فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

پاسخ به سؤالات رایج مادران ( شماره 7 )

پاسخ به سؤالات رایج مادران ( شماره 7 )

تهیه وتنظیم:  لیلا جهانتیغ کارشناس کودکان معاونت بهداشتی زابل

منابع : برکاتی حامد . سعدوندیان سوسن . علایی شهناز . فریور مریم . همایونفر نسرین . راهنمای مادران برای تغذیه با شیرمادر، پاسخ به سوالات رایج مادران .انتشارات وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی اداره سلامت کودکان و ترویج تغذیه با شیرمادر . سال انتشار 1390

مقدمه : خدای مهربان ترکیب شیرمادرراطوری قرارداده که متناسب بانیازهای طفل در ایام مختلف ترکیب آن تغییرمیکند
 طبق فرمایش حضرت رسول اکرم (ص)برای شیر خوار هیچ شیری بهتر از شیرمادرش نیست بنابراین لازم است مسلمانان براساس رهنمودهای قرآنی واسلامی شیرخوران خود را با شیر مادرتغذیه کنند

1-نوک پستان صاف و فرورفته چه باید کرد؟

درمان پیش از تولد مثل تمرینات کششی برای بیرون کشیدن نوک پستان ها کمک کننده نیست. اغلب، نوک پستان در نزدیکی زمان زایمان بدون هیچ عملی بهبود می یابد. بنابراین


 کمک بلافاصله پس از زایمان، یعنی زمانی که نوزاد شروع به خوردن شیر می کند، اهمیت دارد. تماس زیاد پوست به پوست با شیرخوار برقرار کنید و به او اجازه دهید هر زمان که راغب است خودش پستان را بگیرد. گاهی قرار گرفتن شیرخوار در یک وضعیت خاص باعث میشود مکیدن پستان راحتتر باشد. بعضی از مادران وضعیت زیر بغلی را مفید یافته اند.اگر چه ممکن است این مسئله در شروع کمی مشکل باشد، ولی از همان ابتدا باید دوشیدن شیررا شروع کرده و از بروزاحتقان پیشگیری کنید. با صبر و شکیبایی حتماً موفق میشوید،در هفته اول یا دوم بعد از زایمان پستان ها نرمتر میشوند ومکیدن پستان توسط شیرخوار به بیرون کشیدن نوک پستانها کمک میکند. گاهی اوقات بیرون کشیدن نوک پستانها قبل ازشیردهی، برای راحت تر گرفتن پستان مؤثر است. برای این کار از سرنگ استفاده می شود(برای استفاده ازسرنگ ازکارکنان بهداشتی درمانی کمک بگیرید)گاهی فقط تحریک نوک پستان ممکن است کافی باشد.

برای نوک پستان صاف اقدام خاصی لازم نیست. می توان ابتدا مقداری شیر را مستقیم داخل دهان شیرخوار دوشید تا به مکیدن تمایل پیدا کند. با دوشیدن شیر به نرم شدن پستان ها کمک کنید و شیر را با فنجان به شیرخوار بدهید. شیرخوار را به طور مکرر به پستان بگذارید.

2-  نحوه استفاده از سرنگ برای درمان نوک پستان فرو رفته چگونه است؟

سرنگ به روش زیر به برجسته شدن نوک پستان فرو رفته کمک می کند. یک سرنگ 10 سی سی و برای نوک پستان های بزرگ تر،از سرنگ  20 سی سی را بردارید و سر طرفی که سوزن به آن وصل می شود را قطع کنید.در مرحله بعد پیستون را از طرفی که بریده اید وارد کنید. و در مرحله سوم پیستون را حدود یک سوم  مسیر بکشید و انتهای صاف سرنگ را روی نوک پستان خود قرار دهید.  پیستون را به آرامی بکشید و 30  ثانیه نگهدارید و سپس آن را به آرامی بازگردانید تا مکش کاهش یافته و سرنگ را بردارید. چند بار در روز به مدت 30 ثانیه تا یک دقیقه این کار را انجام دهید. اگر احساس درد می کنید، پیستون رابه داخل سرنگ سرجای اولش برگرداند.

