فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

سلامت روان و ضرورت حفظ بهداشت روانی در سالمندی

سلامت روان و ضرورت حفظ بهداشت روانی

در سالمندی

(بمناسبت هفته بهداشت روان 24-30 مهرماه )

تهیه کننده : شیرین شهریاری

منابع: - رجائی فرحناز. فتحی حمیدرضا . زرکش عالیه . اختلالات سالمندان . ناشر وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی .سال1392  

- www.mums.ac.ir/cmhc معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد  گروه سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد – مرکز سلامت روان جامعه نگر

 

اواخر بزرگسالی که به سالمندی هم مرسوم است، معمولاً به     مرحلــه ای از دوره زنــدگی کـه در 65 سالگی شروع می شود اطلاق می شود.

سالمندی به تغییرات فیزیولوژیکی طبیعی و پیشرونده غیرقابل برگشت اطلاق می‌شود که در طول زندگی هر فردی رخ می‌دهد. اگر چه این فرآیند در همه افراد اتفاق می‌افتد ولی اغلب با تغییرات مشخص در سلامت و نیازهای تغذیه‌ای همراه است.

سالمندی مرحله‌ای از زندگی انسان است که به طور طبیعی با کاهش توانایی‌های جسمانی و روانی همراه است. نزول این توانایی‌ها وقتی با شیوه زندگی کم‌تحرک، غیرفعال و ماشینی عصر حاضر همراه می‌شود مشکلات سالمندی را افزایش داده و از نظر اقتصادی، اجتماعی و روانی هزینه‌های سنگینی را به جامعه تحمیل می‌کند.

تغییرات ناخوشایندی که بسیاری از سالمندان با آن مواجه می‌شوند، مانند فوت همسر و مشکلات جسمی می‌تواند زمینه‌ساز بروز افسردگی در افرادی باشد که حمایت‌های جسمی و روانی لازم را دریافت نمی‌کنند.

پیری شناسان، سالمندان را


به سه دسته تقسیم می کنند:

سالمندان جوان: افراد 65تا 74سال

سالمندان پیر: افراد 75 تا 84 سال

پیرترین سالمندان: افراد بالای 85 سال.

در فرایند پیری یعنی دچار افت عملکرد شدن، البته تمام دستگاه های بدن با سرعت یکسان افت پیدا نمی کنند. اگر چه برخی تغییرات در توانایی های ذهنی سالمندان اجتناب ناپذیرند، اما اکثر توانایی های ذهنی و روانی مانند جوانی باقی می مانند : هوش تغییر نمی کند و توانایی تغییر و انعطاف پذیری برخلاف تصور عمومی دست نخورده باقی می ماند. توانایی یادگیری مطالب جدید هنوز وجود دارد، ‌اگر چه ممکن است نیاز به زمان بیشتری داشته باشد ولی هنوز می توان از نظر توانایی های ذهنی و شکوفایی جسمانی و احساسی پیشرفت کرد. تحقیقات سال های اخیر نشان داده است که موارد زیادی برای حفظ بهداشت روانی قابل انجام است بسیاری از اقداماتی که به حفظ سلامت جسمی کمک می کند،‌ در حفظ بهداشت روانی هم موثر است. به عنوان مثال فعالیت ورزشی مرتب و رژیم غذایی مناسب برای کاهش کلسترول خون، حفظ فشار خون در سطح مناسب با بهبود          خون رسانی به مغز به حفظ بهداشت روانی کمک می کند .

به علاوه فعالیت هایی که محرک فعالیت بیشتر مغز است مثل مطالعه‌،‌ نوشتن‌،‌ یادگیری مطالب جدید وفعالیت های فکری و حتی حل کردن جدول در حفظ کارآیی مغز تاثیر مثبتی دارد. حفظ روابط بین فردی و اجتماعی هم نقش مهمی در حفظ سلامت و کارآیی روانی دارد .

توصیه هایی برای حفظ بهداشت روانی در سالمندی

 

1- کاهش استرس (دلهره و نگرانی )

استرس با تاثیرات مختلفی بر کارکردهای جسمی ،‌افزایش فشار خون و خطر بیماری قلبی می تواند بر کارکرد سیستم عصبی، تفکر،‌ خلق، تمرکز و حافظه تاثیر بگذارد . مواد شیمیایی که بدن در هنگام استرس تولید می کند باعث اثر به مغز می شود که در نتیجه تمرکز،‌ یادگیری و حافظه در سنین بالا دچار اشکال می شود. استرس نیز باعث اضطراب و افسردگی می شود .

برای مقابله با استرس ابتدا بایستی منابع ایجاد کننده آن را پیدا کرد. برای مثال ماندن در ترافیک در ساعات شلوغ خیابان ها می تواند باعث استرس شود . پس با تنظیم زمان رفت و آمدها و یا تغییر مسیر     می توان با آن مقابله کرد .اگر نگهداری اجباری نوه ها باعث خستگی و استرس است می توان با طرح موضوع در جستجوی راه حل برآمد .

صحب کردن راجع به استرس با درمانگر یا حتی بیان مسائل به یک دوست یا فامیل می تواند به کاهش استرس منجر شود .

با کارهایی مثل قدم زدن،‌ بازی های ورزشی و سرگرمی های مناسب و به کار بردن روش های آرام سازی (مدیتیشن و یوگا) می توان استرس را تقلیل داد. فعالیت های جسمانی ورزشی به کسب آرامش کمک    می کند .

اگر مجبور هستید در شرایطی پر استرس بسر ببرید  به خودتان      هر چند گاه یکبار استراحت دهید. از استراحت های چند دقیقه ای روزانه تا تعطیلات چند روزه برای فعالیت های لذت بخش و تفریحی .

