فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

کنترل وزن بعد از زایمان

کنترل وزن بعد از زایمان

 تهیه و تنظیم : راضیه کیخا مقدم

بعد از وضع حمل تمام خانم‌ها تمایل دارند که به وزن قبل از حاملگی خود برگردند و نگران هستند که این مورد چه مدت طول خواهد کشید.

بلافاصله بعد از زایمان به دنبال تخلیه محتویات


رحم و خونریزی طبیعی حدود 5 تا 6 کیلوگرم، وزن کاهش می‌‌یابد. در طول6 هفته اول بعد از زایمان نیز 2 تا 3 کیلوگرم دیگر وزن کاهش پیدا می‌‌کند.

از عواملی که بر روند کاهش وزن بعد از زایمان تاثیر دارند حاملگی اول،‌ شیردهی، برگشت زود هنگام به کار خارج از خانه و … می‌‌باشند. در طی 6 هفته اول بعد از زایمان نباید مادر محدودیت دریافت انرژی داشته باشد. زیرا بدن نیازمند است تا آنچه در زمان تولد نوزاد از دست رفته است بازیابد و نیاز کودک تامین شود.

مادر باید در انجام کارهای منزل کمک کرده و به آرامی کار خود را شروع کند.

تغذیه با شیر مادر به طور معجزه‌آسا باعث کاهش وزن نمی‌‌شود ولی به کاهش وزن کمک می‌‌کند. خانمی که زایمان کرده است در واقع مسئول تغذیه خود و نوزادش می‌‌باشد، پس باید رژیم غذایی خود را با دقت انتخاب کند. رژیم بعد از زایمان باید با دقت دوران بارداری رعایت شود. خوردن همه مواد مانند حبوبات و دانه‌های مغذی، میوه‌های تازه، سبزیجات و غذاهایی که پروتئین و کلسیم و آهن را به فراوانی فراهم می‌‌کنند باید مورد توجه قرارگیرد. خوردن کمتر از  1800 کالری در روز منجر به کاهش تولید شیر و ضعف می‌‌شود. در این دوران، شیردهی و آزاد شدن اکسی توسین (هورمون آزاد شده از هیپوفیز) باعث می‌‌شود که مادر احساس تشنگی بیشتری بکند. به همین دلیل مادر در این دوران بیشتر از بقیه مواقع آب می‌‌نوشد و اگر چه که تاثیر زیادی در تامین شیر ندارد.

 مواد غذایی که مادر می‌‌خورد و می‌‌نوشد بر روی شیردهی تاثیر می‌‌گذارد.  بنابراین نظارت بر غذای مادر در واقع نظارت بر غذای کودک است. بطوریکه اگر مادر غذای نامناسب مصرف کند، نوزاد، با رفتارش(گریه‌کردن، خواب کم، بی‌قراری و…) مادر را متوجه می‌‌سازد. همچنین مادر باید در مورد مصرف غذاهای آلرژی‌زا دقت کافی داشته باشد، زیرا نوزاد به یک سری از مواد غذایی که مادر می‌‌خورد حساس بوده و پاسخ آن را به صورت علایم پوستی نشان می‌‌دهد. مصرف بعضی از غذاها توسط مادر باعث قولنج معمولی در نوزاد می‌‌شود. از جمله کلم و شیر گاو.

مادران در این دوران باید همانند دوران بارداری میزان آهن دریافتی را کنترل کنند، هر چند که در دوران بارداری تمام ویتامین‌ها و مواد لازم را به طور کامل دریافت کرده باشند. مادر در این دوران به طور معمول قرص آهن را برای تامین آهن مورد نیاز خود و نوزادش مصرف می‌‌کند. بسیاری از خانم‌ها ذخایر آهن خود را طی زایمان‌های مکرر به میزان قابل توجهی از دست می‌‌دهند. بنابراین مادران باید در این دوران از نظر ذخایر آهن کنترل شوند. البته این نکته قابل توجه است که این مواد کمکی (مانند ویتامین‌ها) نباید جایگزین یک رژیم غذایی خوب شوند.

مادران با رعایت رژیم غذایی متنوع و مناسب سلامت خود و نوزاد خود را تضمین می‌‌کنند. با توجه به این که در این دوران هر هفته در حدود نیم تا یک کیلوگرم وزن مادر کاهش می‌‌یابد، رژیم غذایی کم‌چرب به همراه ورزش‌های مناسب در این روند تاثیر بسزایی دارند.

یکی از راه‌هایی که باعث می‌‌شود وزن مادر به طور منظم کاهش یابد و هیچ گونه خطری هم برای نوزاد ندارد، شیردهی می‌باشد. مادرانی که نوزاد خود را شیر می‌دهند،  کالری بیشتر از مادرانی که شیردهی نمی‌‌کنند  مصرف می‌‌کنند.

مادران باید توجه داشته باشند که حداقل در 6 هفته اول بعد از زایمان حتی نباید به فکر کاهش وزن باشند، زیرا محدود کردن آنچه مادر در هفته‌های اول زایمان می‌‌خورد باعث کاهش تولید شیر می‌‌شود.

مصرف مواد غذایی که پر از فیبر هستند مانند میوه‌ها و سبزی‌ها قسمت اصلی رژیم غذایی این دوران محسوب می‌‌شوند (حتی بیشتر از زمان بارداری).

مادران نباید خیلی زود به فکر بارداری مجدد باشند. مادر باید ذخایر مواد مغذی بدن خود را تقویت کند تا آغاز پرفروغی برای جنین بعدی داشته باشد. بارداری و شیردهی فشار زیادی بر بدن مادر وارد می‌‌سازد. مادر نباید جهت کاهش وزن در بارداری اول محدودیت شدید کالری برای خود ایجاد نکند. رژیم فوق العاده کم کالری از تامین مواد مغذی مهم بخصوص مواد مغذی نظیر کلسیم و آهن برای بدن ناتوان هستند.

مادران باید از استعمال دخانیات و داروهای غیر مجاز خودداری کنند و راجع به داروهایی که مصرف می‌‌کنند یا قصد مصرف آن را دارند با پزشک خود مشورت نمایند.

 

[ ۱۳٩۳/۱/٢٧ ] [ ۸:٥٠ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]