فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

زوال عقل (آلزایمر)

زوال عقل (آلزایمر)

تهیه کننده : شیرین شهریاری-کارشناس بهداشت روان معاونت بهداشتی

منابع: رجائی فرحناز. فتحی حمیدرضا . زرکش عالیه . اختلالات سالمندان . ناشر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی .سال1392

 

یکی از اختلالات شایع و عمده در دوران سالمندی بیماری زوال عقل یا آلزایمر می باشد .   

علایم بیماری

ضعف حافظه و فراموشی:

بیمار مبتلا به آلزایمر ممکن است اشیا را جابه جا بگذارد، وعده ملاقات را فراموش کند، داروهای خود را مصرف  نکند، و یک سؤال یا خاطره را مرتباًً تکرار کند، حتی اگر لحظاتی قبل آن  را مطرح کرده باشد.


مشکلات تکلم  و بیان:

به تدریجکه حافظه کوتاه مدت ضعیفتر و کمکم محو می شود،بیمار توانایی به یاد آوردن لغات مناسب برای جمله بندی را از دست میدهد.توانایی نگهداری زنجیره افکار و ترتیب جملات نیز در بیمار مختل می شود،به طوریکه گاه بیمار در جمله سازی درمانده میشود.

مشکل خواندن و نوشتن:

به موازات کاهش توانایی تکلم و بیان،توانایی خواندن نیز کاهش می یابد.دلیل آن روشن است، زیرا قدرت تمرکز فکرکاهش یافته،بیمار قادر به نگهداری اطلاعات به مدت لازم نیست و چون نمی تواند جمع بندی کند، توانایی استفاده از اطلاعات را از دست می دهد.

اشکال در محاسبه:

جمع و تفریق وکارکردن با اعداد،احتیاج بهحافظه دارند.بیماران مبتلا به آلزایمر به دلیل نقص حافظه و فراموشی،توانایی تفکر انتزاعی را از دست می دهند و در نتیجه دچار مشکلدر محاسبات عددی می شوند.

ضعف تصمیم گیری:

ممکن است در وسط تابستان، کت زمستانی یا پالتو بپوشند و رابطه فصل با لباس را درک نکنند، یا چک بی محل بنویسند، یا رفتار پرخاشگرانه بدون توجه به نتیجه آن داشته باشندکه متأسفـانه گاه اطرافیـان دست به  رفتار متــقابل می زنند.

 عدم آگاهی به زمان و مکان:

بیماران آلزایمری دچار اشکال در درک زمان و فضا هستند، زیرا حافظه نقش مهمی در هماهنگی با محیط و آشنایی با آن ایفا می کند.این بیماران که دچار نقصان حافظه هستند، گاه حتی در منزل خود گم  می شوند یا برای وارد شدن به ماشین سر خود را خم نمی کنند.

عدم  تشخیص اطرافیان:

یکی از علایم بسیار آزاردهنده، فراموش کردن اسامی اطرافیان یا بستگان است.

از دست  دادن  علاقه  و لذت

بیماران احساس می کنند به علت افت مهارتهای فکری و ناتوانی و نقصان حافظه دیگر به درد جامعه نمی خورندو شوق و علاقه خود را به زندگی و هر چیز جالبی از دست می دهند.

افکار هذیانی

در ابتدای بیماری، افکار بدبیــنانه هذیانی چنــدان دیده نمی شود ولی بتدریج که با پیشرفت بیماری، فرد توانایی ربط دادن نتایج را به رویدادها از دست میدهد، افکار هذیانی بر وی مستولی شده و شکاک و بدبین می شود.

مشکلات جنسی

مطالعات علمی هنوز نتوانسته اند علل کاهش یا افزایش تمایلات جنسی را توضیح دهند ولی اکثر این بیماران  دچار کاهش میل جنسی میشوند.

تغییرات شخصیتی

 از آنجا که آلزایمر عملکرد مغز را تغییر می دهد، شخصیت  فرد نیز ممکن  است  دستخوش  تغییر شود. فردی که قبلاً پرتــحرک و شاداب بوده، ممکن است گوشه گیر شود. افراد گوشه گیر و خجالتی ممکن است تبدیل به  افرادی پرخاشگر و ناآرام شوند.