2 محافظت از مغز و جلوگیری از صدمات‌ آن :

زمین خوردن شایع ترین صدمات مغزی در سالمندی است. این صدمات می تواند به افت توانایی های مغزی منجر شود پس باید از مغز، ‌این ارگان با ارزش به نحو مناسبی محافظت کرد. برای جلوگیری از زمین خوردن روزانه موانع مسیر راه رفتن سالمندان و جاهایی که احتمال لیز خوردن وجود دارد بایستی اصلاح شود و همیشه در خانه نور کافی وجود داشته باشد .

در اتومبیل همیشه از کمربند ایمنی استفاده شود و اگر هنگام شب و در مواقع نامناسب بدون همراه،‌ رانندگی برای سالمندان مشکل است از این کار خودداری کنند .

در صورت استفاده از موتور سیکلت یا دوچرخه از کلاه ایمنی مناسب استفاده شود .

هنگام پیاده روی یا دویدن از کفش مناسب استفاده شود و این فعالیت ها در مکان مناسب انجام شود تا از زمین خوردن پیشگیری گردد .

اگر احساس عدم تعادل هنگام ایستادن یا راه رفتن دارید با پزشک معالجتان در مورد داروهای مصرفی صحبت کنید.

3 روابط اجتماعی را حفظ کنید :

حمایتی که از روابط اجتماعی با دوستان ،‌خانواده ،‌ بستگان و همکاران ایجاد می شود به حفظ بهداشت روانی کمک می کند . مطالعات نشان داده است در کسانی که با اعضای خانواده،‌ خویشاوندان و همچنین گروه های اجتماعی ارتباط خوبی دارند علائم آلزایمر دیرتر از کسانی که گوشه گیر و کم ارتباط هستند تظاهر می کند بنابراین توصیه    می شود که سالمندان این ارتباط را حفظ کنند. فعالیت های داوطلبانه اجتماعی و شرکت در گروه های مختلف برای این موضوع کمک کننده است .

4 نگاه مثبت داشته باشید :

وقتی با یک نقطه نظر مثبت و با تقویت هیجانات مثبت به موضوعات نگاه شود حل مسئله تحمل مشکلات آسان تر می شود. برای حفظ سلامتی به خوبی های دنیا فکر کنید و با فعالیت ها و افرادیکه شما را خوشحال می کنند وقت بگذرانید .

5 - ارتباط معنوی :

اگر مسائل معنوی و روحانی به شما احساس خوبی می دهد سعی کنید ارتباط خود را با این موضوع حفظ کنید. هر گونه عقاید مذهبی یا معنوی که دارید سعی کنید تقویت کنید. این ها ممکن است که به تخفیف افسردگی در سالمندی کمک کنند و یا حتی عامل دفاعی در برابر آلزایمر باشند. کسانی که اعتقادات مذهبی و معنوی قوی دارند معمولاً به تبع آن احساس حمایت و راحتی بیشتری دارند .

توجه : در موارد زیر لازم است به پزشک مراجعه کنید :

- اگر اسامی افراد را دائماً فراموش می کنید.

- اگر فکر می کنید حافظه تان روزبه روز کمتر می شود.

- اگر فراموش کردن کارها باعث شده است که نتوانید به تنهایی کارهایتان را انجام دهید.

علائم خطر :‌

این علائم اجزاء طبیعی سالمندی نیستند و ممکن است وجود یک بیماری را نشان دهند پس بهتر است با پزشک یا مشاور مشورت شود .

1 – خلق افسرده و غمگین که بیشتر از دو هفته طول بکشد.

2 – گریه های مکرر بی دلیل .

3 – از دست دادن علاقه و لذت به چیزها یا افرادی که قبلاً‌ احساس مثبتی ایجاد می کرده اند .

4 – احساس خستگی غیر عادی، بی حالی و احساس بی انرژی بودن .

5 - تحریک پذیری و جر و بحث مکرر یا پرخاشگری.

6 – از دست دادن یا افزایش اشتها و تغییر وزن بارز .

7 - تغییر وضعیت خواب مثل بی خوابی در ابتدا یا انتهای شب یا خوابیدن بیشتر از حد معمول .

8 – احساس بی ارزشی یا احساس گناه بی مورد ، ناامیدی یا احساس بی کسی.

9 – کاهش توانایی فکر کردن‌ ، تمرکز و تصمیم گیری و ...

10- افکار تکرار شونده راجع به مرگ،‌ مردن یا خودکشی(‌افکار خودکشی نیازمند مراجعه فوری به پزشک یا روانپزشک است .) 

11- دردهای بدون علت جسمانی، یبوست و یا ناراحتی های دیگر بدنی که توضیح خاصی برای آن وجود ندارد .

12 – حالت گیجی یا حواس پرتی

13 – اختلال حافظه ، به خصوص حافظه وقایع اخیر

14 – گوشه گیری و قطع ارتباط اجتماعی

15 – اشکال در حساب و کتاب یا کار با اعداد

16 – تغییر در ظاهر و شکل مرتب لباس پوشیدن

17 – اشکال در مرتب نگهداشتن خانه و محل زندگی

برخی از اختلالات روانی دوران سالمندی عبارتند از: اختلالات افسردگی، اختلالات اضطرابی، اختلالات هذیانی، سوء مصرف و وابستگی به مواد، اختلالات خواب و اختلالات شناختی از جمله دمانس (زوال عقل). سه اختلال شایع و عمده دوران سالمندی، زوال عقل، افسردگی  و اختلال خواب می باشند .

[ ۱۳٩٢/۸/٢٠ ] [ ٧:٤٢ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]