3- چرا نوک پستانم دچار زخم و شقاق شده ؟باید چه باید کرد ؟

وضعیت نادرست پستان گرفتن توسط شیرخوار شایع ترین علت زخم وشقاق نوک پستان است. شستشوی مکرر پستان با

الکل و صابون یا استفاده از محلول ها یا کرم هایی که نوک پستان را تحریک می کنند، کشیدن پستان از دهان شیرخوار بدون قطع مکش شیرخوار از سایر علل محسوب می شوند.برای بهبود زخم و شقاق ابتدا باید علت را برطرف کرد.

پس از شیردهی یک تا چند قطره شیر راروی نوک پستان بمالید تا نرم و چرب شود. در معرض هوا و نور خورشید قرار دادن پستان، استفاده از گرمای خشک مثل سشوار با درجه کم روزی 3 تا 5 بار هر بار 3 تا 5 دقیقه و با فاصله حداقل 7 تا 8 سانتی متر از محل شقاق، موثر و کمک کننده است. شیرخوار را به دفعات و در حالات مختلف شیر بدهید ( مثل وضعیت گهواره ای متقاطع، دراز کشیدن و زیر بغلی)، از شستن پستان با آب و صابون قبل از هر بار شیردهی و استفاده از کرم،لوسیون و پماد روی پستان پرهیز کنید. شیردهی را از پستان سالم یا کم ضایعه شروع کنید تا واکنش جهش شیر قبل ازشیردهی از پستان دردناک برقرار شود. قبل از شیردهی قرار دادن پارچه گرم و مرطوب به جاری شدن شیر کمک میکند.زخم یا شقاق را در معرض سرما قرار ندهید.

4- برفک نوک پستان چرا به وجود می آید و چگونه درمان می شود؟

برفک معمولا به دنبال درمان ماستیت و سایر عفونت ها با آنتی بیوتیک به وجود می آید. این عفونت پوست نوک پستان رازخم کرده و خارش ایجاد می کند و نوک پستان کمی کمرنگ تر می شود. گاهی اوقات شیرخوار هم مبتلا به برفک دهان است. در صورت تشخیص مادر و شیرخوار باید هم زمان درمان شوند. برخی مادران آن را به صورت احساس سوزش وتیر کشیدن توصیف می کنند. مدت درمان مادر 14 روز و با محلول یا کرم نیستاتین است که روزی 4 بار بعد از شیر دادن روی نوک و هاله پستان مالیده می شود. درمان شیرخوار نیز 14 روز و فقط با محلول نیستاتین می باشد که روزی 4 بار 15 قطره از محلول را باید به آرامی در سطح داخلی دهان شیرخوار یعنی داخل گونه ها، لثه ها و روی زبان مالید. بهترین زمان بلافاصله بعد از تغذیه است که اثر آن تا نوبت بعدی تغذیه باقی می ماند. درمان مادر و کودک باید تواما ادامه یابد. سینه بند خود را روزانه عوض کنید و با آب داغ و صابون بشویید . در صورت استفاده از گول زنک و سرشیشه، استفاده از آنها را متوقف کنید و یا روزانه 20 دقیقه بجوشانید و بطور هفتگی آن ها را عوض کنید.

5- در صورت بروز احتقان در پستان مادر ؛چه باید کرد؟

بهترین راه پیشگیری از بروز احتقان شروع تغذیه نوزاد از پستان بلافاصله بعد از تولد و تغذیه مکرر اوست. اطمینان حاصل کنید که گرفتن پستان در وضعیت صحیح است.

هنگام احتقان پوست روی پستان اغلب براق و نوک آن پهن به نظر      می رسد و گرفتن پستان برای شیرخوار مشکل است. ابتدا با کمپرس آب گرم به جاری شدن شیر کمک نمایید، سپس مقداری از شیر را دوشیده تا تورم اطراف نوک پستان کاهش یابد و شیرخوار بتواند هاله پستان را در دهان بگیرد.به تخلیه مکرر شیر توجه نمایید و زمان و دفعات تغذیه با شیر مادر رامحدود نکنید. اگر احتقان پستان به سرعت درمان نشود ممکن است عفونت پستان (ماستیت ) عارض شود و با تشکیل آبسه تولید شیر کاهش یابد.

