فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

مهارت تصمیم گیری و حل مسئله

مهارت تصمیم گیری و حل مسئله

رضا ایمانخواه (مسئول واحد مبارزه با بیماریهای مرکز بهداشت زابل)

منبع: نشریه پیام مشاور- شماره 135(دفتر مشاوره و سلامت وزارت علوم و دانشگاه تهران)

 

 

معمولا قاطعیت در تصمیم گیری را یک ویژگی مثبت می دانند، مثلا افرادی که می توانند در اوضاع بحرانی به وضوح و سریع فکر کنند یا افرادی که تا آخر پای تصمیم خود می ایستند، افرادی موفق تلقی می شوند. از این دیدگاه، قاطعیت در تصمیم گیری ظاهرا وابسته به تصمیمی حیاتی و سرنوشت ساز است که نتیجه مثبتی به دنبال خواهد داشت. دلایل زیادی برای تردید در تصمیم گیری وجود دارد. عده ای در تصمیم گیری ناتوان هستند، چون واقعا نمی دانند چه می خواهند. عده ای هم


 از اشتباه کردن می ترسند و به همین دلیل تصمیم ها را به تعویق می اندازند و یا از آن اجتناب می کنند. کسانی هم هستند که با مهارت تصمیم گیری آشنا نیستند.

قواعد نا کارآمد و باورهای منفی بر روی تصمیم گیری تاثیر می گذارند. اگر بر این باور باشید که باید بهترین تصمیم را بگیرید در این صورت تصمیم گیری به تکلیفی استرس زا تبدیل می شود و چالش انگیز خواهد بود، یا اگر از اشتباه کردن بترسید، در این صورت تصمیم گیری نگران کننده خواهد بود، زیرا نگران اشتباه کردن هستید. باورهای منفی به خود مثل "من بی کفایتم"، "من باهوش نیستم"، نیز سبب می شود از تصمیم گیری اجتناب کنید. اجتناب از تصمیم گیری باعث اشتغال ذهنی می شود و ذهن همچنان در گیر تصمیم های معوق باقی می ماند و به این ترتیب"کار ناتمامی" ایجاد می شودکه تا آن را تمام نکنید از بار روانی آن آسوده نخواهید شد. اجتناب از تصمیم گیری یکی از دلایل مهم استرس بشمار می رود. گاهی می دانیم چه تصمیمی بگیریم ، اما آن را دوست نداریم و به همین دلیل از آن اجتناب می کنیم، در این موارد به یاد داشته باشید که عدم تصمیم گیری ممکن است خطرناک تر از خود تصمیم باشد. اما چگونه تصمیم می گیریم:

گاهی با ذهن منطقی تصمیم می گیریم

ذهن منطقی ذهن حسابگری است که منطقی فکر می کند. این ذهن به ما کمک می کند تا سود و زیان هر تصمیم را بررسی و بهترین گزینه را انتخاب کنیم. ذهن منطقی دور اندیش است، به پیامدهای یک تصمیم بر روی ما و دیگران توجه دارد، به همین دلیل تصمیم هایی که با ذهن منطقی می گیریم ، اغلب موثرند. اگر بخواهید از این ذهن بهره و تصمیم بگیرید ابتدا سود و زیان هر گزینه را مشخص کنید. از خودتان بپرسید با این انتخاب و تصمیم چه چیزهایی به دست می آورم و چه چیزهایی از دست می دهم. دور نمای این تصمیم در یک سال و پنج سال آینده چه خواهد بود؟ به تاثیر این تصمیم بر دیگران فکر کنید. آیا به ضرر آنها است یا به سود آنها؟ وقتی سود وزیان گزینه های خود را یادداشت می کنید، به امتیازات و معایب هرگزینه ضریبی را اختصاص دهید. به این ترتیب نمره ای در اختیار خواهید داشت که در تصمیم گیری بهتر به شما کمک می کند چون ابزار عینی دارید و به همین دلیل می توانید گزینه ای که بیشترین امتیاز را دارد انتخاب کنید. برای مثال : کارمندی که در انتخاب دو گزینه ی ادامه تحصیل در شهر دیگردر رشته مرتبط و ادامه تحصیل در شهر خودش با رشته غیر مرتبط با کارش مردد است. او گزینه های مثبت و منفی هر دو انتخاب را فهرست می کند و به آنها ضریب می دهد. مانند: دوری راه(امتیاز منفی ضریب 2)- تطبیق با پست سازمانی(امتیاز مثبت ضریب 3)و...

توجه داشته باشید: ضریب 1 به معنای اهمیت کم، ضریب 2 به معنای اهمیت متوسط و ضریب 3 به معنای اهمیت زیاد است. به این ترتیب فرد عددی را در اختیار خواهد داشت که نشان می دهد، مزایای انتخاب یک گزینه بیشتر است یا معایب آن.

گاهی با ذهن هیجانی تصمیم می گیریم

ما نه تنها با ذهن منطقی بلکه با ذهن هیجانی مان هم تصمیم می گیریم. ذهن هیجانی تحت تاثیر هیجان قرار دارد، عجول است، به عواقب فکر نمی کند، دور اندیش نیست و به همین دلیل تصمیم هایی که مبتنی بر ذهن هیجانی اند، نه تنها کارآمد نیستند بلکه زیان بارند. مانند کسی که بدون اندیشه و با عجله به پیشنهاد ازدواج کسی پاسخ مثبت می دهد، زیرا از تنها ماندن می ترسد. در واقع هیجان ترس برانگیزاننده تصمیم گیری او بوده است. اگر شما جزء کسانی هستید که براساس ذهن هیجانی تصمیم می گیرید تصمیم های اشتباه خود را مشخص کنید. سپس با درگیر کردن ذهن منطقی و توجه به گزینه های احتمالی مشخص کنید که اگر بخواهید با ذهن منطقی تصمیم بگیرید، چگونه عمل می کنید. بعلاوه زیان های ناشی از تصمیم گیری احساسی را یاداشت کنید.

گاهی باذهن یکپارچه تصمیم می گیریم

ذهن یکپارچه ادغامی است از دو ذهن منطقی و هیجانی. این ذهن قوی تر است زیرا در برگیرنده توانایی های هر دو ذهن است. با ذهن یکپارچه شما نه تنها به گزینه های منطقی بلکه به "دل" هم توجه دارید و گزینه انتخابی شما نه تنها از نظر منطقی بهترین گزینه است، بلکه قلبا آن را بهترین گزینه می دانید و دوست دارید.

به یاد داشته باشید: هر تصمیمی در زمان خودش ممکن است مناسب ترین باشد، اما در زمان دیگری ممکن است این چنین نباشد.

[ ۱۳٩٢/۱٢/۱٠ ] [ ٧:٢٢ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]