فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

افزایش پنهانی اعتیاد درسالن‌های زیبایی و ورزشی

افزایش پنهانی اعتیاد درسالن‌های زیبایی و ورزشی

تهیه کننده: شیرین شهریاری(کارشناس بهداشت روان)

منبع: گفتگوی رییس اداره پیشگیری ،درمان و کاهش آسیب وزارت بهداشت با  خبرگزاری ایسنا

تعریف امروز از "سوداگران مرگ" به عنوان اهداکنندگان اعتیاد و نیستی با تعریف دیروز متفاوت است. مخدرهای امروزی لزوما آن بسته‌های کوچک کثیف که مخفیانه رد و بدل می‌شد، نیست و فروشندگانش نیز در اذهان عموم شاید به عنوان یک قاچاقچی تعبیر نشوند، محصولات افیونی امروزی توسط افرادی با ظاهری موجه و فریبنده و در مکان‌هایی


لوکس و گرانقیمت با وعده‌هایی وسوسه کننده در قالب کرم و پودرهای بدنسازی و عطر و ادکلن‌ و شکلات و آدامس و ... ارایه می‌شود.

 شادابی و جوانسازی پوست، لاغری در خانم‌ها، افزایش قوای جسمی مردان، از بین بردن بوی بد دهان و صدها ادعای دروغین دیگر که البته برای مخاطب بسیار جذاب است، ارمغان نامیمون سوداگران امروزی است که نهایتا جز "اعتیاد" این بلای خانمان‌سوز، ثمر دیگری ندارد. البته این سوداگران مدعی درمان قطعی اعتیاد آن هم در مدت زمانی کوتاه مثلا 5 تا 7 روزه هم هستند؛ درمانی که خود سرآغاز اعتیاد به موادی سنگین‌تر است.

سوداگران مرگ امروزی که بر ماشین‌های مدل بالا سوارند، لباس‌های مارک‌دار و به اصطلاح امروزی می‌پوشند و با ظاهری زیبا، خوش اندام و فریبنده سعی در جلب اعتماد افراد دارند و مدعی می‌شوند که اگر می‌خواهی مانند ما شوی راهش آن است که فلان پودر و فلان ماده را مصرف کنی.  برای فروش محصولات مرگبارشان خود را به عنوان الگو مطرح می‌کنند و آرایشگاه‌ها و سالن‌های ورزشی برایشان از مهم‌ترین مکان‌ها در جذب مخاطب‌ است.

دکتر فیروزه جعفری، رییس اداره پیشگیری، درمان و کاهش آسیب وزارت بهداشت نسبت به مصرف مواد خوراکی، آرایشی و بهداشتی قاچاق و احتمال زیاد استفاده از ترکیبات محرک در این مواد هشدار داد و گفت: تمام محصولات با مارک‌های خارجی که تاییدیه وزارت بهداشت را ندارند و به صورت قاچاق وارد کشور می‌شوند اعم از پاستیل‌، شکلات‌، آدامس، عطر، ادکلن و... می‌توانند مورد تردید باشند. سردسته این مواد در میان مواد خوراکی، پاستیل‌ها، نوشابه‌های   انرژی زا و شکلات‌ها هستند و البته انواع اسپری‌های خوشبو کننده دهان، آدامس‌ها و قرص‌های مکیدنی هم در این زمینه مطرح هستند. هر چند ممکن است گاهی میزان مواد محرک به کار رفته در آنها کم باشد اما همین میزان هم راهی است که فرد را با بو و طعم مواد آشنا کرده و بیولوژی مغز را آماده می‌کند که در آینده به سمت مصرف مواد بیشتر حرکت کند.

وی با تاکید بر آنکه خانواده‌ها باید هوشیار باشند که فرزندان‌شان با چه افرادی رفت و آمد دارند و این افراد تا چه حد معیارهای فرهنگی آن خانواده را رعایت می‌کنند، افزود: افرادی که چنین موادی را عرضه می‌کنند خود را با گروه هدف متناسب می‌کنند و در این مسیر مبحث social marketing  (بازاریابی اجتماعی)را به خوبی مد نظر دارند؛ به این معنا که اگر گروه هدف عرضه مواد، زنان هستند، احتمالا این عرضه توسط زنانی با ظاهری فریبنده، خوش هیکل، زیبا و در سالن‌های ورزشی و آرایشگاه‌ها عرضه می‌شود و سعی می‌کنند از این طریق هم اعتماد فرد را جلب کنند و هم خود را به عنوان یک الگو نشان دهند.

