فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

از فشارخون چه می دانید؟

از فشارخون چه می دانید؟

تهیه وتنظیم: خلیل شهریاری – مدیر گروه تخصصی بیماری ها

روح الله دهمرده – کارشناس بیماریهای غیر واگیر

منبع: راهنمای اندازه گیری فشارخون (اداره قلب و عروق 1391) برنامه پیشگیری و کنترل بیماری فشارخون بالا

تعریف فشار خون:

برای اینکه خون در شریان های بدن جاری شود و مواد غذای را به اعضای مختلف بدن برساند نیاز به نیرویی دارد که خون را به گردش درآورد. این نیرو فشار خون


نامیده می شود و مولد آن قلب است .نام دیگر پرفشاری خون هیپرتانسیون می باشد. هیچکس دقیقا نمی داند که علت بیشتر موارد         پر فشاری خون چیست. در بیشتر موارد پر فشاری خون قابل درمان نبوده ولی قابل کنترل می باشد. پرفشاری خون اغلب هیچ علامتی ندارد .

پر فشاری خون در واقع "یک قاتل تدریجی و آرام"  می باشد

از هر3 فرد بزرگسال1 نفر مبتلا به پر فشاری خون می باشد و بسیاری از افراد از ابتلای خودشان به پر فشاری خون ،آگاه نمی باشند. فشار خون به دو عامل بستگی دارد : الف. برون ده قلب   ب .مقاومت رگ

فشار خون بین دوسطع حداکثر و حداقل در نوسان است. زمانی که قلب منقبض می شود خون وارد شریان ها می شود و فشار خون به حداکثر مقدار می رسد آن فشار خون سیستول می گویند.

در زمان استراحت قلب که خون وارد شریان ها نمی شود با خروج تدریجی خون، فشار خون به حداقل مقدار خود می رسد که به آن فشار خون دیاستول می گویند. فشار خون بالا در نتیجه افزایش بیش از حد طبیعی جریان خون بر دیواره شریان ها ایجاد می شود .

تظاهرات بالینی(علائم) فشار خون بالا

فشار خون اولیه در ابتدا سال ها بدون علامت است ولی ممکن است بیمار از علائم مبهمی مثل سردرد در ناحیه پس سر، سرگیجه ، تاری و اختلال دید، خستگی زودرس و طپش قلب شکایت کند. علائمی مثل تنگی نفس شبانه و یا هنگام فعالیت، دردهای قفسه سینه، خواب آلودگی، اغماء، گیجی یا تشنج نیز در مواردی که فشارخون به طور حاد افزایش یافته است دیده می شود. این علائم می تواند ناشی از عوارض فشارخون بالا نیز باشد .

فشار خون بالا به دو نوع فشار خون اولیه و ثانویه تقسیم می شود. در نوع اولیه که90 تا 95درصد موارد را شامل می شود افزایش فشار خون علت کاملا مشخصی ندارد. ولی افرادی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند شامل :

سابقه خانوادگی : سابقه فشار خون بالا در افراد درجه یک خانواده شامل پدر ، مادر ، خواهر و برادر از عوامل بسیار مهم است و احتمال ابتلاء به  فشار خون بالا در افراد این خانواده بیش از افرادی است که سابقه خانوادگی ابتلاء به این بیماری را ندارند .

سن و جنس : شیوع فشار خون بالا در مردان قبل از سن 50 سالگی بیشتر از زنان هم سن آنها می باشد اما بعد از 50 سالگی بدلیل یائسه شدن خانم ها شیوع فشار خون بالا در زن ها افزایش می یابد .

مصرف نمک: مطالعات نشان داده است بین مصرف بیش از نیاز فیزیولوژیک نمک (کلرور سدیم)و  فشار خون بالا ارتباط وجود دارد .

چربی ها ی خون : اگرچه اختلال چربی های خون به طور مستقیم در ایجاد فشارخون بالا دخیل نیستند ، اما به دلیل تغییراتی که در جدار رگ بوجود می آورند ممکن است بیماری فشارخون بالا را تشدید نمایند.

مصرف الکل : مصرف مداوم الکل ، موجب افزایش فشار خون می شود .

مصرف دخانیات: مصرف دخانیات یک عامل زمینه ساز برای تصلب     شریان ها(آترواسکلروز)می باشد.در افرادیکه فشار خون بالا دارند و سیگاری هستند تصلب شریان ها زودتر از افرادی که فشار خون بالا دارند اما سیگاری نیستند اتفاق می افتد و این عامل خود موجب تشدید فشارخون بالا می شود.

کم تحرکی : در کسانی که به اندازه کافی تحرک ندارند، احتمال فشار خون بالا بیش از افرادی است که فعالیت بدنی منظم دارند،زیرا این افراد احتمالاً چاق هستند ویا اضافه وزن دارند.

چاقی : فشار خون بالا در افراد چاق 6-2 برابر بیشتر از افرادی است که افزایش وزن ندارند. هر10کیلوگرم افزایش وزن موجب افزایش فشار سیستولی 2 تا 3 میلی متر جیوه و فشار دیاستولی 1 تا3 میلی متر جیوه می شود .

دیابت : دیابت زمینه ساز فشار خون بالاست و در افراد مبتلا به دیابت، شیوع فشار خون بالا بیشتر از افراد غیر دیابتی است و خطر بیماری قلبی عروقی در این افراد چندین برابر می باشد .

در نوع ثانویه تقریبا علت تمام انواع فشار خون ثانویه تغییر در ترشح هورمون ها و یا کارکرد کلیه هاست.

