فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

اهمیت فشارخون بالا

اهمیت فشارخون بالا

تهیه کننده غلامحسن محمدزاده کارشناس گروه بیماریها

منبع:راهنمای بالینی ارزیابی،تشخیصودرمان فشارخون بهار 87-مرکزمدیرت بیماریها

تعریف فشارخون

خون در داخل شریان ها دارای نیرویی است که فشارخون نامیده  می شود و مولد آن قلب است. فشارخون به دو عامل مهم یکی برون ده قلب یعنی مقدار خونی که در هر دقیقه به وسیله قلب به درون شریان آئورت پمپ می شود (حدود 6-5 لیتر) و عامل دیگر مقاومت رگ،یعنی مقاومتی که بر سر راه خروج خون از قلب در رگ ها وجود دارد،بستگی دارد.فشارخون دارای دو سطح حداکثر و حداقل است. در زمانی که قلب منقبض می شود ،خون وارد شریان ها می شود و فشارخون به حداکثر مقدار خود می رسد که به آن فشارخون سیستول می گویند و در زمان استراحت قلب که خون وارد شریان نمی شود ،با خروج تدریجی خون از این شریان ها و جریان آن به سوی مویرگ ها فشارخون کاهش یافته و به حداقل مقدار خود      می رسد،که به آن فشارخون دیاستول می گویند.

در هر فرد فشارخون را در دو سطح


سیستول و دیاستول اندازه       می گیرند.اعداد این دو سطح به صورت کسر بر حسب میلی متر جیوه (mmHg) نشان داده می شود. مقدار فشارخون سیستول یا عدد بزرگتر را در صورت و مقدار فشارخون دیاستول یا عدد کوچکتر را در مخرج کسر می نویسند.مانند:86/138 میلی متر جیوه

طبق هفتمین گزارش کمیته ملی مشترک برای پیشگیری،شناسایی،ارزشیابی و درمان فشارخون بالا (JNC7) در طبقه بندی جدید برای افراد 18 سال و بالاتر، فشارخون طبیعی کمتر از 80/120 میلی متر جیوه ، پیش فشارخون بالا89-80/ 139- 120،فشارخون بالای درجه یک99-90/159-140و فشارخون بالای درجه دو 100/160      میلی متر جیوه و بیشتر در نظر گرفته شده است(جدول 1).

در این طبقه بندی مقدار فشار خون بدون در نظر گرفتن سایر عوامل خطر و بیماری های همراه تعیین شده است.

- در بعضی افراد ممکن است فقط فشارخون سیستولی بالاتر از حد طبیعی باشد(140 میلیمتر جیوه یا بیشتر) مانند فشارخون  82/ 148 میلی متر جیوه که به آن فشارخون بالای سیستولی تنها         می گویند، فشارخون بالای سیستولی بیشتر در افراد  سالمند دیده   می شود و یا

- فقط فشارخون دیاستولی بالاتر از حد طبیعی باشد (90 میلیمتر جیوه یا بیشتر) مانند فشارخون96/ 134میلیمتر جیوه که به آن فشارخون بالای دیاستولی تنها می گویند.

- افرادی که فشارخون آن ها در محدوده پیش فشارخون بالاست ،بیشتر در معرض خطر افزایش فشارخون و ابتلاء به بیماری هستند .

- در افراد مبتلا به بیماری قلبی، کلیوی، سکته مغزی و دیابت فشارخون طبیعی کمتر از مقداری است که برای سایر افراد در نظر گرفته شده است،اگر فشارخون این افراد در محدوده پیش فشارخون بالا باشد به عنوان فشارخون بالا محسوب می شود و باید تحت درمان قرار گیرند.

- بهترین راه برای پی بردن به مقدار فشارخون هر فرد اندازه گیری منظم آن با دستگاه فشارسنج است.

- در افرادی که فشارخون طبیعی و کمتر از 90/140 میلی متر جیوه دارند ،حداکثر 2 سال  یک بار لازم است فشارخون آن ها اندازه گیری شود.

جدول 1:طبقه بندی فشارخون بر مبنای JNC7

فشارخون

فشارخون طبیعی

پیش فشارخون بالا

فشارخون بالای درجه 1

فشارخون بالای درجه 2

فشارخون سیستول  بر حسب میلی متر جیوه (mm Hg)

کمتر از 120

139-120

159-140

160 و بیشتر

فشارخون دیاستول  بر حسب میلی متر جیوه (mm Hg)

کمتر از80

89-80

99-90

100 و بیشتر

 

 

تعریف فشارخون بالا

فشارخون بالا در نتیجه افزایش فشار بیش از حد طبیعی جریان خون بر دیواره شریان ها ایجاد می شود. مقدار فشارخون باید بر اساس چند اندازه گیری که در موقعیت های جداگانه و در طول یک دوره زمانی اندازه گیری شده است، تعیین شود. اگر فشارخون بطور دائمی بالاتر از حد طبیعی باشد، به آن فشارخون بالا می گویند.

