فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

مصرف منطقی آنتی بیوتیک ها در اطفال

مصرف منطقی آنتی بیوتیک ها در اطفال

گردآورنده:حبیب اله شهرکی واحد، مسئول اداره نظارت بر دارو و مواد مخدر

منبع:دکتر بابامحمودی، فرهنگ-دکتر صالحی فر، ابراهیم.آنتی بیوتیک ها و دارودرمانی بیماریهای عفونی.انتشارات شلفیق.سال1390چاپ نخست

 

آنتی بیوتیکها بعنوان بزرگترین کشف قرن بیستم در نظر گرفته می شوند. قبل از معرفی آنتی بیوتیکها ، بیماریهای عفونی از مهم ترین علت های نقص عضو و مرگ و میر بوده و هر عمل جراحی همراه با خطر ایجاد عفونت بود. همه این ها با ورود آنتی بیوتیک ها به دنیای پزشکی تغییر کرد ولی به نظر می رسد این رویا عمر کوتاهی داشته باشد. مصرف غیر مسئولانه و غیرمنطقی این عامل حفظ حیات به ایجاد مقاومت تعدادی ارگانیسم ها و مرگ در نتیجه عفونت های بیمارستانی


 منجذ شده است. به نظر می رسد وظیفه نشناسی ما موجب بروز بزرگترین مشکل هزاره خواهد شد. اولین ضد میکروب در اواسط قرن بیستم کشف شد و مولکولهای جدیدی نیز در سالهای 1960 تا 1980 معرفی شدند. این زمان طلایی آنتی بیبوتیکها موجب کاهش شگرف مرگ و میر ناشی از عفونت شد. از دهه 1980 نه تنها تعداد قابل توجه ای دسته های جدید آنتی بیوتیک کشف نشدند ، بلکه تحقیقات ضدمیکروبی کاهش یافته و درعوض مرگ ناشی از عفونت های مقاوم بتدریج افزایش یافت . مثلا در آمریکا مرگ به سبب عفونت های بیمارستانی 4 برابر حوادث ناشی از تصادفات جاده ای است.

بیش از نیمی از نسخی که حاوی آنتی بیوتیک می باشند ، احتمالا غیر ضروری هستند. ( در بعضی از مطالعات 70 تا 80 درصد) و برای هرچیزی از سر درد گرفته تا کچلی انگشتان پا تجویز می شوند . این داروها بلعیده می شوند ، مکیده می شوند ، تزریق می گردند. روی زخم و داخل آن مالیده می شوند و حتی در غذای مرغ ها و حیوانات اهلی اضافه می شوند و یا در سطوح مختلف ( کف و وسایل) در بیمارستان مورد استفاده قرار می گیرند.

دلایل تجویز غیر ضروری آنتی بیوتیک ها توسط پزشکان:

1-نداشتن اطمینان در تشخیص : درحالی که نوشتن نسخه بد خط بسیار راحت است. جرات و دلیری زیادی برای اجتناب از تجویز غیرضروری نیاز می باشد. عدم توانایی در اطمینان دادن به بیمار درباره طبیعت و ساده بودن بیماری و نیاز نبودن آنتی بیوتیک در درمان بیماریش دلیل دیگری است. بعضی پزشکان اعتقاد دارند که بهتر است به بیماران داروهای قوی دهند تا نتایج سریع و شگرفی حاصل شود ولی بی خبرند که بیشتر بیماران مایل هستند که پزشک در مورد مشکل آن ها توضیح دهد و تا آنجا که ممکن است داروی کمتری بنویسد.

2-فشار همکاران : بعضی از پزشکان از اینکه آن ها آنتی بیوتیک تحویز نکنند و همکار بعدی این داروها را بنویسد و اعتبار درمانی خود را از دست بدهند ، می ترسند. بنابراین در همان قدم اول ، هر آنچه را که باید بعدا بنویسند ، تجویز می کنند تا بیماران را از دست ندهند .

3-فشار بیماران: گاهی بعضی از بیماران با دانش ناکافی برای اینکه مدت کمتری استراحت نمایند و یا کودکان و سالخوردگان مراقبت کمتری نیاز داشته باشند، درخواست می کنند که آنتی بیوتیک تجویز شود. در این وضعیت هرچند وظیفه پزشکان مقاومت در برابر اینگونه خواسته ها می باشد ولی بعضی از آن ها جهت از دست ندادن بیمار تسلیم می شوند و آنچه را که بیمار می خواهد می نویسند.

4-فشار کمپانی های داروسازی: با صدها کارخانه داروسازی و هزاران داروی عرضه شده ، طبیعی است که فشارهایی جهت تجویز داروها به پزشکان وارد شود.کمپانی ها پزشکان را درباره مصرف به اشتباه می اندازند ، عوارض جانبی را مخفی نگاه می دارند و هزینه درمانی دقیق را بخوبی بیان نمی کنند .اخیرا نیز روند خطرناکی پس از معرفی ضدباکتریال های جدید بوجود آمده است. بعضی القاء می کنند که آنتی بیوتیک های جدید که در واقع از اصلاح مولکولهای شیمیایی موجود به دست آمده اند و گاهی تا چندین برابر داروهای قدیمی تر ، بفروش می روند معجزه می کنند ، که تجویز داروهای گران قیمت تر درمان بهتری می باشد.