نشان دادن هیجانهای کودکانه

از دست رفتن حافظه قدیمی فرد باعث نقصان در توانایی استفاده از دانسته های سابق و تجربیات قبلی او می شود و بنابراین رفتارهای غیر عادی و ناشی از خامی و بی تجربگی از فرد سر می زند.

از عهده نظافت خود و لباس پوشیدن برنمی‌آید.

شناسایی بیماران

جهت شناسایی این بیماران می توان از آزمونهای حافظه و تفکر استفاده کرد:

ســه شیء معمــولـی را نام می بــریـم و از فرد می خواهیم که یک بار بلافاصله و یک بار سه دقیقه بعد این نام ها را تکرار کند.

توانایی نام بردن روزهای هفته با ترتیب معکوس

توانایی شناخت دقیق روز، هفته، ماه و سال

پیشگیری مقدم بر درمان

چه کارهایی به حفظ حافظه در دوران سالمندی کمک می کند ؟

1 – انتظار نداشته باشید که همه چیز را به یاد آورید . این روزها در دنیای شلوغی زندگی می کنیم که از اطلاعات مختلف اشباع شده است . بهتر است همیشه از لیست ،‌یادداشت ،‌مشخص کردن کارها روی تقویم و هر چیز دیگری که به حافظه کمک می کند استفاده کنید .

2 – سعی کنید برای کارهای مختلف روال ثابت مشخص کنید . به عنوان مثال داروهایتان را همیشه در زمان خاصی مصرف کنید و برای دسته کلیدتان جای مخصوصی داشته باشید .

3 – حافظه بصری (‌دیداری ) معمولاً‌ بهتر از حافظه شنیداری عمل می کند به عبارت دیگر ما آنچه را که می بینیم بهتر از آنچه می شنویم به یاد می آوریم و استفاده همزمان از هر دو ، به خاطر سپردن را آسانتر می کند .

4 – برای به ذهن سپردن مطالب و موضوعات جدید ، آنها را داستانی      ( دسته بندی ) کنید .

5 – حفظ توجه موقع یادگیری مطالب جدید باعث بهبود حافظه و یادگیری می شود پس در این موقعیت ها سعی کنید محرک های اضافی محیط را حذف کرده و روی موضوع متمرکز شوید

6 – اختصاص دادن زمان بیشتر برای یادگیری ، به خاطر سپردن و به یاد‌آوردن آن را تسهیل می کند . تقویت حافظهدر درجه اول از سؤال کردن و گفتن این که «موضوعی را فراموش کرده اید» نترسید و خجالت نکشید. اگر نمی توانید مانند گذشته، چیزهایی را به یاد بیاورید، تقصیر شما نیست. بیایید به جای ناراحتی از این وضع، بهراه هایی که حافظه شما را تقویت می کند و یا مانع کم شدن حافظه می شود ، توجه کنید. در این جا ما به نمونه هایی از این راه ها اشاره می کنیم؛ البته خود شما هم ممکن است از راه های دیگر برای یادآوری بهتر مطالب استفاده کنید.

*چیزهایی را که همیشه از آن استفاده می کنید مثلعینکیا کلید در یک جای مشخص بگذارید به عنوان مثال داخل یک کاسه بزرگ در اتاق نشیمن.

* هر روز به اخبار رادیو یا تلویزیون گوش دهید. سعی کنید هر روز یک مطلب جدید یاد بگیرید. کتاب یا روزنامه مطالعه کنید.

* در جمع دوستان یا خانواده، خاطرات گذشته را تعریف کنید. می توانید آلبوم عکس های قدیمی را برای یادآوری نام افراد و خاطرات گذشته نگاه کنید.

* خاطرات خود را بنویسید.

* بازی های فکری مثل شطرنج انجام دهید.

* با دوستانتان مشاعره کنید.

* جدول حل کنید.

* مطالبی را که ممکن است فراموش کنید، یادداشت نمایید. برای این کار یک تقویم جیبی بردارید. تمام تاریخ های مهم مثل روز تولد نوه تان، سالگردها، روزی که نوبت دکتر دارید، روز آخر مهلت پرداخت قبوض و ... را در آن بنویسید. در انتهای تقویم، شماره تلفن های اقوام و دوستان را بنویسید. این تقویم را همیشه، حتی موقع خارج شدن از منزل همراه داشته باشید.

