل دست یافته ایم که شیوع عفونت طبیعی در 14-0 ساله هاکمتراز 1% باشد.

- DOTS ؛ درمان کوتاه مدت تحت نظارت مستقیم

- اماکن تاریک و پر جمعیت از مناطق پر خطر هستند. 

- تابش مستقیم نورخورشید ، هوای آزاد و تهویه مناسب انتقال میکروب های سل را کاهش می دهد.

- درمان یک بیمارمسلول برای خود فرد به منزله پیشگیری ثانویه و برای سایر افراد جامعه پیشگیری اولیه به حساب می آید .

- تمام مراحل تشخیص و درمان بیماری سل رایگان است .

درمان:

- بیماران جدید با رژیم کوتاه مدت 6 ماهه (گروه 1 درمان)و  بیماران تحت درمان مجدد با رژیم کوتاه مدت 8 ماهه (گروه 2 درمان)

- درمان دارویی پیشگیرانه (کموپروفیلاکسی) تنها به شرط رد بیماری فعال سل (بوسیله CXR) قابل تجویز است

- وجود تست پوستی توبرکولین مثبت در یک کودک در تماس با بیمار مسلول حتی در صورت داشتن سابقه واکسیناسیون باید به حساب عفونت اخیر سلی گذاشته شود

- MDR-TB : موردی از سل که مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد کننده آن در شرایط آزمایشگاهی حداقل به دو داروی ایزونیازید و ریفامپین مقاومت نشان داده باشد. 

- XDR-TB : موردی از سل مقاوم به چند دارو که مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد کننده آن درشرایط آزمایشگاهی حداقل به یکی از کینولون ها و یکی ازداروهای تریقی خط دوم ضدسل مقاومت نشان داده باشد

- برای بیمارانی که با داروهای ترکیبی تحت درمان هستند تستهای عملکرد کبدی (LFT) با سن بالای 35 سال و وزن بیشتر از 70 کیلوگرم در بدو درمان و سپس هر دو هفته یکبار تا 2 ماه و همچنین پایان ماه سوم درمان باید اندازه گیری شود.

[ ۱۳٩٢/٢/۱٥ ] [ ٧:٥۱ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]