روش دیگر، استفاده از بطری گرم است. بدین ترتیب که یک بطری دهان گشاد را از آب داغ پر کنید پس از چند دقیقه که بطری کاملا داغ شد آب آن را خالی نموده و دهانه بطری را در آب سرد فرو کنید تا خنک شود بعد دهانه آن را روی آرئول پستان بگذارید و چند دقیقه نگه دارید. بطری که به مرور سرد شود شبیه به یک مکنده، نوک پستان را به داخل می کشد و به این ترتیب به جریان یافتن شیر کمک می نماید.جهت کاهش ورم و کم شدن درد بعد از تغذیه شیرخوار، کمپرس سرد روی پستانها قرار دهید. گذاشتن برگ کلم روی پستانها به مدت 15 دقیقه 3 تا 4 بار در روز کمک کننده است. بدین ترتیب که ابتدا برگ های کلم را جدا کنید، آن را کاملا شسته و خشک نموده و در یخچال بگذارید. پس ازخنک شدن قسمت وسط یک برگ را به اندازه نوک پستان جدا کرده، سپس برگ کلم را روی پستان بگذارید.

چنانچه احتقان در نوک پستان باشد گذاشتن دو انگشت در بالا و پایین نوک پستان و فشار روی آن برای چند ثانیه در کاهش احتقان نوک پستان مؤثر است. ماساژ گردن و پشت و ماساژ ملایم پستانها کمک کننده است. در صورت شدید بودن درد مسکن استفاده نمایید.

6- برجستگی کوچک و دردناکی در پستانم احساس می کنم، مشکل چیست و چگونه باید آن را درمان کرد؟

برجستگی کوچک واغلب دردناک در پستان به علت بسته شدن یکی از مجاری شیر است. این انسداد ممکن است در اثر فشار از خارح نظیر لباس یا سینه بند تنگ یا خوابیدن روی پستان بوده و یا ناشی از عادت شیرخوار به شیرخوردن فقط در یک حالت خاص باشد. گاهی هم فشار ناشی از گذاشتن دست روی پستان در زمان شیر دادن ممکن است سبب بسته شدن مجرای شیر شود. در صورت بسته شدن یک یا چند مجرای شیر، شیرخوار باید مکررا با شیر مادر تغذیه شود. در این صورت بهتر است :

  • ·     تغذیه را از پستان مبتلا شروع کنید. هم زمان با مکیدن شیرخوار، پستان خود را از بالای محل انسداد به طرف نوک آن ماساژ دهید در پایان تغذیه هم اگر به نظر می رسد شیری در پستان باقی مانده است باید دوشیده شود.
  • ·     اصلاح وضعیت شیر خوردن شیرخوار در صورت نیازجهت خالی شدن همه مجاری لازم است. می توانید شیرخوار را در وضعیت های مختلف شیر بدهید. خم شدن به جلو در پستانهای سنگین کمک میکند.
  • ·     در صورت امکان تغذیه مکرر شیرخوار از پستان لازم است، یعنی از فاصله دادن طولانی میان وعده های شیردهی به ویژه در مرحله حاد و مشکل اجتناب کنید. (درصورت عدم تمایل شیرخوار به مکیدن شیر را مرتب بدوشید)
  • ·     حمام کردن و دوش گرفتن و قرار دادن حوله یا پارچه پشمی)کمپرس گرم روی پستان( قبل از شیردهی به جریان یافتن شیر کمک میکند.
  • ·     بخش درگیر پستان را پیش از دوشیدن شیر به آرامی با نوک انگشتان ماساژ دهید و تا زمان ایجاد احساس راحتی در پستان، ماساژ و دوشیدن را به طور متناوب ادامه بدهید.

[ ۱۳٩٢/٥/٢٩ ] [ ۱:٠٠ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]