فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

پژوهش در سلامت

پژوهش در سلامت

تهیه و تنظیم: مژگان رحمانیان کارشناس آموزش سلامت- معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی جهرم

منابع: طراحی پژوهش بالینی (مولفان: دکتر استفن بی.هولی- دکتر استیون آر.کومینگز) ترجمه:دکتر محسن جانقربانی

- روش تحقیق: حسین ملک افضلی، سیدرضا مجدزاده،اکبرفتوحی، دکتر سامان توکلی

افزایش فعالیت های پژوهشی و اهمیت دادن به امر پژوهش در هر جامعه سبب توسعه و پیشرفت و نیل به خودکفایی و استقلال واقعی آن جامعه    می شود. درکشور ما


 این موضوع در سال های اخیر بهتر درک شده و پژوهش جایگاه ویژه خود را تا حدودی پیداکرده است. یکی از شاخه های پژوهش که توجه روز افزونی به آن می شود، پژوهش در بهداشت و پزشکی است.

یکی از وظایف مهم نظام سلامت تحرک بخشی و کارآمدسازی بخش های بهداشت، درمان و نیز آموزش و پژوهش پزشکی است تا در سایه آن ارتقای سطح سلامت جامعه میسر شود. این امر تحقق نمی یابد مگر آن که نظام سلامت دارای فرایندی پویا و هدفمند باشد و توانایی های لازم برای اجرای وظایف خود را نیز بدست آورد، ظرفیت سازی نیروی انسانی یکی از ارکان مهم ، تقویت کارایی این نظام است که در سطوح مختلف به شکل های متعدد تاکنون صورت گرفته و نیز ادامه دارد. در این آموزش مدیران اجرایی و اعضای هیات علمی دانشگاه ها از اهمیت بسزایی برخوردار است چرا که از یک سو آنان سکانداران حرکت های صورت گرفته بوده اند و باید بتوانند برایند مناسبی از تک تک بردارهای زیر مجموعه خود بیافرینند و از سویی دیگر این گروه بایستی با تحلیل واقعی از شرایط به حل معضلات تندرستی در سطح منطقه ای بپردازند، متاسفانه هم اکنون برنامه های آموزشی و منابع آموزشی موجود به عنوان پشتیبان نظام پژوهشی دارای کاستی هایی هستند که از آن میان به موارد زیر می توان اشاره کرد:

1- آموزش سلیقه ای که در برخی زیر مجموعه ها با اتکا به منابع غیر معتبر صورت می گیرد.

2- نبود مرجع آموزشی منطبق بر نیازهای عینی مدیران اجرایی و اعضای هیات علمی

3- پرداختن منابع خارجی موجود به مصادیقی از پژوهش که دور از مسائل مطرح و با اولویت در کشور هستند.

در نتیجه و در عمل، محتوای منابع موجود برای آموزش پژوهش باعث بیشتر فاصله گرفتن نظریه های پژوهشی اعضای هیات علمی از    واقعیت های جاری مدیران بخش اجرایی می شود. از سویی دیگر در سال های اخیر تجربیات ارزشمندی در زمینه پژوهش های نظام تندرستی کشور بدست آمده و لازم است دست آورد روش شناسی این پژوهش ها مستند شده و به دیگران نیز انتقال یابد. در برخی موارد به واسطه تفاوت بین شرایط موجود در کشورهایی که سهم بیشتری در تولید منابع علمی دارند با فضای عینی نظام تندرستی در کشور، روش شناسی پژوهشی نیز با الگوی متفاوتی پیروی می کند. برای مثال،   نظام های جاری ثبت گزارش دهی بیماری ها (ثبت سرطان ها...) در برخی کشورها باعث می شود تا داده های این منابع بعنوان اندازه های بیماری در سطح کل جمعیت تلقی شوند و فهرست بیماران موجود در آنها نیز منبع انتخاب گروه های مختلف مطالعه باشند، درحالی که امکان استفاده از این منابع درکشورهای درحال توسعه و نیز صحت و دقت  داده ها متفاوت است و این موضوع، خود الزاماتی درانتخاب شیوه های پژوهش مناسب در این کشورها پدید       می آورد.

اصول اخلاقی در پژوهش

1- اصل احترام به اشخاص: خواهان آن است که پژوهشگران از افراد مورد مطالعه رضایت آگاهانه بگیرند، از شرکت کنندگانی که به خوبی     نمی توانند تصیم بگیرند حمایت کنند و حریم خصوصی و رازداری را حفظ نمایند، شرکت کنندگان در پژوهش نباید به عنوان منابع اطلاعاتی         بی اراده در نظرآیند بلکه افرادی تلقی گردند که رفاه و حقوق آنها باید مورد احترام باشد.

2- اصل بهره دهی: پژوهشگران منشورهایی طراحی کنند که دانش معتبر و قابل تعمیمی فراهم نماید و خطرهای پژوهش نسبت به فواید احتمالی آن قابل قبول باشد. خطرهایی که متوجه شرکت کنندگان است شامل آسیب فیزیکی ناشی از آزمون ها و درمان ها نیست، بلکه شامل آسیب های روانی- اجتماعی، نظیر افشای اسرار، بدنامی  و تبعیض نیز   می باشد.

3- اصل عدالت: خواهان آن است که ثمرات و شدائد آن عادلانه توزیع شود. شرکت کنندگان آسیب پذیر، نظیر افرادی که دسترسی چندانی به مراقبت بهداشتی ندارند، آنهایی که به خوبی نمی توانند تصمیم بگیرند و ساکنان خانه های سالمندان، ممکن است نتوانند آگاهانه و آزادانه جهت شرکت در پژوهش انتخاب شوند. جمعیت های آسیب پذیر ممکن است بدین خاطر جذاب به نظر برسند که دسترسی و پیگیری آنها به ویژه راحت است، ولی وقتی جمعیت های دیگری نیز برای مطالعه مناسب باشند نباید از چنین افراد آسیب پذیری استفاده شود. اصل عدالت ،خواهان دسترسی برابر به منافع پژوهش است.

پژوهشگران باید صلاحیت اخلاقی داشته باشند. آنها نباید بدرفتاری علمی، از قبیل جعل، تحریف یا دزدی ادبی انجام دهند. آنها باید با مساله نویسندگی و برخورد ناشی از هدف های متضاد حفظ افراد انسانی،پیشرفت دانش و بدست آوردن سود شخصی به طور مناسب برخورد کنند.

[ ۱۳٩٢/۸/۱۱ ] [ ۱٠:٥٥ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]