وی افزود: بر این اساس این موضوع مهم است که چه کسی این مواد را عرضه می‌کند؛ چرا که واقعیت آن است که هر روز یک ماده جدید وارد بازار می‌شود و اگر قرار باشد با ورود هر ماده جدید، آموزش‌ها نیز از سر گرفته شود همچنان در نقطه صفر درجا خواهیم زد. در مجموع افرادی که ادعاهایی خارج از شرایط فرهنگی و خانوادگی دارند، کسانی هستند که باید به آنها شک کرد و ممکن است عرضه کننده مواد باشند.

اعتیاد با طعم آدامس، نوشابه، خوشبوکننده دهان و ...

رییس اداره پیشگیری، درمان و کاهش آسیب وزارت بهداشت بر اهمیت مبحث مواد"دروازه‌ای اعتیاد"در نوجوانان تاکید و به وسعت بالای این مواد اشاره کرد و گفت: این مواد معمولا از طرقی مانند آدامس‌ها، نوشابه‌ها، مواد خوشبو کننده دهان و ... ارایه می‌شوند و کنترل‌شان بسیار مشکل است. از طرف دیگر با این مواد به عنوان داروها و مواد قاچاق برخورد می‌شود و لزوما به عنوان مواد مخدر با آنها برخورد نمی‌شود.

جعفری با بیان این که شیوع مصرف چنین موادی زیاد است و حتی ممکن است ناآگاهانه در فروشگاه‌های معتبر هم عرضه ‌شوند، تاکید کرد: البته این مواد دروازه‌ای، وابستگی هم ایجاد می‌کنند؛ به طوری که از سنین پایین فرد را هر چند به مقدار کم با مواد آشنا می‌کنند و همین موضوع سبب می‌شود تمایل فرد به این مواد به مرور زمان بیشتر شود. مستندات نشان می‌دهند که وقتی فردی از طریق "ماری جوآنا" محرک مصرف می‌کند به تدریج به سمت شیشه و مصرف تزریقی هروئین حرکت می‌کند و این پروسه ممکن است همچنان ادامه یابد.

وی نسبت به مصرف نوشابه‌های انرژی‌زا بویژه در کودکان هشدار داد و گفت: مصرف این نوشابه‌ها در کودکان جز آن که ممکن است در سلامت جسمی‌شان تاثیر داشته باشد، می‌تواند زمینه‌ساز مصرف مواد محرک در آینده نیز باشد.

ناقوس مرگ در سالن‌های ورزشی وآرایشگاه‌ها طنین انداز می‌شود...

رییس اداره پیشگیری، درمان و کاهش آسیب وزارت بهداشت همچنین عرضه مواد بدنسازی در باشگاه‌های ورزشی و کرم‌ها و مواد عرضه شده در آرایشگاه‌ها برای جوانسازی و شادابی پوست و خطر بروز علایم مصرف مواد محرک را مورد اشاره قرار داد و افزود: مواد بدنسازی نیز ویژگی‌های خاص خود را دارند؛ هر چند گزارش مستندی درباره بروز علایم مصرف مواد محرک به دنبال مصرف مواد بدنسازی در باشگاه‌ها موجود نیست، اما گزارش‌های بسیاری داریم مبنی بر آن که به نظر می‌رسد مصرف کنندگان مواد بدنسازی در باشگاه‌ها پس از مدتی دچار علایم مصرف مواد محرک می‌شوند؛ از علایم سرخوشی، هذیان و توهم گرفته تا علایم شدید پرخاشگری و سایکوز. حتی در مواردی گزارش‌های منجر به مرگ هم داشته‌ایم. بنابراین باشگاه‌های بدنسازی هم برای زنان و هم برای مردان از جمله مواردی است که باید مراقب بود؛ در مردان برای افزایش انرژی و بدنسازی و در زنان برای لاغری. قرص‌ها و پودرهای لاغری با ادعاهایی عجیب نظیر10 کیلو کاهش وزن در طول یک ماه مطرح می‌شوند، نباید شک کرد که چنین ترکیباتی حتما محرک دارند. کرم‌ها و موادی نیز که برای جوانسازی و شادابی پوست عرضه می‌شوند همه حاوی مواد محرک هستند.

