فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

بایدها و نباید ها در بیماری سل

بایدها و نباید ها در بیماری سل

تهیه و تنظیم : ابوالفضل پناهی میشکار –  مرکز بهداشت زابل

منابع : راهنمای کشوری مبارزه با سل وزرارت بهداشت ، درمان وآموزش پزشکی

دکتر رضا قانع شیرازی وهمکاران ؛ سل و اصول مبارزه با آن

پروفسور جان کرافتون و همکاران ؛  سل بالینی ؛ ترجمه دکتر حسن حیدر نژاد

 

اگر برای جلوگیری از بیماری سل دلیرانه و با مداومت از دانش پزشکی رهنمود بگیریم، اگر تجربه هایی را که در مقابله با سایر بیماریهای طاعونی و کشنده کسب کرده ایم به درستی به کار ببندیم و اگر از هدف خود که خشکاندن ریشه های بلا و مصیبت است شناخت واضحی داشته باشیم و از گام نهادن به راه های غلط اجتناب کنیم در این صورت در پیکار علیه بیماری سل موفق خواهیم بود. *روبرت کخ1902*

بیست و سوم مهرماه به عنوان روز ملی مبارزه با سل نامگذاری شده است، فرصتی مناسب برای یادآوری بیماری خفته ای که اکنون در حال بیدار شدن به صورت جهانی می باشد، کشور و خصوصا منطقه ی ما هم از


این قاعده مستثنی نیست. سل یک بیماری عفونی است که توسط باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می شود، سل اغلب ریه ها را تحت تأثیر قرار می دهد ولی در هر جایی از بدن ممکن است رخ دهد.

برای مبارزه با این بیماری خطرناک توجه به نکات ذیل برای پرسنل بهداشتی درمانی لازم و ضروری می باشد:

- با مسلول صمیمی و دلسوز باشید ؛ در این صورت احتمال مراجعه ی بیمار و مصرف مرتب داروهای ضد سل بیشتر خواهد شد، به بیمار به عنوان دوستی که می خواهد به او کمک کنید نگاه کنید.

- همیشه خلط بیمار را در صورت وجود علائم احتمالی سل بررسی نمائید.

- باید مطمئن باشید که بیمار نیاز به تکمیل دوره کامل بعد از بهبودی سریع علائم بالینی را درک کرده است

- موضوع را به اطرافیان بیمار تشریح نمایید

- در چند هفته اول درمان دارویی باید همواره بخصوص در فضاهای بسته از ماسک بینی– دهانی چند لایه غیر کاغذی استفاده نمایید.

- تمام نزدیکان و همسایگان بیمار را بویژه اگر بیمار اسمیر مثبت باشد از نظر سل معاینه کنید.

- نام بیمار را در فرم ثبت اسامی مسلولین وارد کرده و به او کارت درمان با زمان مراجعه ی بعدی بدهید (باید مطمئن باشید که بیمار کارت و زمان برگشت بعدی برای اخذ دارو را فهمیده و به خاطر سپرده است )

- فراموش نکنید که هر فرد دارای سرفه ی مزمن(طول کشیده بیشتر از دو هفته )ممکن است مسلول باشد بویژه اگر دارای تب یا کاهش وزن نیز باشد.

- آزمایش خلط بیمار را فراموش نکنید ( پایش های حین درمان )

- خلط انسان مهمترین منبع عفونت بیماری سل است

- مسلولین دارای خلط مثبت در بررسی مستقیم (دیده شدن باسیل سل زیر میکروسکوپ) در مقایسه با بیماران خلط مثبت در کشت فوق العاده مسری تر هستند زیرا تعداد زیادی باسیل را در خلط دفع می کنند.

- افراد مس ، نوزادان و کودکان بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری سل هستند

- بیماری سل در محیط های در بسته و مرطوب بیشتر قابل انتقال به دیگران می باشد

- پزشک در مرحله حمله ای هر 2 هفته یکبار و در مرحله نگهدارنده ماهی یکبار بیمار را ویزیت می کند

- در صورت بروز عارضه دارویی طبق دستورالعمل استاندارد کشوری مبارزه با سل فاصله ویزیت ها تغییر می یابد

- مصرف دخانیات و الکل، داروهای کورتیکوستروئید و سایر ایمونوساپروسیوها که برای درمان برخی از بیماری ها بکار می روند در کم کردن قدرت دفاعی بدن مهم هستند.

- دستمال کاغذی را باید بلافاصله بعد از مصرف سوزاند (خلط خود را پس از خارج کردن از دهان در پاکت یا دستمالی ریخته و سپس آنرا بسوزانید. لذا باید از انداختن خلط در معابر و زمین، چه در خانه و چه در بیرون جداَ خودداری نمایید)

- تابش مستقیم آفتاب باسیل سل را می کشد (در معرض قرار گرفتن خود بیمار، انداختن ملافه، لباس های پشمی و نخی در هوا و در زیر اشعه ی آفتاب روش مناسبی برای سترون کردن باسیل سل است )

- وقتی خانمی از داروهای ضد سل استفاده می کند بهتر است از بارداری پیشگیری کند( اگر بیمار سلی باردار شود باید مصرف تمامی داروها را ادامه دهد).