 

علت فشارخون بالا

فشارخون تحت تاثیر عوامل زیادی قرار دارد که گاهی سبب افزایش فشارخون بیش از 20 میلیمتر جیوه می شوند. فشارخون در طول روز تحت تاثیر عوامل مختلفی از جمله وضعیت بدن،فعالیت مغز،فعالیت گوارشی،فعالیت عضلانی،تحریکات عصبی،تحریکات دردناک،مثانه پر،عوامل محیطی مثل دمای هوا و میزان صدا، مصرف دخانیات ،الکل ،قهوه و دارو تغییر می کند.

فشارخون بالا دو نوع اولیه و ثانویه دارد.در نوع اولیه که 95% بیماران فشارخونی را شامل می شود علت بروز فشارخون بالا مشخص نیست و عوامل خطری مانند سن بالا،جنس مرد، مصرف زیاد نمک،چاقی ،دیابت و سابقه خانوادگی در بروز آن دخالت دارند.در نوع ثانویه تقریبا" علت تمام انواع فشارخون ثانویه تغییر در ترشح هورمون ها و یا کارکرد کلیه ها است.این نوع  فشارخون بالا با درمان بموقع بیماری های زمینه ای ،به مقدار طبیعی      قابل برگشت است.

البته باید به این نکته توجه داشت که عوامل متعددی مانند وراثت،محیط،حساسیت به نمک ،سطح رنین پلاسما، میزان حساسیت به انسولین و یون هایی مثل سدیم،کلر،کلسیم و عواملی مثل نژاد،اختلال چربی خون، سیگار و الکل نیز می توانند بر فشارخون تاثیر به سزایی داشته باشند

آیا می دانید؟

- امروزه، فشار خون بالا یکی از مهمترین مشکلات سلامت عمومی و رو به گسترش در سطح دنیا می باشد. این مسئله بعلت افزایش طول عمر و شیوع عوامل موثر مانند چاقی ، کم تحرکی و تغذیه ناصحیح یک مشکل بهداشتی شایع و فزاینده در دنیا شده است .

- داده های جهانی در سال 2000 نشان می دهد در کل 4/26% افراد بزرگسال در دنیا (6/26% مردان و 1/26% زنان) فشارخون بالا داشتند و پیش بینی می شود در سال 2025 به 2/29% (8/28% مردان و 7/29% زنان) برسد.

- در سال 2004 برآورد شد ،تقریبا" یک میلیارد نفر بزرگسال در دنیا      (333 میلیون نفر در کشورهای اقتصادی توسعه یافته و 639 میلیون نفر در کشورهای اقتصادی در حال توسعه ) فشارخون بالا دارند و 4 میلیون نفر در سال در نتیجه مستقیم فشارخون بالا فوت می کنند.

- پیش بینی می شود تا سال 2025 شیوع فشارخون بالا 60% افزایش یابد و به 56/1 میلیارد نفر برسد.

- سازمان جهانی بهداشت برآورد کرده است که فشارخون بالاسبب یک مرگ از هر 8 مرگ می شود و سومین عامل کشنده در دنیا است.

- فشارخون بالا یکی از عوامل خطر مهم سکته های قلبی و مغزی است. در دنیا حدود 62 % بیماری عروق مغزی و 49% بیماری ایسکمیک قلبی ناشی از فشارخون در محدوده مطلوب است (فشارخون سیستول بیشتر از 115 میلی متر جیوه).

- در صورتی که فشارخون بالا کنترل نشود منجر به عوارض مرگباری      می شود. معمولاً مبتلایان به فشار خون بالازودتر فوت می کنند و شایعترین علت مرگ در آنها بیماری های قلبی است. سکته مغزی و نارسایی کلیه نیز در رده های بعدی این فهرست قرار دارند.

- در بررسی عوامل خطر بیماری های غیرواگیر در کشور در سال 1388،حدود 16% افراد 15 تا 64 سال دارای فشارخون بالا بودند.

- فشارخون بالا یکی از مهمترین عوامل خطرساز بیماری های قلبی عروقی و غیرواگیراست که قابل کنترل و تعدیل است.