شایع‌ترین مواد دروازه‌ای اعتیاد در ایران را بشناسید

رییس اداره پیشگیری، درمان و کاهش آسیب وزارت بهداشت در توضیح شایع‌ترین مواد دروازه‌ای اعتیاد به ایسنا گفت: در حال حاضر «سیگار» شایع‌ترین مواد دروازه‌ای اعتیاد در تمام دنیاست و پس از آن الکل مطرح می‌شود. متاسفانه به دنبال تاثیرات سوء شبکه‌های ماهواره‌ای و با این توجیه که الکل متفاوت از مواد است، وابستگی ندارد و اتفاقی نمی‌افتد، شاهد افزایش مصرف الکل در نوجوانان و جوانان هستیم؛ این در حالیست که الکل به مراتب خطرناک‌تر از مواد است.

وی حشیش را دیگر ماده دروازه‌ای اعتیاد در کشور خواند و گفت: "حشیش" معادل"ماری جوآنا"در کشورهای دیگر است که از ترکیبات شاهدانه بوده و در گروه محرک‌ها تقسیم بندی می‌شود. معمولا در نوجوانان 14 – 15 ساله به عنوان آغازگر مصرف مواد، مطرح است و ممکن است مقداری انرژی، هذیان‌ها و توهمات خوشایند برای فرد مصرف کننده ایجاد کند.

جعفری از"پان" (ناس) به عنوان دیگر ماده دروازه‌ای نام برد و گفت: البته این ماده در تمام کشور وجود ندارد و بیشتر در سمت جنوب و جنوب شرق کشور، شیراز، کرمان و زاهدان مطرح است. این ماده عمدتا در افغانستان مصرف می‌شود. با توجه به مطرح بودن این ماده در برخی استان‌های جنوبی و جنوب شرقی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز طرح "پان" را به اجرا درآورد و در قالب این طرح، اطلاع رسانی وسیعی صورت گرفت و از تمام سازمان‌های مرتبط با پیشگیری کمک گرفته شد. مرحله دوم این طرح نیز در حال انجام است تا مشخص شود به دنبال آموزش‌های ارایه شده، دانش مردم چه میزان ارتقا یافته است.

وی افزود: "پان" را به نام "بیت" هم می‌شناسند و این مواد، موادی هستند که بیشتر به صورت جویدنی استفاده می‌شوند و ممکن است ترکیبات آن را در آدامس‌ها به کار برند و از آنجا که حالت گیاه مانند دارند به عنوان خوشبوکننده دهان نیز عرضه می‌شوند. عرضه چنین موادی در مناطق مذکور و در دکه‌های کنار مدارس به وفور صورت می‌گیرد و از آنجا که عرضه چنین موادی در این مناطق به صورت وسیع صورت می‌گیرد ممکن است نتوان نظارت کامل را داشت بنابراین در صورتی که کسی خبری از عرضه این مواد دهد، نیروی انتظامی برخوردهای لازم را انجام می‌دهد.

نگرانی وزارت بهداشت از عرضه گیاهان و ترکیبات محرک در عطاری‌ها

رییس اداره پیشگیری، درمان و کاهش آسیب وزارت بهداشت در ادامه از گیاه "ماهوانگ"به عنوان یکی دیگر از مواد دروازه‌ای اعتیاد نام برد و گفت: "ماهوانگ"نام چینی "افدرین" است که در بسیاری از عطاری‌ها عرضه می‌شود. این درحالیست که عرضه افدرین در داروخانه تنها با نسخه پزشک و در تعداد محدود ارایه می‌شود. ماهوانگ می‌تواند به مقدار زیادی در عطاری‌ها موجود باشد و ترکیبات مختلفی از آن ساخته شود. تمام پودرهای لاغری چینی که حتی به عنوان پودرهای گیاهی، قرص‌ها و شربت‌های باکلاس شناخته می‌شوند ماهوانگ داشته و محرک دارند. حوزه عطاری‌ها و عرضه ترکیبات این چنینی بسیار برای ما اذیت کننده و نگران کننده است؛ چرا که مصرف مواد محرک با استفاده از چنین گیاهانی آغاز و نهایتا می‌تواند به شیشه بیانجامد.