* یک دفترچه یادداشت در کنار تلفن بگذارید. هر بار که کسی تلفن می زند، اگر پیغامی دارد یا کاری از شما می خواهد، بلافاصله یادداشت کنید. این کار کمک می کند که پیام های تلفنی را فراموش نکنید.

* هیچ گاه خودسرانه دارو مصرف نکنید. اما اگر دارویی توسط پزشک برای شما تجویز شده است، در مصرف درست و به موقع دارو دقت کنید. برای این که زمان مصرف یادتان نرود، از جعبه تقسیم دارو استفاده کنید. این جعبه را می توانید از داروخانه محل تهیه کنید. هر روز صبح داروهایتان را داخل جعبه بیندازید. وقتی که به جعبه نگاه کنید، یادتان می آید کدام دارو را نخورده اید. همیشه جعبه را در جایی بگذارید که در معرض دید شما باشد ولی کودکان به آن دسترسی نداشته باشند.

*تغذیه مناسب برای حفظ قدرت حافظه لازم است. برای این کار قند، چربی و نمک کمی مصرف کنید، ولی مصرف میوه و سبزی های تازه را بیشتر کنید.

مشاوره با بیمار و خانواده

اگر یکی‌ از اعضای‌ خانواده‌ دچار این‌ بیماری‌ است‌، حالت‌ خصومت‌ و هذیان آنها را به‌خود نگیرید.

محیط‌ خانه‌ را طوری‌ تغییر دهید که‌ فرد بیمار دچار آسیب‌ بدنی‌نشود.

افراد مراقبت‌کننده‌ از بیمار می‌توانند برخی‌ از مشکلات‌ بیمار را با اجرای‌ بعضی‌ کارها کاهش‌ دهند. مانند تکرار، برای‌ بیمارانی‌ که‌ مشکلی‌ در حافظه‌ دارندشاید یادآوری‌ مکرر کمک‌کننده‌ باشد.

ازجابه جا نمودن وسایل این افراد باید خودداری کرد.

اطمیناندهی در یک‌ گفتگوی‌ صمیمانه‌ مختصر و در عین‌ حال‌ قوی‌ می‌تواند بیمار مضطرب‌ یا آشفته‌ را آرام‌کند.

منحرف‌ کردن ذهن‌ بیمار(که قدم‌ زدن‌ با بیمار می‌تواند در این‌ زمینه‌ کمک‌کننده‌ باشد. )

جهت کاستن از گیجی بیمار مدام زمان و مکان را به وی گوشزد کنید.

مکان های ناآشنـــا، بیماری جسمی و استــرس روانــی می تواند گیجی را افزایش دهد.

کمک گرفتن از خانواده های دیگری که بستگان مبتلا به دمانس خود را تحت مراقبت دارند، مفید خواهد بود.

بنظر می رسد که شیوه های معطوف به کنار آمدن با کاهش توانایی حافظه موثر خواهند بود. چسباندن برچسب روی کشوها، وسایل و اتاق ها ممکن است به سازگار شدن برخی از بیماران در مرحله اولیه بیماری کمک کند.

اعضای خانواده می توانند شیوه هایی برای سازگار شدن با از دست رفتن حافظه بیاموزند برای مثال، خانواده ها می توانند سؤالاتی بپرسند که پاسخ را در بطن خود داشته باشد. مثلاً پاسخ دادن به سوال "کسی که الان با تلفن با او حرف زدی بابک بود یا مهران؟" خیلی آسان تر است تا پاسخ دادن به این سوال که"الان کی تماس گرفت؟"

باید با محدودیت های شناختی اشخاص مبتلا به زوال عقل با ملایمت و مهربانی برخورد کرد. دیگران نباید در حضور آنها درباره ناتوانی هایشان صحبت کنند، فراموش کاری و رفتارهای غیرعادی گاه و بی گاهشان را مسخره کنند، یا بدگمانی های پارانویی شان را نادیده بگیرند.

[ ۱۳٩٢/۸/٢٠ ] [ ٧:٤٠ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]