جدول طبقه بندی فشار خون در افراد بزرگسال

سیستول( (mmHg

دیاستول( (mmHg

فشار خون پایین

کمتر از 90

کمتر از 60

فشار خون طبیغی یا مطلوب

کمتر از 120 (119-90)

کمتر از80 (79-60 )

پیش فشار خون بالا

139-120

89-80

فشار خون بالا مرحله 1

159-140

99-90

فشار خون بالا مرحله 2

160 یا بیشتر

100 یا بیشتر

*فشار خون سیستولی ایزوله (تنها)

140 یا بیشتر

کمتر از 90

**فشار خون دیاستولی ایزوله (تنها)

کمتر از 140

90 یا بیشتر

طبقه بندی فشار خون : در این طبقه بندی آستانه فشار خون بدون در نظر گرفتن سایر عوامل خطر و بیماری های همراه برای افراد بزرگساله 18 سال و بالاتر تعیین شده است .

* فقط فشارخون سیستولی بالاتر ازحدطبیعی است    

**فقط فشارخون دیاستولی بالابالاتر ازحدطبیعی است

فشار خون کنترل نشده، چه مشکلاتی ایجاد می کند ؟

فشار خون کنترل نشده، منجر به سکته مغزی، نارسایی قلبی، حمله قلبی آنژین قلبی یا هر دو، نارسایی کلیوی، بیماری سرخرگ های محیطی         می گردد . 

در رابطه با پر فشاری خون، چه کارهایی باید انجام شود ؟

- اگر چاق هستید وزن خود را کاهش دهید.

- غذاهای سالم تر حاوی مقادیر پائین چربی اشباع ، چربی ترانس ، کلسترول و نمک مصرف کنید .

- مطابق دستور اسلام الکل مصرف نکنید.

- از لحاظ جسمانی فعال باشید. دست کم 30 دقیقه در بیشتر یا تمام روزهای هفته فعالیت جسمانی داشته باشید .

- داروهای خود را درست طبق دستور پزشک مصرف نمایید .

- بدانید که سطح فشار خون شما باید در چه حدی باشد و سعی کنید که فشار خونتان در این سطح حفظ شود .

درمان فشار خون بالا

درمان غیر دارویی: مراقبت های غیر داروئی شامل  تغییرشیوه های ناصحیح زندگی است . تغییر الگوی تغذیه ای به منظور کاهش مصرف چربی و مصرف روغن مایع بجای نوع جامد آن ، مصرف سبزیجات و‌انواع میوه ها، کاهش مصرف نمک و غذاهای شور، پخت غذا به روش صحیح مثلا  بخار پز یا آب پز ،وحتی المقدور پرهیز از سرخ کردن آن ، افزایش فعالیت بدنی و انجام ورزش روزانه و منظم در جهت مبارزه با کم تحرکی، ترک دخانیات ، ترک مصرف الکل و کاهش وزن از موارد درمان غیر دارویی است که بکارگیری آنها در کنترل فشار خون بالا بسیار موثر است .

درمان داروئی: درمان داروئی با تصمیم پزشک برای کسانی تجویز می شود که فشار خون آنها بعد از رعایت درمان غیر داروئی و اصلاح شیوه های زندگی هم چنان بالا باشد . میزان فشار خون بیمار و عوامل خطر همراه با فشار خون بالا مثل دیابت ، چاقی و در تصمیم گیری پزشک برای شروع درمان دارویی تاثیر دارند. یعنی اگر کسی فشار خون150 برروی 90 داشته باشد و دیابت هم داشته باشد پزشک سریعتر درمان دارویی را شروع می کند . درمان داروئی باید همراه با توصیه به تغییر شیوه های زندگی و اصلاح آنها باشد.

غربالگری و بیماریابی فشار خون بالا در واحدهای بهداشتی

در اولین مراجعه فرد پس از رعایت شرایط اندازه گیر ، فشار خون فرد را اندازه گرفته و مقدار به دست آمده را به عنوان میزان فشار خون نوبت اول محسوب کرده و در صورتی که هم فشار خون ماکزیمم فرد کمتر از mmHg140و هم

 فشار خون مینیمم کمتر ازmmHg 90 باشد، چون فشار خون طبیعی است نیاز به اندازه گیری مجدد نیست.درصورتی که فشار خون ماکزیممmmHg 140 و بیشتر و یا فشار خون مینیممmmHg90و بیشتر باشد 5 دقیقه بعد از استراحت فرد، مجدداً، فشار خون از همان دست اندازه گیری می شود .

میانگین

مقدار فشار خون ماکزیمم به دست آمده از هر دو نوبت را با هم جمع و بر2 تقسیم می شود  تا میانگین فشار خون ماکزیمم به دست آید . میانگین فشار خون مینیمم را هم به همان ترتیب به دست آید.

نتیجۀ غربالگری فشار خون بالا

سالم: اگر فرد سابقۀ ابتلا به بیماری فشار خون بالا نداشته باشد و در نوبت اول فشار خون طبیعی (هم فشار خون ماکزیمم کمتر از mmHg140 و هم فشار خون مینیمم کمتر از  mmHg90 داشته باشد) .

بیمار قبلی: درصورتی که فرد بیماری فشار خون بالا داشته است و بیماری وی قبلاً توسط پزشک تأیید شده است

بیمار جدید: اگر پس از ارجاع فرد مشکوک به فشار خون بالا به پزشک، بیماری او تأیید شود

توجه : افرادی که سابقۀ بیماری فشار خون بالا دارند، حتی اگر فشار خون نوبت اول آنها کمتر ازmmHg 140و مینیمم کمتر از mmHg90 باشد، جزء بیماران شناخته شدۀ قبلی محسوب می شوند.

[ ۱۳٩٢/٢/۱٥ ] [ ۸:۳٠ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]