سوء مصرف ریتالین در دانشجویان و خطر اعتیاد به شیشه

وی نسبت به مصرف "ریتالین" در دانشجویان به عنوان زمینه‌ساز اعتیاد به "شیشه"هشدار داد و گفت: در این زمینه خیلی نگرانیم به ویژه در دانشگاه‌های دولتی "ریتالین" از جنس آمفتامین‌ها اما به شکل دارویی است و برای درمان بیش فعالی در کودکان استفاده می‌شود. ریتالین مانند تمام مواد محرک خواب را کم، انرژی را زیاد، حافظه کوتاه مدت را تقویت و فرد را سرحال و شاداب نشان می‌دهد. به همین جهت دانشجویان به دلایل مختلف از آن استفاده می‌کنند. ممکن است برخی‌ها به دانشجویانی که از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگ‌تر وارد می‌شوند، کمبود اعتماد به نفس دارند و ... مصرف "ریتالین" را توصیه کنند. از طرفی امتحانات دانشگاه‌ها همیشه در مقطع کوتاه و پشت سر هم برگزار می‌شود؛ موضوعی که همواره نسبت به آن انتقاد داشته‌ایم؛ به همین دلیل ممکن است دانشجو از همان ترم اول مصرف "ریتالین" را آغاز ‌کند. در این میان ممکن است این ماده اصطلاحا به فردی نسازد و دنباله مصرف را نگیرد، عده‌ای ممکن است در کوتاه مدت مصرف کنند، اما عده‌ای نیز ممکن است در همان مقطع وابسته ‌شوند و دوز مصرف همچنان افزایش یابد تا جایی که قادر به تهیه دارو از داروخانه نبوده و به این ترتیب مصرف "شیشه" به عنوان ماده جایگزین را پی می‌گیرند؛ ماده‌ای که پول کمتری بابت آن می‌پردازند، زحمت تهیه آن کمتر است و مصرف آن نیز ساده‌تر است و به این ترتیب است که داستان تازه آغاز می‌شود.

جعفری به اقدامات انجام شده برای آشنایی دانشجویان با مواد اشاره کرد و گفت: اقدامات خوبی در زمینه آگاه‌سازی دانشجویان، آشنایی با مواد و برگزاری کلاس‌های مهارت‌های زندگی آغاز شده است.

وی افزود: البته در حوزه "ریتالین" این نگرانی را داریم که اصرار بر مباحث آن در حوزه اعتیاد سبب شود مردم نسبت به جنبه درمانی "ریتالین" نیز بدبین شوند و از ارایه این دارو به بچه‌ مبتلا به ADHD (بیش فعال) که نیازمند آن است، خودداری کنند. هشدار آن است که عدم درمان کودکان مبتلا بهADHD، خود ریسک فاکتور اعتیاد است. بنابراین با تجویز روانپزشک اطفال، مصرف "ریتالین" مشکلی ندارد. بررسی‌های انجام شده نیز نشان می‌دهند مصرف این دارو در کودکی برای درمان ADHD البته با تجویز روانپزشک دلیلی برای ابتلا به اعتیاد در بزرگسالی نیست.

گوشه‌گیری، پرخاشگری، تغییر در اشتها و خواب نوجوانان راجدی بگیرید

وی در بخش دیگری از گفت‌وگوی خود با ایسنا، به خانواده‌ها توصیه کرد که تغییر رفتارهای نوجوانان را جدی بگیرند و گفت: گوشه‌گیری، پرخاشگری، تغییر در اشتها و خواب و ... نوجوانان اغلب به رفتارهای نوجوانی تعبیر می‌شود در حالی که این موضوع می‌تواند به مصرف مواد محرک مرتبط باشد و علایم جدی مصرف مواد نظیرهذیان، توهم، پرخاشگری خارج از کنترل و ... زمانی آغازمی‌شود که ارتباطات نامناسب شکل گرفته و علایم کامل وابستگی بروز می‌کند. بر این اساس لازم است خانواده‌ها نسبت به چنین علایمی در نوجوانان و جوانان خود حساس باشند.

[ ۱۳٩٢/۸/۱۳ ] [ ۱٠:٥٦ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]