شایعترین علل مصرف بی مورد آنتی بیوتیکها در اطفال

1-تب : تب از تظاهرات صدها بیماری عفونی و غیرعفونی است. ضدباکتری ها هیچ اثر مفیدی در بیمارانی که تب ناشی از علل غیر باکتریال دارند ، ندارند. عفونت های ویروسی خود محدود شونده شایع ترین علت عفونی برای تب می باشند و آنتی بیوتیک ها نه تنها نقشی در درمان آن ندارند، بلکه دوره بیماری را هم کاهش نمی دهند و از عفونت های ثانویه جلوگیری نمی کنند. مصرف آنتی باکتریال ها در بیماری های غیرعفونی تنها موجب از بین رفتن باکتری های حساس و تکثیر انتخابی باکتری های مقاوم می شوند. بنابراین به گسترش مقاومت دارویی باکتری ها کمک می نمایند.استفاده زود هنگام و حدسی ضد باکتریها در بیماران دارای تب سبب افزایش هزینه درمان ، بروز عوارض جانبی (مانند راش ناشی از آمپی سیلین در عفونت مونوکلئوز)، ایجاد مقاومت به دارو، پوشاندن علائم عفونت باکتریال و سخت شدن تشخیص درست بیماری می شود. درمان های ضد باکتری تجربی تنها باید محدود به اورژانس شود. تب بالا نیز با تب برها مانند استامینوفن کنترل می شود و نباید فراموش نمود که ضد باکتری ها، تب بر نیستند.

2-گلودرد: شاید گلودرد معمول ترین بیماریست که جهت درمان آن ضد باکتریال بی مورد مصرف می شود. هرچند 13 درصد مراجعات به مطب ها به علت گلودرد است ولی مطالعات نشان می دهد که تنها 8 تا 20 درصد بیماران دچار گلودرد به پزشک مراجعه می نمایند و 80 تا 90 درصد به خودی خود بهبود می یابند. گلودردهای استرپتوکوکی در کودکان کمتر از 4 سال کمتر رخ می دهد. تنها 10 تا 20 درصد بیماران خارج از بیمارستان ، کشت مثبت استرپتوکوک گروه A دارند و 80 تا 90 درصد کشت گلو منفی هستند ولی در بالغین قسمت اعظم این بیماران آنتی بیوتیک می گیرند. پژوهش های تصادفی انجام شده نشان می دهد که مصرف آنتی بیوتیک ها به همراه استامینوفن و یا بدون آن فایده ای نداشته و یا حداقل فایده را داشته است. مطالعه ای که در 17 کشور اروپایی انجام شده ، گزارش نمود که بیماران دچار ورم لوزه ها خود به خود طی 2 تا 3 روز با یا بدون استفاده از آنتی بیوتیک بهبود می یابند. بنابراین مصرف روتین ضدباکتری ها در گلودرد (فارنژیت) اغلب بی مورد است.

3-اسهال: از مواردیست که ضد باکتری ها بیشتر از حد مصرف می شوند. درحالی که علت های عفونی و غیرعفونی متعددی برای اسهال وجود دارد. این واقعیت باید مدنظر باشد که اغلب اینها خود محدود شونده هستند و تنها نیاز به دریافت مایع(هیدراسیون)کافی دارند. در تمامی بیماران مشکوک باید نمونه مدفوع جهت تخم انگل ، کیست ، خون و...  بررسی شوند و در صورت وجود اسهال شدید و یا خونی ، تب و ... نیز کشت مدفوع باید انجام شود. وجود خون در مدفوع معمولا نشانه عفونت ناشی از سالمونلا، شیگلا ،E.coli مهاجم، یرسینا و یا آنتاموبا هیستولیتکا می باشد. اندیکاسیون مصرف آنتی بیوتیک در بیماریهای اسهالی شامل کودکان با تب بالا، اسهال خونی، هیدراسیون شدید، سن بالا، بدخیمی، نقص سیستم ایمنی، شیوع مسمومیت غذایی در جامعه و نیز اطفالی که از شیگلوزی، کلرا (وبا) ، اسهال مسافرتی و اسهال ناشی از انگل و انتروکولیت با غشاء کاذب رنج می برند ، می باشند.

استفاده منطقی از آنتی بیوتیک ها در اطفال:

آنتی بیوتیک ها بهترین اسلحه ای است که در دست داریم . ضدباکتری ها داروهایی هستند که بر علیه باکتری ها عمل می کنند، پس باید تنها جهت عفونت های ناشی از باکتری استفاده شوند. هرکدام از اینها با صرف زمان ، انرژی و هزینه قابل توجه ای تولید و عرضه شده اند ، بنابراین نباید به راحتی آن ها را از دست داد و باید جهت محدود کردن مصرف آن ها تنها در موارد مصرف به جا و درست ، تمرین و ممارست کرد.

نتیجه:

ویروسها عامل اصلی سرما خوردگی و سرفه و آبریزش بینی هستند.آنتی بیوتیک فقط در مورد درمان بیماریهای باکتریایی تجویز می گردد.  پس مصرف آنتی بیوتیک ها هیچگونه کمکی به درمان بیماریهای ویروسی از جمله سرماخوردگی نمی کنند.

[ ۱۳٩٢/۱٢/۱٠ ] [ ٧:٥٩ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]