- غربالگری ،تشخیص زودرس و کنترل فشارخون بالا جزء ضروری برنامه های پیشگیری از بیماری های غیرواگیر مهم است.

- فشارخون بالا علیرغم آن که به آسانی تشخیص داده می شود غالباً       بی علامت و بسیار شایع است .بهترین راه شناسایی آن اندازه گیری فشارخون توسط دستگاه فشارسنج است.

- درمان فشارخون سیستولی و دیاستولی تا رسیدن به حد فشارخون هدف ، با کاهش عوارض قلبی عروقی شامل 40-35% کاهش متوسط در سکته مغزی ،25-20%   کاهش در سکته قلبی و بیش از 50% کاهش در نارسایی قلبی همراه است. . گرچه نشان داده شده است که درمان فشارخون بالا از بروز بیماری قلبی عروقی نیز پیشگیری می کند و طول عمر را افزایش می دهد

عوارض شایع فشارخون بالا

- فشارخون بالا عامل مهم بیماری عروق کرونر قلب و ایسکمی قلبی و نیز سکته مغزی خونریزی دهنده می باشد و ارتباط مثبت و مستمر با آنها دارد.از دیگرعوارض فشارخون بالا نارسایی قلبی،بیماری عروق محیطی،خونریزی ته چشم است.درمان فشارخون بالا و کاهش آن به کمتر از 90/140 میلی متر جیوه با کاهش مهمی در عوارض بیماری قلبی عروقی همراه بوده است.

- افراد مبتلا به فشارخون بالای نسبتا" شدید(فشارخون 105-90/180-140 میلی متر جیوه) نیز در طی چندین سال خطر بالایی از بروز عوارض وخیم را نشان می دهند.تقریبا" 30% آن ها عوارض آترواسکلروز را بروز داده و بیش از 50% دچار آسیب نهایی عضوی مربوط به افزایش فشارخون نظیر بزرگ شدن قلب و کاهش کارآیی عضله قلب،نارسایی احتقانی قلب،رتینوپاتی و نارسایی کلیه می گردند.

- فشارخون بالای خفیف در صورت عدم تشخیص و درمان یک بیماری پیش رونده است.

- خطر بیماری قلبی عروقی از 75/115 میلی متر جیوه شروع می شود و به ازای هر افزایش فشارخون 10/20 میلی متر جیوه ، خطر دو برابر می شود.

- افراد دیابتی که بیماری فشارخون بالا هم دارند دو برابر بیشتر در معرض خطر مرگ ناشی از بیماری قلبی عروقی هستند. درمان فشارخون اثر مفیدی بر این عوارض دارد و هر 10 میلی متر جیوه کاهش در فشارخون سیستولی منجر به 15% کاهش در مرگ مرتبط با دیابت ،12% کاهش عوارض دیابت و 11% کاهش بروز سکته قلبی می شود.

- در افراد فشارخونی که دخانیات مصرف می کنند بروز سکته قلبی و بیماری کرونر قلب دو تا سه برابر نسبت به افراد سالم بیشتر است.ترک دخانیات به سرعت خطر را کاهش می دهد.ترک سیگار بخش مهمی از پیشگیری اولیه از بیماری قلبی عروقی است.

راه های کاهش فشارخون

مدیریت بیماری فشارخون بالا نه تنها بستگی به درمان دارویی بلکه به تغییر شیوه زندگی نا مناسب از جمله کم تحرکی،رژیم غذایی نامناسب ،ترک دخانیات و سایر تغییرات وابسته دارد.

 از علل اصلی ناکامی در درمان فشارخون بالا بی علامت بودن بیماری و آگاهی ناکافی جامعه و به ویژه بیماران  نسبت به بیماری و عوارض آن      می توان ذکر کرد.

تغییرات شیوه زندگی هم در پیشگیری اولیه از بیماری و هم در کنترل فشارخون در بیماران نقش مهمی دارد.

درمان فشار خون بالا

برای درمان ، مراقبت و پی گیری بیماری، مشارکت فرد مبتلا به فشار خون بالا و خانواده وی اهمیت بسزایی دارد . درمان فشارخون بالا باید متناسب با هر  بیمار در نظر گرفته شود  و پرونده  درمانی او دقیقا“ کنترل گردد . به طور کلی درمان بیماران مبتلا به فشار خون بالا معمولا“ به صورت ترکیبی از  درمان غیر دارویی و درمان دارویی می باشد .

"آیا فشارخون شما در حد طبیعی است؟"

 

[ ۱۳٩٢/٢/۱٥ ] [ ۸:۳۱ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]