- برای افرادی که عفونت همزمان باHIV  و مایکوتوبرکلوزیس دارند شانس ایجاد بیماری بیش از صد برابر از افرادی است که تنها عفونت با باسیل سل دارند.

- خطر تبدیل عفونت سل به بیماری سل در دیابتی ها 3-2 برابر و در رابطه با با عفونت HIV 100برابر بیشتر از افرادی است که این بیماری را ندارند.

- موارد سل در کودکان بیانگر انتقال اخیر سل در خانه و جامعه است.

- سل ارثی نیست ، سل از طریق خون گسترش نمی یابد.

- داتس تا زمانی که ریفامپین در ترکیب دارویی بیمار مسلول قرار دارد (کل دوره درمان ) صورت می پذیرد.

- عوارض شدید داروهای ضدسل: کاهش شنوایی یا کری، خارش، لک های پوستی، زردی، اختلال دید رنگی، استفراغ و گیجی شدید ( اقدام لازم : ارجاع فوری )

- عوارض خفیف داروهای ضدسل : بی اشتهایی ، تهوع و درد شکم ، درد مفاصل ، احساس سوزش درپا ( اقدام لازم : ارجاع غیر فوری )

- رنگ نارنجی ادرار و دیگر ترشحات بدن به دنبال مصرف کپسول ضد سل (ریفامپین) ایجاد شده که طبیعی بوده و احتیاج به مراجعه به پزشک ندارد.

- بررسی اطرافیان بیماران اسمیر مثبت (خانواده بیمار،کودکان زیر6 سال، همسایگان و همکاران بیمار) باید در هفته اول تشخیص انجام شود.

- پس از ختم درمان کارت درمان فرعی در پرونده خانوار بایگانی    می گردد .

- دفتر ثبت موارد مشکوک به سل باید بطور کامل تکمیل شود؛ (بخصوص اقدامات ارجاع به پزشک پس از منفی شدن نمونه اول خلط جهت آنتی بیوتیک درمانی به مدت 14-10روز، نمونه گیری مجدد و درصورت منفی شدن نمونه دوم و عکس قفسه سینه  CXR )

- سالانه به ازای هر 1000 نفر جمعیت تحت پوشش20 مورد مشکوک  و  از این تعداد مشکوک یک مورد اسمیر مثبت و یک مورد اسمیر منفی یا خارج ریوی باید شناسایی شود ( حد مورد انتظار بیماریابی ).

- حداکثر باید یک هفته پس از ختم درمان، شکست درمان، فوت و ... پرونده به مرکز سل شهرستان ارسال گردد.

- سل می تواند در صورت عدم درمان کشنده باشد .

- یک خانم می تواند در حالی که داروهای ضد سل را دریافت می کند به فرزندش شیر بدهد.

- راه انتقال اصلی سل راه تنفسی است و از طریق؛ آب آلوده، هم غذا شدن با بیمار( با رعایت فاصله بیش از یک متر) ، قدم زدن روی ادرار یا خلط فرد بیمار، تماس با خون، افسردگی و بیماری های روانی، روابط جنسی، مواد غذایی یخ زده و آب و هوای سرد، نیش حشرات، ظروف غذای مورد استفاده برای بیمار مسلول انتقال نمی یابد.

- داروهای ضدسل را باید همزمان خورده شود (داروها به کمک یکدیگر به درمان کمک می کنند، بنابراین نمی توان آنها را به صورت مجزا مصرف کرد).

- از مصرف داروهای ضد اسید معده (آنتی اسید) نظیر شربت و یا قرص حاوی آلومینیوم جدا پرهیز شود، چون این داروها موجب      می شود که داروهای ضد سل اثر خود را از دست بدهند.

- هرگز در یک روز دو دوز دارو مصرف نشود ، باید حداقل بین این دو دوز دارو یک روز فاصله باشد.

- اگر بیمار پس از مصرف داروهای ضد سل احساس سلامتی می کند نباید داروها را تا کامل شدن دوره درمان قطع کند (سل مثل یک درخت با ریشه های عمیق است ، و نباید تا ریشه کن شدن کامل دست از درمان آن کشد).

- در صورت ریختن خلط بر روی سطوح اشیاء و یا کف زمین، بهتر است کمی ماده ضدعفونی کننده نظیر وایتکس ( مایع سفیدکننده) بر روی آن ریخته و آن را طبق معمول تمیز نمایید.

- بیماران مسلول HIV و MDR حتی پس از تکمیل دوره درمان باید هر 3 ماه یکبار به مدت 2 سال از نظر احتمال عود بیماری تحت بررسی بالینی قرار گیرد.

- نوزاد متولد شده از مادر مسلولی که تحت درمان ریفامپین بوده به محض تولد باید ویتامین K دریافت کند

23 مهر روز ملی مبارزه با سل

بر پیشگامان عرصه ی سلامت گرامی باد

[ ۱۳٩٢/۸/٢٠ ] [ ٧:٥٥ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]